Treść orzeczenia
Sygnatura akt III Ca 1412/15
Uzasadnienie
Wyrokiem zaocznym z dnia 9 czerwca 2015 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach w pkt. 1 zasądził od pozwanej J. M. na rzecz (...) sp. z o.o. kwotę 300 złotych z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP w skali roku liczonymi za okres od dnia 5 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty, w pkt. 2 umorzył postępowanie w zakresie żądania zasądzenia odsetek umownych w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP w skali roku za okres od dnia 1 stycznia 1970 roku do dnia 4 kwietnia 2014 roku, w pkt. 3 oddalił powództwo w pozostałym zakresie, w pkt. 4 zasądził od pozwanej J. M. na rzecz (...) sp. z o.o. w W. kwotę 62,10 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w pkt. 5 nadał wyrokowi w pkt. 1 i 4 rygor natychmiastowej wykonalności.
Sąd Rejonowy oparł swe rozstrzygnięcie na ustaleniu, że J. M. zawarła w dniu 10 lipca 2013 r. z (...) sp. z o.o. w W. – za pomocą środków porozumiewania się na odległość – umowę pożyczki w kwocie 300 złotych. W dniu 18 lipca 2013 r. (...) sp. z o.o. przelała na rachunek pozwanej kwotę 300 złotych. Na całkowity koszt pożyczki składała się opłata administracyjna. Opłata administracyjna od pożyczki udzielonej J. M., zgodnie z Tabelą opłat, ustalona była w relacji do jej wysokości oraz czasu jej trwania i wynosiła 93 złote. Pożyczka nie była oprocentowana. Ostateczny dzień zapłaty pożyczki ustalony został na 4 kwietnia 2014 roku. Zgodnie z § 14 pkt 1 i 2 obowiązującej między stronami umowy, w sytuacji gdyby pożyczka lub jej część nie była uiszczona w terminie, pożyczkobiorca za czas opóźnienia zobowiązany był do zapłaty odsetek w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonych w skali roku. Dodatkowo pożyczkobiorca obowiązany był zapłacić opłatę za upomnienia drogą telefoniczną oraz elektroniczną w formie SMS, w kwocie wynikającej z tabeli opłat. J. M. nie wywiązała się z umowy pożyczki. Na dochodzoną przez (...) sp. z o.o. kwotę składała się kwota 393 zł tytułem udzielonej pożyczki oraz kwota 42,33 złotych tytułem kosztów podjętych działań windykacyjnych.
W ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że pozwana zobowiązała się do spłaty pożyczki w terminie do dnia 4 kwietnia 2014 r. czego nie uczyniła. Wobec tego sąd zasądził na rzecz (...) sp. z o.o. kwotę kapitału pożyczki w wysokości 300 złotych. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie w części dotyczącej kwoty 93 złotych z tytułu opłaty administracyjnej oraz kwoty 42,33 złotych z tytułu podjętych działań windykacyjnych. Fakt, że pozwana nie zajęła stanowiska w sprawie, nie zwalniał sądu od obowiązku oceny materiału dowodowego. Zgodnie bowiem z art. 339 § 2 k.p.c. w sytuacji, gdy uzasadnione jest wydanie wyroku zaocznego, twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie przyjmuje się za prawdziwe, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości. Opłata administracyjna w wysokości 93 złotych była uzależniona od wysokości udzielonej J. M. pożyczki oraz czasu obowiązywania umowy, co każe postrzegać ją jako ukryte odsetki. Zastrzeżenie opłaty administracyjnej w wysokości 93 złotych zmierzało do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych i jako takie było nieważne zgodnie z dyspozycją art. 58 k.p.c. Na uwzględnienie nie zasługiwało również roszczenie o zapłatę kwoty 42,33 złotych z tytułu podjętych działań windykacyjnych. Podstawą roszczenia był § 14 pkt 3 umowy obowiązującej pomiędzy stronami. Powód nie wykazał, aby podejmował jakiekolwiek czynności windykacyjne w postaci telefonów lub wiadomości SMS. Choć przyjmuje się, że dopuszczalne jest w umowie z konsumentem zastrzeżenie dodatkowej opłaty za czynności windykacyjne, to jednak opłata powinna zmierzać jedynie do rekompensaty kosztów rzeczywiście poniesionych. O odsetkach od kwoty 300 złotych sąd I instancji orzekł na podstawie art. 359 § 1 i 2 1 k.c. w zw. z art. 481 § 1 i 2 k.c. Postępowanie w części dotyczącej odsetek za okres od 1 stycznia 1970 r. do 4 kwietnia 2014 r. sąd umorzył na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. wobec cofnięcia pozwu. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. dokonując stosunkowego ich rozliczenia przy przyjęciu, iż (...) sp. z o.o. wygrała postępowanie w 68%.
Apelację od opisanego wyroku złożył powód, zaskarżając orzeczenie w części tj. w pkt 3 oddalającym powództwo co do kwoty 93 złotych wraz z odsetkami w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP od tej kwoty od dnia 5 kwietnia 2014r. do dnia zapłaty.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania cywilnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 339 § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przytoczone przez powoda twierdzenia dotyczące naliczenia opłaty administracyjnej budzą uzasadnione wątpliwości, co z kolei wyklucza możliwość przyjęcia za prawdziwe twierdzeń powoda;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 359 § 1 1 k.c. poprzez nieuzasadnione przyjęcie przez Sąd meriti, że zastrzeżenie opłaty administracyjnej z tytułu udzielenia pożyczki przez powódkę stanowi w rzeczywistości obejście przepisów o odsetkach maksymalnych a w związku z tym było nieważne zgodnie z dyspozycją art. 58 k.c.
Powołując się na sformułowane w apelacji zarzuty skarżący wniósł:
I. o zmianę zaskarżonego wyroku w części, to jest poprzez dalsze zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki kwoty 93 złotych wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP od tej kwoty od dnia 5 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty,
II. zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
Sąd okręgowy zważył co następuje
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Okręgowy podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku podziela, przyjmując za własne ustalenia Sądu I Instancji i uznając, że ich ocena mieści się w ramach wyznaczonych dyrektywami art. 233 § 1 k.p.c.
Bezzasadny jest zarzut dotyczący naruszenia przepisu art. 339 § 2 k.p.c. Zgodnie ze wskazaną regulacją, sąd wydając wyrok zaoczny przyjmuje za prawdziwe twierdzenie powoda o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Jak jednoznacznie z przywołanego brzmienia przepisu wynika, dotyczy on twierdzeń o okolicznościach faktycznych. W żadnym zaś wypadku nie dotyczy oceny powództwa w świetle właściwej normy prawa materialnego. (zob. np. wyroki SN: z 15 września 1967 r., III CRN 175/67 , OSNCP 1968, nr 8-9, poz. 142, LexisNexis nr (...); z 7 czerwca 1972 r., III CRN 30/72, LexisNexis nr (...); z 31 marca 1999 r., I CKU 176/97, Prok. i Pr. - dodatek 1999, nr 9, poz. 30, LexisNexis nr (...); z 6 czerwca 1997 r., I CKU 87/97, Prok. i Pr. - dodatek 1997, nr 10, poz. 44, LexisNexis nr (...); z 15 marca 1996 r., I CRN 26/96, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 108, LexisNexis nr (...)). W sprawie niniejszej, Sąd I instancji przyjął jedynie, iż zastrzeżenie opłaty administracyjnej nie stanowiło uregulowania prawnie neutralnego a było w swej istocie formą wprowadzenia do stosunku umownego ukrytych odsetek. Taka ocena charakteru opłaty administracyjnej, choć wymagała rozszerzenia w stosunku do treści pozwu podstawy faktycznej, samodzielnie nie stanowiła ustalenia o charakterze faktycznym. Miała ona znaczenie jedynie z perspektywy zastosowanych norm prawa materialnego i tym samym dokonanie jej nie mogło być uznane za naruszenie art. 339 § 2 k.p.c.
Podniesionego zarzutu nie można uznać za zasadny również w zakresie, w jakim dotyczyć mógł poczynienia przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych nie tylko w oparciu o twierdzenia pozwu ale również o załączone do pozwu dowody. Mieć należy na względzie, iż przepis art. 339 § 2 k.p.c. dopuszcza wydanie wyroku zaocznego w oparciu o przeprowadzone przez sąd dowody w sytuacji, gdy twierdzenia o okolicznościach faktycznych zawarte w pozwie budzić mogą wątpliwości. Twierdzenia pozwu w zakresie, w jakim wynikało z nich, iż jedynym świadczeniem ubocznym na rzecz (...) sp. z o.o. była opłata administracyjna, musiały wzbudzić wątpliwość z perspektywy oceny charakteru tej opłaty. W tym zakresie w pełni zasadnym było przeprowadzenie dowodu z treści dokumentu w postaci załączonego do pozwu wydruku tabeli opłat.
Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 339 § 2 k.p.c. uznać należało za bezzasadny w całości.
Chybionym okazał się również zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 359 § 2 1 k.c. Skarżący twierdził, że nie zachodziły podstawy do uznania, iż zastrzeżenie opłaty administracyjnej stanowiło obejście przepisów o odsetkach maksymalnych i z tej przyczyny uznanie owego zastrzeżenia za nieważne było nieuprawnione. Na poparcie swojego stanowiska apelujący podniósł, iż zastrzeżenie owej opłaty służyło w istocie wyrównaniu ponoszonych przez powoda rzeczywiście kosztów. Skarżący wskazał, że dochował wszelkich wymogów informacyjnych w związku z zastrzeżeniem opłaty, zaś pozwana na żadnym etapie postępowania opłaty tej nie kwestionowała. (...) sp. z o.o. podniosła, iż za dopuszczalnością zastrzeżenia opłaty administracyjnej przemawia brzmienie przepisu art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim.
Powyższa ocena nie zasługuje na aprobatę. Sąd I instancji trafnie zwrócił uwagę na fakt, iż w umowie pomiędzy J. M. a (...) sp. z o.o. nie została zastrzeżona jakakolwiek inna forma wynagrodzenia za udzieloną pożyczkę poza zastrzeżeniem opłaty administracyjnej. W szczególności strony nie zastrzegły w stosunku do sumy pożyczki żadnych odsetek. Niewątpliwie więc już ta okoliczność przemawiała za uznaniem, że opłata administracyjna spełniała pomiędzy stronami dokładnie taką funkcję, jaką zwyczajowo w umowach pożyczki przypisuje się odsetkom kapitałowym. Dodatkowym argumentem przemawiającym za słusznością stanowiska Sądu I instancji był sposób, w jaki wysokość opłaty administracyjnej była dla poszczególnych umów pożyczki ustalana. Otóż, zgodnie ze stosowaną pomiędzy stronami tabelą opłat, opłata administracyjna była zależna, po pierwsze od sumy udzielonej pożyczki, a po drugie od czasu, na jaki pożyczki udzielano. Co istotne, wysokość opłaty administracyjnej podlegała zróżnicowaniu nawet przy niewielkiej różnicy co do czasu trwania pożyczki bądź jej wysokości. W konsekwencji, stosowana przez (...) sp. z o.o. opłata administracyjna nie tylko spełniała tożsamą, co odsetki funkcję, ale też jej wysokość uzależniona była od tożsamych co w przypadku odsetek czynników. Wobec powyższego, pogląd Sądu pierwszej instancji, iż zastrzeżenie opłaty administracyjnej oceniane może być z perspektywy przepisów o odsetkach, było ze wszech miar trafne. Jednocześnie Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia Sądu Rejonowego, wedle których zastrzeżona przez powoda opłata administracyjna rażąco przewyższała wysokość obowiązujących w czasie zawarcia umowy pożyczki odsetek maksymalnych. Tym samym za prawidłową należało uznać ocenę, iż zastrzeżenie opłaty administracyjnej miało bezpośrednio na celu obejście przepisów o odsetkach maksymalnych.
Nie sposób też uznać, aby opłata administracyjna służyć mogła wyrównaniu rzeczywistych kosztów udzielenia pożyczki. Wszak z tytułu udzielenia pożyczki, pożyczkobiorca nie był zobowiązany wobec (...) sp. z o.o. do jakichkolwiek innych świadczeń poza zwrotem pożyczonej sumy oraz uiszczeniem opłaty administracyjnej. Tym samym nie mogło ulegać wątpliwości, iż co najmniej jednym z celów, dla których opłata ta została ustanowiona, było wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Ponadto, gdyby opłata administracyjna rzeczywiście służyć miała wyrównaniu rzeczywistych kosztów udzielenia pożyczki, nie byłoby celowym drobiazgowe różnicowanie jej wysokości w zależności od czasu trwania pożyczki oraz wysokości jej kwoty. Wprawdzie koszt obsługi pożyczki w zależności od owych czynników może się różnić, tym niemniej nie do obrony jest twierdzenie, aby koszt ten zależny był od tak niewielkich różnic, jak wynikające z tabeli opłat.
Bez znaczenia dla oceny charakteru opłaty administracyjnej były argumenty apelującego dotyczące przestrzegania obowiązków informacyjnych oraz aktywności pozwanej. Mieć należy na względzie, iż przepis art. 359 § 2 1 k.c. ma charakter imperatywny. Co za tym idzie, nie może zostać zmieniony mocą umowy. W konsekwencji wola stron umowy nie ma żadnego wpływu na jego obowiązywanie. Co więcej, przepis ten, jako przepis prawa materialnego, w każdym stanie sprawy musi być brany pod uwagę przez sąd z urzędu. Nie podniesienie przez stronę odpowiedniego zarzutu nie może zostać uznane za przeszkodę do jego zastosowania.
Chybiony był również argument apelacji odnoszący się do brzmienia przepisu ustawy o kredycie konsumenckim. Sam fakt, iż ustawodawca dopuszcza możliwość zastrzeżenia w umowie kredytu konsumenckiego dodatkowych opłat, nie może oznaczać, iż każde świadczenie nazwane opłatą jest dopuszczalne. Przy ocenie dopuszczalności zastrzeżeń umownych brać należy pod uwagę ich rzeczywisty sens oraz treść – sposób ich nazwania jest pozbawiony znaczenia.
Ze wszystkich wymienionych wyżej przyczyn, podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przepisów art. 58 § 1 w zw. z art. 359 § 2 1 k.c. nie mógł zostać uznany za zasadny.
W tym stanie rzeczy bezzasadna apelacja powoda podlegała oddaleniu, na mocy art. 385 k.p.c.