Treść orzeczenia
Postanowienie
Dnia 25 września 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:
Przewodniczący: SSA Anna Polak
Sędziowie: SA Romana Mrotek
SO (del.) Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy K. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne na skutek zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2017, r. sygn. akt VI U 190/17 postanawia: oddalić zażalenie.
SSA Romana Mrotek SSA Anna Polak SSO (del.) Gabriela Horodnicka-
Stelmaszczuk
Uzasadnienie
Ubezpieczona K. Z. złożyła odwołanie od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 19.10.2016 roku , nr (...), które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia 14.11.2016 roku. Ubezpieczona wskazała, że nie zgadza się z ustaloną przez pozwanego podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne u płatnika składek M. G. w ramach prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej (...).
Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wniósł o odrzucenie odwołania. Pozwany uzasadniał, że ubezpieczona nie złożyła w terminie odwołania od powyższej decyzji. Wskazał, że odwołanie z dnia 08.11.2016 roku obejmuje jedynie decyzję z dnia 28.10.2016 roku dotyczącą zasiłku chorobowego.
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 roku Sąd Okręgowy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. oddalił wniosek organu rentowego o odrzucenie odwołania.
W ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zgodnie z art. 477 9 § 1 k.p.c. termin dla wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego wynosi jeden miesiąc i biegnie od dnia doręczenia odpisu decyzji. Konsekwencją niedotrzymania powyższego terminu jest - zgodnie z art. 477 9 § 3 k.p.c. – obligatoryjne odrzucenie odwołania. Do omawianego terminu nie mają zastosowania przepisy o przywróceniu terminu na zasadach ogólnych (art. 168 i nast.).
Sąd meriti wskazał, że odstąpienie od odrzucenia odwołania dopuszczalne jest jedynie przy kumulatywnym zaistnieniu dwóch przesłanek, gdy przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. Przesłanki upoważniające Sąd do nieuwzględnienia przekroczenia terminu mają charakter ocenny i zależą od całokształtu okoliczności sprawy. Powinność ich wykazania spoczywa na wnoszącym odwołanie.
Sąd Okręgowy podkreślił, że ubezpieczona otrzymała dwie decyzje pozwanego w niewielkich odstępach czasu. Jedna decyzja ustalająca niższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne została wydana dnia 19.10.2016 roku, a decyzja o wysokości zasiłku chorobowego dnia 28.10.2016 roku. Natomiast odwołanie ubezpieczona złożyła dnia 14.11.2016 roku. W powyższym odwołaniu wskazała na argumenty dotyczące wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, która została określona w decyzji pozwanego z dnia 19.10.2016 roku. Mając na uwadze treść odwołania, obszerność argumentacji dotyczącej podstawy wymiaru składek Sąd pierwszej instancji uznał, że intencją ubezpieczonej było również zaskarżenie decyzji o ustaleniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem tego Sądu, odwołanie ubezpieczonej z dnia 08.11.2016 roku należało uznać za odwołanie nie tylko od decyzji z dnia 28.10.2016 roku, ale również decyzji z dnia 19.10.2017 roku i w związku z tym przyjąć należało, że zostało złożone do pozwanego organu rentowego w terminie.
Odnosząc się do stanowiska pozwanego, Sąd Okręgowy wskazał, że gdyby nawet przyjąć za pozwanym, że ubezpieczona zaskarżyła jedynie decyzję z dnia 28.10.2016 roku to jej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania zasługuje na uwzględnienie. Jak wyżej wskazano pozwany w niewielkich odstępach czasu wydał dwie decyzje. Ubezpieczona zaskarżyła decyzję, która dla niej miała wymiar bezpośrednio finansowy.
W ocenie Sądu meriti, postępowanie w sprawach ubezpieczeniowych jest skomplikowane zarówno proceduralnie jak i z punktu widzenia prawa materialnego. Z uwagi na to, przy przyjęciu, że ubezpieczona uchybiła terminowi do złożenia odwołania, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie można uznać, że ubezpieczona złożyła odwołanie po terminie z przyczyn niezależnych od siebie. Ponadto wskazywane przez pozwanego uchybienie nie miałoby charakteru nadmiernego.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się organ rentowy, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 477 9 § 1 i § 3 k.p.c. przez oddalenie wniosku organu rentowego o odrzucenie odwołania, a tym samym przyjęcie, że istnieją podstawy do rozpoznania wniesionego z uchybieniem terminu odwołania.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, odrzucenie odwołania i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że w sprawie bezspornym jest, iż wydał wobec ubezpieczonej dwie decyzje dotyczące: wysokości podstawy wymiaru składek i wysokości zasiłku chorobowego. Od decyzji dotyczącej wysokości zasiłku chorobowego ubezpieczona odwołała się do Sądu Rejonowego i dopiero podczas rozprawy przed Sądem Rejonowym w dniu 9 lutego 2017 roku do protokołu złożyła oświadczenie o wniesieniu odwołania również od decyzji dotyczącej wysokości podstawy wymiaru składek.
Zdaniem skarżącego, skorzystanie z prawa do wniesienia odwołania w zakreślonym przez ustawodawcę terminie zależne jest od woli strony postępowania.
Organ rentowy wskazał, że ubezpieczona została pouczona o prawie i terminie odwołania od decyzji z dnia 19 października 2016 r. określającej wysokość podstawy wymiaru składek i mimo tego pouczenia nie złożyła odwołania i nie wykazała okoliczności, które stałyby na przeszkodzie terminowemu dokonaniu tej czynności. W ocenie organu rentowego, w takiej sytuacji Sąd Okręgowy winien był odwołanie ubezpieczonej odrzucić.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Zażalenie okazało się nieuzasadnione.
Dokonana przez Sąd Apelacyjny kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia doprowadziła do wniosku, że jest ono prawidłowe.
Należy wskazać, że w przypadku, gdy do sądu wpływa odwołanie od decyzji organu rentowego złożone z przekroczeniem terminu określonego w art. 477 9 § 1 k.p.c., sąd ten winien zbadać, czy przytoczone przez odwołującego się okoliczności pozwalają na uznanie, iż przekroczenie tego terminu było od niego niezależne i czy nie jest nadmierne. Odwołanie bowiem można odrzucić tylko wówczas, gdy zostało wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego (art. 477 9 § 3 k.p.c.).
Podkreślenia wymaga również, że w odrębnym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie o przywrócenie terminu w odniesieniu do odwołania, czyli pisma wszczynającego postępowanie, nie jest stosowane. Sąd z urzędu, w trakcie wstępnego badania sprawy dokonuje nie tylko sprawdzenia zachowania przez stronę terminu do wniesienia odwołania, ale także – w przypadku stwierdzenia opóźnienia - ocenia jego rozmiar oraz przyczyny. Sąd ma dyskrecjonalną możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie, jeżeli przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1999 r., II UKN 588/99, LEX nr 45295).
Nie sposób również nie zwrócić uwagi, że użyte w art. 477 9 § 3 k.p.c. pojęcie niezależnych od strony przyczyn uchybienia terminowi jest sformułowaniem w szerszym od braku winy w rozumieniu art. 168 § 1 k.p.c., który w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych - w postępowaniu o przywrócenie terminu w odniesieniu do odwołania, czyli pisma wszczynającego to postępowanie, nie znajduje zastosowania, pozwalając na uwzględnienie także niektórych przyczyn zawinionych. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 lutego 2014 r., III AUz 3/14, LEX nr 1425405).
Tym samym w przypadku wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, w przypadku stwierdzenia przez Sąd Ubezpieczeń Społecznych, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, Sąd ten nadaje sprawie dalszy bieg, zaś jeżeli jedna z tych przesłanek, wynikających z treści art. 477 9 § 3 k.p.c., nie zachodzi winien wydać postanowienie o odrzuceniu odwołania.
Ocena nadmierności opóźnienia powinna być odniesiona do końcowej daty miesięcznego terminu na wniesienie odwołania, a zatem opóźnienie powinno być liczone nie od daty otrzymania decyzji organu rentowego, lecz od końca terminu na wniesienie odwołania ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., II UK 340/13, LEX nr 1446448).
Nie budzi zatem wątpliwości, że dla stwierdzenia, czy termin ten został zachowany podstawowe znaczenie ma ustalenie daty doręczenia decyzji odwołującemu się. W takiej sytuacji za datę doręczenia uznać należy dzień, w którym adresat faktycznie otrzymał decyzję lub się z nią zapoznał (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2015 r., I UK 271/14, LEX nr 1682200 czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2009 r., II UK 81/09, OSNP 2011 nr 11-12, poz. 166).
Organ rentowy doręczył ubezpieczonej decyzję z dnia 19 października 2016 r. o ustaleniu podstawy wymiaru składek w dniu 24 października 2016 r. (k. 65 akt ZUS). Następnie w dniu 18 października 2016 r. wydał decyzję o wysokości zasiłku chorobowego.
W swoim odwołaniu z dnia 14 listopada 2016 roku (skierowanym wprawdzie do Sądu Rejonowego z powołaniem na numer decyzji z dnia 18 października 2017 r.) ubezpieczona wskazała na argumenty dotyczące wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, która została określona w decyzji pozwanego z dnia 19.10.2016 roku.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, mając na uwadze treść odwołania, obszerność argumentacji dotyczącej podstawy wymiaru składek słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że intencją ubezpieczonej było również zaskarżenie decyzji o ustaleniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i w związku z tym przyjąć należało, że zostało złożone do pozwanego organu rentowego w terminie.
Podkreślenia wymaga również fakt, że z uwagi na treść odwołania złożonego przez ubezpieczoną dotyczącą głównie kwestii podstawy wymiaru składek, organ rentowy działając na podstawie przepisów k.p.a. winien był wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości czego odwołanie dotyczy. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie natomiast do treści art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Mając na uwadze powyższą ocenę, Sąd Apelacyjny uznając zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe, a wywiedzione zażalenie za niezasadne, na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c., oddalił zażalenie, o czym orzekł jak w sentencji postanowienia.
SSA Romana Mrotek SSA Anna Polak SSO (del.) Gabriela Horodnicka-
Stelmaszczuk