descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt III AUz 86/25

Postanowienie

Dnia 11 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

Uzasadnienie

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2025r. w sprawie VII U 169/25 Sad Okręgowy we Poznaniu VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o podstawę wymiaru składek, w związku z odwołaniem K. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P. z 28 listopada 2024 roku nr (...) ,na skutek cofnięcia tego odwołania przez odwołującego , w pkt 1. umorzył postępowanie w sprawie, zaś w pkt 2. - nie obciążył odwołującego kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy podniósł, że K. P. w ustawowym trybie i terminie odwołał się od wyżej wymienionej decyzji wskazując na niewłaściwe ustalenie przez organ rentowy dwóch podstaw do obliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Zdaniem odwołującego za sporny miesiąc styczeń powinien opłacić składkę zdrowotną jedynie z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (T. (...)), ponieważ 2 stycznia 2022 roku sprzedał on część akcji na rzecz J. P. i tym samym przestał być jedynym udziałowcem w prowadzonej przez niego spółce z o.o. (T. (...)).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazał jednocześnie, że składka zdrowotna jest miesięczna i niepodzielna, co oznacza, że K. P., z racji bycia jedynym wspólnikiem spółki z o.o. co najmniej przez jeden dzień stycznia, jest obowiązany zapłacić składkę zdrowotną z tego tytułu za sporny okres. W pozostałym zakresie podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Pismem z 4 stycznia 2025 roku, po uzupełnieniu braków formalnych, odwołujący cofnął odwołanie od decyzji z 28 listopada 2024 roku, nr (...). W sprawie nie nastąpiło wyznaczenie pierwszego terminu rozprawy.

Uzasadniając postanowieni o kosztach procesu sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie pozwany organ rentowy reprezentowany był przez pełnomocnika będącego radcą prawnym.

Zgodnie z dyspozycję art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy (art. 98 § 4 k.p.c.).

Odwołujący, jako strona cofająca odwołanie w niniejszej sprawie, stał się stroną przegrywającą proces. Co do zasady powinien zatem ponieść koszty procesu strony przeciwnej, które w okolicznościach niniejszej sprawy sprowadzają się do kosztów zastępstwa procesowego pozwanego.

Zgodnie jednak z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2006 roku, III CK 221/05, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 stycznia 2020 roku, I ACa 486/19).

W odniesieniu do zasady słuszności w art. 102 k.p.c. określone zostały przesłanki, których zaistnienie warunkuje możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie częścią kosztów albo nieobciążania jej w ogóle tymi kosztami. Obejmują one wystąpienie w sprawie wypadków szczególnie uzasadnionych, które powodują, że zasądzenie kosztów na rzecz wygrywającego przeciwnika w całości, a nawet w części, byłoby sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2013 roku, II CZ 154/12 oraz z 17 kwietnia 2013 roku, V CZ 131/12).

Zalicza się do tych „wypadków” okoliczności związane z przebiegiem postępowania, jak charakter dochodzonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, przedawnienie roszczenia, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia wsparte na obiektywnych podstawach, które jednak doznaje osłabienia w postępowaniu apelacyjnym.

Do warunków leżących poza procesem należy sytuacja majątkowa i życiowa strony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2012 roku, I CZ 26/11). Zakwalifikowanie konkretnego przypadku, jako „szczególnie uzasadnionego” wymaga rozważenia całokształtu okoliczności sprawy łączących się z charakterem żądania poddanego pod osąd, przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 września 2013 roku,

I CZ 183/12).

W ocenie sądu I instancji nie ulega wątpliwości, że na czas składania odwołania K. P. mógł być przekonany o zasadności swojego roszczenia. W decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie pozwany organ rentowy przytoczył rodzaje i okresy prowadzenia działalności przez odwołującego i podstawy prawne do obciążania go składką zdrowotną od określonej w decyzji podstawy wymiaru.

Dopiero jednak w odpowiedzi na odwołanie jednoznacznie wyjaśnił, że składka jest miesięczna i niepodzielna, a skoro odwołujący dokonał sprzedaży udziałów spółki 2 stycznia 2022 roku, to i tak musi uiścić składkę za pełny miesiąc.

Odwołujący w piśmie stanowiącym cofnięcie odwołania wskazał, że cofa odwołanie, albowiem po wyjaśnieniach bezpośrednio z ZUS-em, gdzie uzyskał potwierdzenie, że chodzi o składkę tylko za miesiąc styczeń ,zgadza się na jej zapłatę.

Zdaniem Sądu Okręgowego wynika z tego w sposób oczywisty, że odwołujący nie zrozumiał podstaw do obciążenia go składką za miesiąc styczeń, a w ocenie sądu analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji potwierdza, że kwestia ta nie została wyjaśniona w sposób jasny i zrozumiały. Odwołujący miał prawo pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że skoro sprzedał udziały 2 stycznia 2022 roku, a organ rentowy żąda od niego składki od podstawy wymiaru za cały miesiąc, to pewnie nie uwzględnił faktu sprzedaży tych udziałów.

Jednocześnie odwołujący sam podjął się dalszych wyjaśnień z pozwanym organem i wiedzę, którą pozwany organ rentowy uzupełnił w odpowiedzi na odwołanie pozyskał na skutek samodzielnych ustaleń z pozwanym już po złożeniu odwołania, a jeszcze przed doręczeniem mu odpowiedzi na odwołanie.

Postawa procesowa odwołującego, która sprowadza się do podjęcia czynności w zakresie wyjaśnienia kwestii dla niego niezrozumiałej, bez oczekiwania na przebieg procesu oraz refleksji nad zasadnością prowadzenia procesu i w związku z tym podjęciu decyzji o cofnięciu odwołania zasługuje na uwzględnienie przy rozstrzyganiu o kosztach procesu, albowiem niniejsze postępowanie, choć mogło, nie generowało dalszych kosztów procesowych.

W konsekwencji niesprawiedliwym byłoby, w przekonaniu sądu I instancji obciążanie odwołującego kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej, mając na uwadze, że odwołanie cofnięto na wstępnym etapie procesu, a analogiczne postępowania często toczą się latami, zaś nakłady pełnomocników stron w takich wypadkach są niewspółmiernie większe niż w przedmiotowej sprawie.

Zdaniem sądu I instancji, przytoczone wyżej argumenty nie powinny pozostawać bez wpływu na orzekanie o kosztach procesu, albowiem brak rozważenia ww. okoliczności może nadto także długofalowo demotywować odwołujących w innych sprawach do ponownej analizy swojego stanowiska procesowego na początkowym etapie procesu i rozważenia cofnięcia odwołania, jeśli w żaden sposób nie będzie to mogło mieć wpływu na ponoszone koszty prowadzenia postępowania.

Sąd Okręgowy podkreślił zarazem, że nakład pracy profesjonalnego pełnomocnika organu rentowego w niniejszej sprawie nie był znaczny – sprowadzał się do sporządzenia odpowiedzi na odwołanie i jednego zwięzłego pisma procesowego w toku postępowania. W sprawie zaś nie wyznaczono dotychczas terminu rozprawy.

Dodatkowo sąd I instancji argumentował, że organ rentowy korzysta ze stałej obsługi prawnej i nie ponosi odrębnych nakładów na prowadzenie procesu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1972 roku, I PR 423/72, OSNC 1973, nr 7-8, poz. 138).

Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy – na podstawie wyżej wymienionych przepisów – orzekł jak w punkcie 2. sentencji postanowienia.

Zażalenie na powyższe postanowienie , zaskarżając je w zakresie pkt 2, złożył pozwany organ rentowy reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu § 2 pkt 4 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, poprzez nie zasądzenie na rzecz organu rentowego ,jako wygrywającego sprawę ,kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej we wskazanym przepisie,

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art, 98 § 1 i 3 k.p.c. poprzez nie zasądzenie od strony przegrywającej sprawę na żądanie organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 102 k.p.c. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, powodujący nie obciążanie strony przegrywającej sprawę w ogóle kosztami.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie pkt 2 poprzez zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 1.800 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w postępowaniu zażaleniowym.

Odwołujący wniósł o oddalenie zażalenia pozwanego i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych oraz przeprowadzenia dowodów z dokumentów – potwierdzenia nadania pisma do ZUS w dniu 04.01.2024r. przez E. o anulowaniu odwołania z dnia 30.12.2024r. oraz korespondencji mailowej z pracownikiem prowadzącym sprawę z dnia 20.01.2025r..

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Zażalenie jest całkowicie bezzasadne i jako takie podlega oddaleniu.

Wstępnie sąd odwoławczy stwierdza , że w pełni podziela argumentację prawną zaskarżonego postanowienia zaprezentowaną przez sąd I instancji bez potrzeby jej ponownego przywoływania w tym miejscu. Zarzuty skarżącego są jedynie polemiką z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie mającą wpływu na ocenę jego prawidłowości,

Wskazać należy, że zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., sąd obowiązany jest rozstrzygnąć o kosztach postępowania w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, biorąc pod uwagę wniosek strony procesu o zwrot kosztów postępowania.

Orzekanie o kosztach procesu dokonywane jest w oparciu o zasadę odpowiedzialności strony przegrywającej za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) oraz uzupełniających ją zasadach kompensaty, słuszności i zawinienia (art. 100 k.p.c. do 104 1 k.p.c. i art. 110 k.p.c.).

Zasada odpowiedzialności za wynik procesu oznacza, że strona, która sprawę przegrała, zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu.

Z kolei z zasady kosztów niezbędnych i celowych wynika, że strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi tylko te poniesione koszty procesu, które były niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony.

Wskazać także należy, że do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 3).

Stosownie do art. 99 k.p.c. stronom reprezentowanym przez radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Nadto należy wskazać, że przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania jednej z zasad uzupełniających powinno być połączone z ustaleniem, że okoliczności sprawy przemawiają za odstąpieniem od zasady ogólnej.

Wskazane wyjątki nie mogą być interpretowane rozszerzająco.

Sąd, orzekając o kosztach - zgodnie z art. 102 k.p.c. - może w wypadkach szczególnie uzasadnionych zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów, albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień.

Wymaga on do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności, jednakże nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawiając ich kwalifikację - przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy - sądowi (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, Lex nr 7366).

Wskazać należy, że zgodnie z judykaturą ,do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu jak i fakty leżące na zewnątrz procesu. Okoliczności te powinny być oceniane przez sąd przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, Lex nr 7379, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, Lex nr 1101325 oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, Lex nr 949023).

Kwestia zastosowania tej regulacji powinna być zatem oceniana w całokształcie okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu.

Tym samym ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy.

W ocenie Sądu Apelacyjnego istniały podstawy do zastosowania art.102 k.p.c. przez Sąd Okręgowy.

Zdaniem sądu odwoławczego odwołujący wykazał, że bez zbędnej zwłoki i dochowując należytej staranności, wyjaśnił dokładnie z pracownikiem ZUS jaki jest zakres decyzji.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że odwołujący K. P. w dniu 2.02.2022r. złożył odwołanie. Następnie odbył rozmowę telefoniczną z pracownikiem ZUS w dniu 3.01.2025r. i na jego sugestie, aby cofnął odwołanie, skarżący niezwłocznie, bo już w dniu 4.01.2024r. cofnął je przez portal (...) (k.59).

Podkreślić należy, że mimo to pozwany skierował sprawę do sądu składając odpowiedź na nie, która wpłynęła do Sądu Okręgowego w dniu 17.01.2025r. (k.15). Tym samym, tak właściwie to sam pozwany wygenerował koszty, których można było uniknąć, gdyby działał racjonalnie z uwzględnieniem znanego sobie faktu, że odwołanie zostało cofnięte.

Niezależnie od tego słusznie podkreślał Sąd Okręgowy, że nakład pracy profesjonalnego pełnomocnika organu rentowego w niniejszej sprawie nie był znaczny – sprowadzał się bowiem do sporządzenia odpowiedzi na odwołanie i jednego zwięzłego pisma procesowego w toku postępowania. W sprawie zaś nie wyznaczono żadnego terminu rozprawy. W tych okolicznościach, biorąc również pod uwagę, że pozwany korzysta ze stałej obsługi prawnej i nie ponosi odrębnych nakładów na prowadzenie procesu, żądanie kosztów procesu przez pozwanego w tej analizowanej sytuacji procesowej nie jest uzasadnione.

Bez wątpienia, prawidłowo sąd I instancji podkreślał także, że postawa procesowa odwołującego, która sprowadza się do podjęcia czynności w zakresie wyjaśnienia kwestii dla niego niezrozumiałej, bez oczekiwania na przebieg procesu oraz refleksji nad zasadnością prowadzenia procesu i w związku z tym podjęciu decyzji o cofnięciu odwołania , zasługuje na uwzględnienie przy rozstrzyganiu o kosztach procesu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego co do kosztów procesu w pełni odpowiada prawu. Sąd ten prawidłowo zastosował przepis art.102 k.p.c.. Ocena w tym zakresie jest pozostawiona dyskrecjonalnej władzy sądu orzekającego i tylko rażące naruszenie czy nadużycie tej władzy winno spotkać się z reakcją sądu odwoławczego. Taka sytuacja w analizowanej sprawie , w żadnym razie , nie zachodziła.

W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie jako bezzasadne, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c.

sędzia Roman Walewski