Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUz 67/16
Postanowienie
Dnia 24 sierpnia 2016 r.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
SSA Beata Górska (spr.)
SSA Urszula Iwanowska
SSA Edyta Buczkowska - Żuk
po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy L. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do emerytury na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. akt VII U 575/15 postanawia : oddalić zażalenie
SSA Urszula Iwanowska SSA Beata Górska SSA Edyta Buczkowska – Żuk
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 marca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Wydział (...) Umów Międzynarodowych w S., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 lutego 2012 r. odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury wcześniejszej z uwagi na udowodnienie tylko 23 lat, 9 miesięcy i 23 dni stażu ogólnego.
Odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego odwołania z uwagi na fakt przebywania w tym okresie w Danii ubezpieczony złożył 14 kwietnia 2015 r.
Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił odwołanie (pkt I) oraz przyznał od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Szczecinie radcy prawnej A. L. kwotę 60,00, którą należy powiększyć o stawkę podatku VAT 23 % tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonemu L. N. z urzędu (pkt II).
Sąd I instancji odrzucił odwołanie ubezpieczonego na podstawie art. 477 9 § 1 i 3 k.p.c. Sąd Okręgowy ustalił, że L. N. złożył w dniu 2 lutego 2012 roku wniosek o emeryturę w warunkach szczególnych podając jako adres zamieszkania: (...)-(...) J., ul.(...). W trakcie toczącego się postępowania o emeryturę w warunkach szczególnych, które wydłużyło się z powodu konieczności potwierdzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych okresów zatrudnienia ubezpieczonego za granicą, ubezpieczony L. N. w 2013 roku wyjechał z rodziną do Danii, gdzie podjął zatrudnienie, a do Polski przyjeżdżał on tylko sporadycznie. Przed wyjazdem upoważnił on swoją teściową W. K. do odbioru wszystkich przesyłek, które będą przychodzić do niego podczas jego nieobecności. Ubezpieczony umówił się z teściową, że ma jego informować wyłącznie o przesyłkach poleconych, a z pozostałą korespondencję przychodzącą zwykłą pocztą będzie się on zapoznawał podczas pobytów w Polsce. W. K. odebrała listem zwykłym przesyłkę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która zawierała decyzję z dnia 11 marca 2014 roku i zgodnie z umową odłożyła ją i nie poinformowała ubezpieczonego o fakcie nadejścia tej przesyłki do niego. Ubezpieczony również nie poinformował teściowej, że czeka na przesyłkę z ZUS zawierającą decyzję w sprawie jego wniosku o emeryturę, ani nie interesował się czy taka przesyłka nadeszła. Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że dopiero podczas pobytu w Polsce na Święta Wielkanocne w dniu 5 kwietnia 2015 roku ubezpieczony otworzył przesyłkę zawierającą decyzję z dnia 11 marca 2014 roku odmawiającej jemu prawa do emerytury w warunkach szczególnych. Ubezpieczony nie zgadzając się z treścią tej decyzji złożył od niej odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od tej decyzji, gdyż przekroczenie terminu do złożenia odwołania nie nastąpiło z jego winy, gdyż nie przypuszczał, że taka przesyłka może nadejść listem zwykłym tylko poleconym, a teściowa miała jemu otwierać wyłącznie korespondencję przychodzącą do niego listem poleconym.
Sąd Okręgowy na podstawie ustaleń w dużej mierze opartych na wyjaśnieniach samego ubezpieczonego i korespondujących z nimi zeznaniach świadka W. K. uznał, że przekroczenie przez ubezpieczonego miesięcznego terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, ale nastąpiło wyłącznie z winy samego ubezpieczonego, który nie był w stanie w sposób należyty zadbać o swoje sprawy. Upoważnienie W. K. do informowania go jedynie o przesyłkach poleconych w ocenie Sądu I instancji było zachowaniem rażąco niedbałym. Gdyby L. N. polecił teściowej informowanie go o treści wszystkich przesyłek przychodzących do niego, również tych przychodzących listem zwykłym, nie doszłoby do sytuacji, która zaistniała w niniejszej sprawie, że dopiero po roku od wydania i doręczenia tej decyzji na adres podany przez ubezpieczonego, zapoznał się on z jej treścią. Postępowanie ubezpieczonego Sąd Okręgowy ocenił jako zupełny brak staranności. Tłumaczenie ubezpieczonego nie może w żaden sposób usprawiedliwiać jego rażąco niedbałego zachowania polegającego na nieinformowaniu jego przez osobę upoważnioną do odbioru przesyłek o treści wszystkich przychodzących podczas jego nieobecności przesyłek. Ubezpieczony zdaniem Sądu pierwszej instancji wyłącznie ponosi winę za zapoznanie się z treścią decyzji i złożeniem odwołania od niej dopiero po około roku zamiast w ciągu miesiąca od jej doręczenia. Wniesienie odwołania dopiero w dniu 14 kwietnia 2015 r. stanowi nadmierne przekroczenie terminu. Nadto Sąd Okręgowy ocenił, że opóźnienie to nie nastąpiło z przyczyn od ubezpieczonego niezależnych, a wręcz przeciwnie, że ponosi on wyłączną winę za zapoznanie się z treścią przesyłki dopiero po roku od jej wydania i doręczenia na adres wskazany przez niego.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej L. N. z urzędu orzeczono w punkcie II, na podstawie art.22 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U z 2010r., nr 10, poz.65 ze zm.) w zw. z § 11 ust.2 w zw. z § 2 ust.3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( t.j. Dz.U z 2013 r., poz.490).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł ubezpieczony, który zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie:
- art. 477 9 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 168 k.p.c. i 169 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie, pomimo iż przekroczenie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z przyczyn niezależnych od L. N.,
- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej ich oceny wskutek czego stwierdzono, iż przekroczenie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z przyczyn niezależnych od L. N..
Mając to na uwadze ubezpieczony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu rentowego na rzecz L. N. kosztów postępowania zażaleniowego.
W uzasadnieniu ubezpieczony wskazał, że jego zdaniem przytoczone we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności oraz dołączone do niego dowody oraz przeprowadzone na rozprawie dowody z przesłuchania L. N. i zeznań W. K. uzasadniają stwierdzenie, że L. N. nie dokonał czynności procesowej w postaci złożenia odwołania bez swojej winy, albowiem w czasie doręczenia tej decyzji przebywał na terenie Danii. W tym czasie wyznaczył osobę upoważnioną do odbioru jego korespondencji. Nie wiedział o przesyłce, a brak wiedzy nie wynikał z przyczyn od niego zależnych, albowiem nie poinformowano go o przesyłce ZUS. Nadto ubezpieczony wskazał, że osoby nieposiadające wykształcenia prawniczego są przekonane, że wszelka korespondencja urzędowa jest doręczana listem poleconym za pokwitowaniem odbioru.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Zażalenie ubezpieczonego okazało się niezasadne.
Zgodnie z przepisem art. 477 9 § 3 k.p.c. sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Sąd nie odrzuci odwołania od decyzji organu rentowego na podstawie tego przepisu tylko wówczas, gdy bezspornie stwierdzi, że przekroczenie ustawowego terminu nie jest nadmierne i że nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. W pozostałych wypadkach jest obowiązany odrzucić odwołanie. Odrzucając odwołanie na podstawie powyższego przepisu Sąd uzasadnia, że nie wystąpiły wskazane w nim obie przesłanki potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie.
Należy mieć na uwadze, że według ogólnych reguł procesu cywilnego pismo spóźnione może być skutecznie wniesione ponownie po uzyskaniu przez stronę przywrócenia terminu do jego wniesienia (art. 168 k.p.c.). W odrębnym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie o przywrócenie terminu w odniesieniu do odwołania, czyli pisma wszczynającego postępowanie, nie jest stosowane. Sąd z urzędu, w trakcie wstępnego badania sprawy, dokonuje nie tylko sprawdzenia zachowania przez stronę terminu do wniesienia odwołania, ale także - w przypadku stwierdzenia opóźnienia - ocenia jego rozmiar oraz przyczyny. Sąd ma dyskrecjonalną możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie. Może tego dokonać pod warunkiem uznania, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne oraz że nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1999 r. II UKN 588/99, OSNP 2001 nr 4 poz. 134). Stosownie do oceny tych okoliczności odwołanie odrzuca albo nadaje mu bieg.
Ocena, czy przekroczenie terminu było nadmierne, należy do uznania Sądu. W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostawało, że przesyłka zawierająca decyzję z 11 marca 2014 r. została przez ubezpieczonego otwarta dopiero w dniu 5 kwietnia 2015 r. Odwołanie od decyzji odmawiającej L. N. prawa do emerytury zostało złożone dopiero 14 kwietnia 2015 r., a więc przeszło ponad rok od wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Sam ubezpieczony wskazał, że upoważnił teściową do informowania go jedynie o przesyłkach poleconych, Miał z W. K. stały kontakt, był informowany na bieżąco o otrzymywanych przesyłkach.
Zgodnie z przepisem art. 477 9 § 1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. W tej sytuacji należy podzielić pogląd Sądu Okręgowego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że ponad roczne przekroczenie przez ubezpieczonego terminu do wniesienia odwołania było nadmierne. Ocena, czy przekroczenie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, jest pozostawione uznaniu Sądu. W rozpoznawanej sprawie odwołujący w żaden sposób nie zdołał wykazać, że przekroczenie przez niego terminu nie było przez niego zawinione. W ocenie Sądu Apelacyjnego w szczególności o braku winy w przekroczeniu terminu nie można mówić w sytuacji, w której ubezpieczony świadomie upoważnił teściową do informowania go wyłącznie o przesyłkach poleconych. Składając wniosek o przyznanie emerytury ubezpieczony musiał się liczyć z tym, że jego wniosek zostanie rozpoznany, a stosowna decyzja zostanie wydana. Jednocześnie wyjaśnienia, że osoba nie mająca wykształcenia prawniczego jest przekonana, że wszelkie przesyłki urzędowe są wysyłane listem poleconym, w żaden sposób nie może usprawiedliwiać przekroczenia terminu. Okoliczność, że ubezpieczony wyjechał za granicę i był informowany jedynie o przesyłkach poleconych nie jest niezależną od skarżącego przyczyną przekroczenia terminu do wniesienia odwołania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że L. N. wyznaczył osobę uprawnioną do odbierania przesyłek adresowanych do niego. Był z tą osobą w stałym kontakcie, a więc miał możliwość dowiedzenia się o dostarczeniu przesyłki zawierającej decyzję z 11 marca 2014 r. Uznanie, że przesyłki zwykłe zwierają jedynie mało istotne informacje, należało zakwalifikować jako brak staranności w postępowaniu ubezpieczonego.
Przepis art. 477 9 § 3 k.p.c. określa wyczerpująco przesłanki odrzucenia odwołania od decyzji organu wniesionego z przekroczeniem terminu. Skoro przekroczenie terminu we wniesieniu odwołania należało określić jako nadmierne, już tylko ta okoliczność skutkuje odrzuceniem odwołania ubezpieczonego. Nadto Sąd Apelacyjny w całości podziela argumentację Sądu Okręgowego, który uznał, że przekroczenie terminu nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Apelacyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 §2 k.p.c.
SSA Urszula Iwanowska SSA Beata Górska SSA Edyta Buczkowska - Żuk