descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III Ca 1103/22

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 listopada 2023 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Dyrda

SSO Andrzej Dyrda

Uzasadnienie

Powódka Gmina R. wniosła o nakazanie solidarnie pozwanym B. S. (1) i R. S. (2) aby przywrócili stan zgodnie z prawem na działce o numerze (...), km 4, położonej w C., dla której w Sądzie Rejonowym w Gliwicach prowadzona jest księga wieczysta KW (...) stanowiącej ich wspólność majątkową małżeńską poprzez usunięcie lub otworzenie bramy postawionej przez nich na tej nieruchomości od ulicy (...) w C. uniemożliwiającej korzystanie zainteresowanym (...) z nieograniczonej w czasie służebności drogi ustawionej po tej działce na rzecz każdoczesnych właścicieli i posiadaczy działki numer (...) objętej księgą wieczystą KW (...) stanowiącej własność Gminy R. polegającej na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej. Gmina wniosła także o zapewnienie możliwości wykonywania służebności przejazdu i przechodu, które może polegać także na zorganizowaniu przez powodów możliwości technicznej bezzwłocznego, płynnego, nieograniczonego otwierania zainstalowanej bramy przez zainteresowanych mieszkańców Gminy. Ponadto Gmina wniosła zakazanie pozwanym czynienia jakichkolwiek przeszkód w wykonywaniu służebności przejazdu i przechodu przez wyżej opisaną nieruchomość, które uniemożliwiają korzystanie z tej służebności przez zainteresowanych przejazdem lub przechodem (...). Powódka wnosiła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwani w odpowiedzi na pozew z dnia 18 maja 2020 roku wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 września 2022r. nakazał solidarnie pozwanym B. S. (1) i R. S. (2) aby przywrócili stan zgodnie z prawem na działce o numerze (...) położonej w C., dla której w Sądzie Rejonowym w Gliwicach prowadzona jest księga wieczysta KW (...) stanowiącej ich wspólność majątkową małżeńską poprzez usunięcie lub otworzenie bramy postawionej przez nich na tej nieruchomości od ulicy (...) w C. uniemożliwiającej korzystanie zainteresowanym (...) z nieograniczonej w czasie służebności drogi ustawionej po tej działce na rzecz każdoczesnych właścicieli i posiadaczy działki numer (...) objętej księgą wieczystą KW (...) stanowiącej własność Gminy R. polegającej na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej, a nadto zakazania pozwanym czynienia jakichkolwiek przeszkód w wykonywaniu służebności przejazdu i przechodu przez wyżej opisaną nieruchomość, które uniemożliwiają korzystanie z tej służebności przez zainteresowanych przejazdem lub przechodem (...), oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd nadto zasądził od pozwanych B. S. (1) i R. S. (2) na rzecz powodowej Gminy R. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Orzeczenie to poprzedził ustaleniem, że przedmiotowa działka wytyczoną drogę biegnąca pomiędzy działkami (...) (poprzednio 38/10 a wcześniej 688,689, (...)) a 36/5, którą jechało się do P.. Gdy właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa (na której znajdowało się Państwowe Gospodarstwo Rolne), droga była udostępniona na rzecz mieszkańców, biegła wzdłuż działki (...), łączącą ul. (...) z ul. (...). Droga ta służyła rolnikom wjeżdżającym ciężkim sprzętem na ich pola do omijania wąskich dróg wiejskich by w ten sposób dojechać na swoje uprawy a także do użytku pieszego dla wszystkich mieszkańców. Częstotliwość przejazdu zależała od pory roku, rolnicy w okresie letnim dość często używali drogi do wjazdu na pola. Ma ok. 200 metrów długości, jest wyłożona tłuczniem. Widać ją także na mapach z 1978 roku.

Działka przez którą przebiega ulica (...) nosi oznaczenie 37/10, objęta jest księgą wieczystą KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gliwicach.

W piśmie z 12 maja 2009 roku, (...) Sołecka w C. zwróciła się do Urzędu Gminy w R. o wytyczenie drogi lub umożliwienie połączenia wzdłuż działek nr (...). Na działce numer (...) znajdowała się droga biegnąca do P. i przejazd nią był możliwy od zawsze. Wójt Gminy poinformował Radę Sołecką o przekazaniu sprawy do (...).

Wójt Gminy R. w dniu 24 czerwca 2009 roku zwrócił się do (...) Oddział Terenowy w O. o rozważenie możliwości ustanowienia służebności przejazdu przez działkę (...), na której położona jest tłuczniowa droga, łącząca ul. (...) z ul. (...) – na odcinku znajdującym się pomiędzy działkami (...) a (...), 689, 688.

(...) w O. w piśmie z 21 lipca 2009 roku poinformowała o ustanowienie przy sprzedaży nieruchomości działki nr (...) służebności drogowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...) w kierunku północnym do ul. (...) – na odcinku znajdującym się pomiędzy działkami (...) a (...), 689 oraz 688.

Na podstawie poczynionych ustaleń, Wójt Gminy R. w dniu 29 lipca 2009 roku poinformował pozwaną B. S. (2) o treści pisma (...) w O. z 21 lipca 2009 roku.

Działka numer (...), stanowiąca własność Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O., w dniu 6 października 2009 roku została podzielona na działki o numerze (...) o powierzchni 1,9254 ha oraz działkę o numerze (...) o powierzchni 43,1057 ha.

30 listopada 2010 roku pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych w W. a B. S. (1) oraz R. S. (2) została zawarta umowa sprzedaży nieruchomości, na mocy której pozwani nabyli prawo własności nieruchomości wchodzącej w skład (...) Skarbu Państwa, objętych księgą wieczystą KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gliwicach dotyczącej działki nr (...) z mapy 4 o powierzchni 43,1057 ha oraz innych nieruchomości. W § 8 umowy, R. oraz B. S. (2) ustanowili na działce nr (...) z mapy 4 nieograniczoną w czasie, służebności drogi na rzecz każdoczesnych właścicieli i posiadaczy działki nr (...) z mapy nr 4 objętej księgą wieczystą KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gliwicach polegającej na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej. Po wyodrębnieniu nieruchomości, na rzecz działki (...) ustanowiono KW (...).

Strony w latach 2013-2014 prowadziły negocjacje co do wydzielenia części nieruchomości obejmującą działkę o numerze (...) o powierzchni 43,1057 ha, w taki sposób, ze pozwani dokonają zbycia na rzecz powódki części działki niezabudowanej na cele związanie z infrastrukturą drogową, po jej geodezyjnym wydzieleniu. W tym celu strony prowadziły korespondencję oraz sporządziły protokół uzgodnień w dniu 16 lipca 2014 roku ze wskazanymi oświadczeniami. Cena nabycia działki pod drogę wewnętrzną miała zostać ustalona w drodze negocjacji miedzy stronami w umowie sprzedaży na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego na zlecenia Gminy i będzie uwzględniała koszty poniesione na wydzielenie geodezyjne działki.

Pozwany R. S. (2) poniósł koszty geodezyjnego wydzielenia nieruchomości, przeprowadzonego przez inż. P. S. w wysokości 2.900 zł. Po wykonanym projekcie, pozwani zwrócili się do Urzędu Gminy o zatwierdzenie wstępnego projektu podziału, w której skład wchodziły 38/12, 38/13, 38/14.

Sprawa nie zakończyła się nabyciem nieruchomości pod drogę przez Gminę R. z uwagi na niewyodrębnienie środków budżetowych na wykup nieruchomości. ponadto strony nie doszły do porozumienia W trakcie postepowania Nabycie przedmiotowej nieruchomości nie będzie możliwe w 2022 roku.

Działka nr (...), stanowiąca własność B. S. (1) oraz R. S. (2) w dniu 22 kwietnia 2015 roku została podzielona na dalsze nieruchomości tj.: działkę nr (...) o powierzchni 0,0711 ha, działkę nr (...) o powierzchni 0,1378 ha, działkę nr (...) o powierzchni 42,8968 ha.

Obecnie działka R. oraz B. S. (3), przez którą przechodzi droga nosi numer (...).

W piśmie z 27 czerwca 2018 roku Wójt Gminy R. zwrócił się do pozwanego R. S. (2) z informacjami dotyczącymi zakresu i wykonywania prawa służebności gruntowej na rzecz właściciela nieruchomości władnącej tj. Gminy R.. Ponowne poinformowanie o treści służebności nastąpiło w piśmie z 27 lipca 2018 roku

Pełnomocnik pozwanego w piśmie z 24 września 2018 roku, stanowiące odpowiedź na wezwanie do przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń, że działanie pozwanych nie stanowiło naruszeń służebności a wynikało z ochrony mienia w postaci ogrodzenia budowli wzniesionych przez pozwanych. Ponadto pozwany wskazał, że nieruchomość władnąca obejmująca działkę (...) ma połączenie z drogą publiczna w innym miejscu , a zatem służebność wieczystą nie jest jedynym połączeniem, które umożliwiałby dostęp do drogi publicznej.

W odpowiedzi na pismo, Wójt Gminy R. wskazał, że działka (...) ma charakter drogi publicznej, z której korzysta nieograniczona liczba osób i nie wskazuje uprawnionych osób do korzystania z działki. Treść służebności została wpisana w treść aktu notarialnego i została wpisana również do KW. Służebność ta miała gwarantować w nieograniczonym czasie istnienia szlaku służącego łączącego ul. (...) z ul. (...). Wójt wezwał do wytyczenia pasa o szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej i umożliwienie korzystania z prawa służebności drogowej każdej zainteresowanej osobie, w sposób właściwy dla tego prawa z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych w terminie do 31 października 2018 roku.

W wezwaniu przedsądowym do przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń z 18 listopada 2019 roku, Wójt Gminy R. wezwał pozwanych do wytyczenia pasa o szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej i umożliwienie korzystania z prawa służebności drogowej każdej zainteresowanej osobie, w sposób właściwy dla tego prawa, to jest tak, aby każdy zainteresowany przejazdem lub przechodem miał możliwości skorzystania z wytyczonego szlaku służebnego, w nieprzekraczalnym terminie do 30 listopada 2019 roku.

Pozwani w piśmie z 28 listopada 2019 roku podtrzymali swoje stanowisko.

Na terenie działki (...) stanowiącej własność pozwanych, na przebiegu drogi wyłożonej tłuczniem. Pas utwardzony nie ma 6 metrów, lecz 4,5 metry, bo tyle wystarczało pozwanemu. Z boku drogi w czerwcu 2020 roku stały maszyny rolnicze i inne składniki gospodarstwa, lecz znajdują się one poza wytyczonym szlakiem. W 2019 roku R. S. (2) ustanawiał w poprzek drogi bloki betonowe, uniemożlwiające przejazd przez drogę. Gdy interweniował Wójt i powoływał się na istniejącą służebność, to kamienie zostały zabrane. Pozwani posadowili także dwie bramy, w tym jedną, która zagradza wyjazd z drogi ziemnej do strony ul. (...). Zamknięta brama od ul. (...) nie uniemożliwiła przejścia z jednego miejsca do drugiego tylko utrudniła przez wydłużenie drogi. Brama zamykana jest na pasek z kodem z cyfr. Kod dostępu posiadają pracownicy pozwanego, Na początku przez około pół roku brama nie była zamykana, każdy mógł ją przesunąć, później pozwany zaczął zamykać bramę. Działanie pozwanych dotyczących posadowienia bramy stały się przedmiotem skargi H. G. do (...) I. Rolniczej celem wyjaśnienia sytuacji. Pismo to zostało przesłane do powódki w dniu 4 lutego 2020 roku. Stosunki międzyludzkie były nieciekawe, spowodowało to skłócenie między mieszkańcami wioski.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd stwierdził, że roszczenie Gminy opierało się na art. 222 k.c. zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Z uwagi, że sprawa dotyczy służebności gruntowej tj. ograniczonego prawa rzeczowego, do jego ochrony stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności (art. 251 k.c.).

Odnosząc się do zarzutów pozwanego, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 287 k.c. zakres służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych. W ustanowionej przez pozwanych służebności drogi na rzecz każdoczesnych właścicieli i posiadaczy działki nr (...) z mapy nr 4 objętej księgą wieczystą KW (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gliwicach polegającej na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej, wskazano jedynie ogólny zakres wykonywania tej służebności. Sąd zwrócił uwagę, że postępowanie dowodowe wykazało, że mieszkańcy wykorzystywali drogę przechodząc po niej lub jeżdżąc (głównie maszynami rolniczymi na tereny uprawne). Droga była także wykorzystywana do ruchu pieszego, w celu skrócenia dystansu do ul. (...).

Następnie Sąd wskazał, że wykształcony miejscowy zwyczaj nakazuje przyjąć, że pozwani wiedzieli o korzystaniu przez innych ze swojej nieruchomości w zakresie służebności o treści odpowiadającej tymże zwyczajem tj. ruchu pieszego i zmotoryzowanego (w tym z użyciem sprzętu rolniczego), dlatego uznał, że zamontowanie bramy przez pozwanych z magnetycznym zabezpieczeniem stanowi utrudnienie przejazdu przez drogę objęta służebnością oraz nie może stanowić działania podlegającego ochronie własności swojej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu braku wykonywania służebności przez właściciela nieruchomości władnącej a także zarzut wygaśnięcia służebności, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 16 Konstytucji ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową. Art. 1 ust 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Ilekroć w ustawie jest mowa o gminie, należy przez to rozumieć wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium. Sąd uznał, że interpretacja tych przepisów nakazuje przyjąć, że pomimo, że właścicielem „formalnym” nieruchomości władnącej jest Gmina R., w zakres wykonywania praw i obowiązków właściciela wchodzą mieszkańcy stanowiący wspólnotę samorządową. Inna interpretacja prowadzi do wniosków niedających się pogodzić z pojęciem wspólnoty samorządowej. W przedmiotowym przypadku Gmina (osoba prawna), będąca właścicielem nieruchomości władnącej, oddaje niejako swoje uprawnienie do korzystania ze służebności na rzecz mieszkańców (tworzących wspólnotę samorządowa) z uwagi na wieloletnie praktykowany zwyczaj.

Sąd, uwzględniając zgromadzony materiał dowodowy, stwierdził, że pozwani utrudniali wykonywanie służebności gruntowej, w związku z czym nakazał solidarnie pozwanym B. S. (1) i R. S. (2) aby przywrócili stan zgodnie z prawem na działce o numerze (...) położonej w C., dla której w Sądzie Rejonowym w Gliwicach prowadzona jest księga wieczysta KW (...) stanowiącej ich wspólność majątkową małżeńską poprzez usunięcie lub otworzenie bramy postawionej przez nich na tej nieruchomości od ulicy (...) w C. uniemożliwiającej korzystanie zainteresowanym (...) z nieograniczonej w czasie służebności drogi ustawionej po tej działce na rzecz każdoczesnych właścicieli i posiadaczy działki numer (...) objętej księgą wieczystą KW (...) stanowiącej własność Gminy R. polegającej na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej, a nadto zakazania pozwanym czynienia jakichkolwiek przeszkód w wykonywaniu służebności przejazdu i przechodu przez wyżej opisaną nieruchomość, które uniemożliwiają korzystanie z tej służebności przez zainteresowanych przejazdem lub przechodem (...).

Sąd nadto oddalił powództwo z uwagi na brak wykazania przez powódkę naruszenia wykonywania służebności poprzez umieszczenie przeszkód w postaci znajdujących się tam urządzeń, sprzęty, maszyn rolniczych, bloków betonowych i innych, utrudniających korzystanie z tego szklaku zainteresowanym (...). Sąd zwrócił uwagę, że na wskazaną okoliczność strona powodowa przedłożyła kilka zdjęć wykonanych w dniu 5 czerwca 2020 roku, gdzie na trawiastym terenie znajdowały się betonowe bloki, ciężarówki i inne elementy, jednak zdjęcia są ogólnikowe bez jakiegokolwiek opisu, w szczególności, ze zdjęcia nie wynika jaki obszar objęty jest szlakiem drogo o szerokości 6 m i którędy ten szlak na obszarze objętym zdjęciem się znajduje. Z tych względów Sąd uznał, że okoliczność ta nie została wykazana na moment wydania wyroku w sposób nie budzący wątpliwości co do naruszenia posiadania.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c., obciążając nimi pozwanych.

Apelacje od tego orzeczenia wnieśli pozwani zaskarżając orzeczenie w części, tj. w zakresie pkt 1 i 3 wyroku.

Zarzucili błędne zastosowanie art. 56, 222 k.c. w zw. z art. 251 k.c. oraz 287 k.c., a także błędne zastosowanie art. 16 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym i ich błędną wykładnię, w szczególności przez uznanie, iż pomimo, że właścicielem "formalnym" nieruchomości władnącej jest Gmina R., to w zakres wykonywania praw i obowiązków właściciela wchodzą mieszkańcy stanowiący wspólnotę samorządową, która oddaje niejako swoje uprawnienie do korzystania ze służebności na rzecz mieszkańców (tworzących wspólnotę mieszkaniową) oraz naruszenie przepisów art. 33 1 § k.c., art. 50 k.c., art. 145 § 1 k.c., art. 285 k.c., art. 286 i art. 293 k.c. oraz art. 7 ustawy o drogach publicznych z dnia 21 marca 1985r. Dz. U nr 14 poz. 60 z późn. zm i ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami Dz. U. 1997 Nr 115 poz. 741 z późn zm..

Z tych względów wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i oddalenie powództwa oraz wnoszę o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych kosztów procesu za każdą instancję, w tym także kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował roszczenia powoda przyjmując za podstawę prawną swego rozstrzygnięcia przywołane przepisy prawne, a następnie ustalił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Poczynione ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych mają podstawę w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który w zakresie dokonanych ustaleń jest logiczny i wzajemnie spójny, natomiast informacje zawarte w poszczególnych źródłach dowodowych nawzajem się uzupełniają i potwierdzają, przez co są w pełni wiarygodne.

Ustalenia te Sąd Okręgowy przyjmuje za własne.

Przedmiotem niniejszego postępowania było przywrócenie stanu zgodnego z prawem na działce o numerze (...) położonej w C., dla której w Sądzie Rejonowym w Gliwicach prowadzona jest księga wieczysta KW (...) poprzez usunięcie lub otworzenie bramy postawionej na tej nieruchomości od ulicy (...) w C. uniemożliwiającej korzystanie z nieograniczonej w czasie służebności drogi ustawionej po tej działce na rzecz każdoczesnych właścicieli i posiadaczy działki numer (...) objętej księgą wieczystą KW (...) stanowiącej własność Gminy R. polegającej na prawie przejazdu i przechodu pasem szerokości 6 metrów wzdłuż południowo-wschodniej granicy działki obciążonej.

Sąd I instancji stwierdził, że zostało wykazane, że (...) wykorzystywali drogę przechodząc po niej lub jeżdżąc (głównie maszynami rolniczymi na tereny uprawne), a pozwani, w oparciu o wykształcony miejscowy zwyczaj, wiedzieli o takim wykorzystywaniu ich nieruchomości w zakresie służebności o treści odpowiadającej tymże zwyczajem tj. ruchu pieszego i zmotoryzowanego (w tym z użyciem sprzętu rolniczego). Sąd nadto stwierdził, że wykonywanie tych uprawnień nie należy de facto do Gminy R., ale mieszkańców tej gminnym stanowiących, z mocy prawa, wspólnotę samorządową.

Taką interpretację, możności wykonywania uprawnień z tytułu własności nieruchomości władnącej przez mieszkańców gminy, nie zgadzają się pozwani. Tymczasem Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 23 maja 2016r. (I ACa 1040/15) stwierdził, że do osób uprawnionych do skorzystania ze służebności przejazdu i przechodu, już z samej istoty służebności, należy zaliczyć nie tylko osoby, które wywodzą swe prawa do korzystania z nieruchomości ze ściśle określonych stosunków prawych łączących te osoby z właścicielem i współużytkownikiem wieczystym nieruchomości władnącej. Do kręgu osób uprawnionych należy bowiem zaliczyć wszystkie osoby, które wskaże właściciel nieruchomości władnącej. Nie należy tego jednakże utożsamiać z otwarciem szlaku służebnego dla bliżej nieokreślonej i nieograniczonej liczby osób. […] (...) tej właściciel nieruchomości obciążonej nie może ograniczyć o ile służy ona potrzebom właściciela nieruchomości władnącej. Te zaś potrzeby, już w chwili ustanawiania służebności, z racji charakteru nieruchomości władnącej, determinowało przeznaczenie nieruchomości obciążonej i wykorzystywanie jej w celu prowadzenia działalności handlowo-usługowej, co oznaczało dojazd do nieruchomości także przez dostawców i klientów. Nie sposób też nie zauważyć, że właściciel nieruchomości obciążonej w żadnym wypadku nie jest uprawniony do badania stosunków i powiązań jakie łączą właściciela nieruchomości władnącej z osobą przez niego wskazaną, chcącą do niego dojechać szlakiem służebnym. Naruszałoby to prawa właściciela nieruchomości obciążonej, np. prawo do prywatności.

W podobnym tonie wypowiedział się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 marca 2017r. (V CSK 617/16) którym stwierdził, że zgodnie z art. 287 k.c., zakres służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się w braku innych danych według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych. Znaczenie tego przepisu w odniesieniu do służebności gruntowej ustanowionej na podstawie umowy jest jednak ograniczone ze względu na daleko idącą jego zbieżność z regulacją art. 56 k.c. Zacieśnia się w istocie do zastąpienia przy określeniu zakresu i sposobu wykonywania służebności gruntowej ustanowionej umową „ustalonych zwyczajów”, o których mowa w art. 56 k.c., „zwyczajami miejscowymi”. Przyjmuje się, że ustanowiona służebność drogowa pozwala, co do zasady, w granicach jej społeczno - gospodarczego przeznaczenia, na wykonywanie jej także w sposób oraz w zakresie, który choć niestosowany w chwili ustanowienia, odpowiada potrzebom wynikłym z późniejszych przeobrażeń stosunków gospodarczych i społecznych, wywołanych postępem.

Mając zatem na względzie powyższe, Sąd I instancji prawidłowo zidentyfikował krąg osób uprawnionych do korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz.U. z 2023r. poz. 40) mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową, a ilekroć w ustawie jest mowa o gminie, należy przez to rozumieć wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium. Gmina ma za zadanie zaspokajać zbiorowe potrzeby wspólnoty (art. 7 ust. 1 ustawy) i w tym celu jej organy winny podejmować określone działania – Rada Miasta podejmować uchwały, a organ wykonawczy (wójt, burmistrz czy prezydent) wykonywać je. Wykonywanie przez Gminę jakiegokolwiek prawa, w tym prawa własności, powinno odbywać się z uwzględnieniem służebnej roli Gminy wobec jej mieszkańców. Skoro zatem na przedmiotowej nieruchomość istniała służebności drogi i (...) wykorzystywali drogę przechodząc po niej lub jeżdżąc, a pozwani o tym wiedzieli, to nie mogli utrudniać w korzystaniu z tej nieruchomości, gdyż w sposób pośredni ingerowali również w realizowanie zadań gminy, jakim jest zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej.

Z przyczyn opisanych powyżej należało uznać zarzuty podniesione w apelacji za nieuzasadnione.

Z tych względów apelacja pozwanych podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, a to wobec oddalenia apelacji pozwanych. Koszty te ustalono przy uwzględnieniu § 5 pkt 3 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2023r. poz. 1965).

SSO Andrzej Dyrda