Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUz 224/15
Postanowienie
Dnia 11 czerwca 2015 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Małgorzata Gerszewska
po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Gdańsku sprawy E. T. przy udziale zainteresowanego W. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. o ustalenie na skutek zażalenia E. T. na postanowienie Sądu Okręgowego we Włocławku IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie IV U 58/13, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie E. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. stwierdzającej, że zainteresowany z tytułu świadczonej pracy na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) E. T. w R. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz ustalił podstawę wymiaru składek.
W ustawowo zakreślonym terminie E. T. wywiodła apelację od powyższego orzeczenia zawierając w niej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 23 grudnia 2014 r. wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 3,5 ha oraz domu o powierzchni 220 m ( 2). Zarówno dom, jak i nieruchomość rolna obciążone są hipoteką na rzecz Banku (...) na kwotę 1.600.000 zł, dokonane są zajęcia komornicze w kwocie 600.000 zł. Apelująca podała, że od lipca 2014 r. uzyskała dochód w kwocie 3.588,15 zł netto z tytułu sprzedaży odzieży używanej, natomiast prowadzona przez nią firma (...) nie posiada zleceń na roboty budowlane. Do oświadczenia odwołująca załączyła nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 16 września 2014 r. nakazujący zapłacić Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w P. na jej rzecz kwotę 2.002.995,75 zł.
W wykonaniu nałożonego na wnioskodawczynię zobowiązania do uzupełnienia braków formalnych apelacji – opłaty podstawowej od apelacji w kwocie 30 zł – wnioskodawczyni w zakreślonym terminie uiściła wymaganą opłatę.
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie IV U 58/13 Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosek E. T. o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że jedyną opłatą, jaką odwołująca winna była ponieść w sprawie, była opłata od apelacji w kwocie 30 zł, którą E. T. uiściła. Co prawda odwołująca wniosek o zwolnienie od opłaty zawarła w treści wywiedzionej apelacji i jedynie z uwagi na niedopatrzenie Sądu nie został on wówczas rozpoznany, niemniej dalsze zachowanie odwołującej, tj. uiszczenie opłaty w zakreślonym terminie niezbicie dowodzi, że była ona w stanie ją ponieść.
Sąd Okręgowy uzasadniając swoje stanowisko powołał się na art. 98 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a nadto stwierdził, że na obecnym etapie postępowania odwołująca nie została zobowiązana do uiszczenia jakichkolwiek dodatkowych wydatków, czy opłat. Dodatkowo, Sąd, wskazał również na treść art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach wyjaśniając, że jest to prawo „ubogich”, stosowane w sytuacjach szczególnie uzasadnionych i powoduje kredytowanie wydatków za stronę przez Skarb Państwa, dlatego też należy je stosować w sposób rygorystyczny, mając na uwadze, że stanowi ono wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania cywilnego przez zainteresowane strony.
W kontekście powyższego, mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawczyni, Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia jej od kosztów sądowych, bowiem cała kwota składająca się z opłaty podstawowej od apelacji stanowi wydatek, który nie spowodowałby uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej oraz rodziny.
Z tych względów, działając w oparciu o art. 102 ustawy o kosztach sądowych a contrario, Sąd I instancji orzekł, jak w postanowieniu.
Na powyższe postanowienie zażalenie wywiodła E. T. domagając się jego uchylenia i zarzucając, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 23 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni podała, iż z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga comiesięczny dochód netto w kwocie 3.588,15 zł, podczas gdy w istocie podała ona dochód brutto osiągnięty w okresie od dnia 23 lipca 2014 r. do dnia 12 grudnia 2014 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Zażalenie E. T. nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy, że Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu Sądu I instancji, zgodnie z którym wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych - opłaty podstawowej od apelacji w kwocie 30 zł - jest bezprzedmiotowy z uwagi na uiszczenie przez nią tej opłaty, ponieważ w praktyce sądowej powszechnie przyjmuje się, że stronę, która została zwolniona od kosztów sądowych, traktuje się jako zwolnioną od tych kosztów od chwili złożenia przez nią wniosku o zwolnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1995 r., II CRN 20/95, OSNC 1995/9/132), zaś wniosek ten złożony został jeszcze przed uiszczeniem opłaty podstawowej od apelacji.
Z treści zażalenia wynika zarzut błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżąca jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny koszty sądowe – opłatę podstawową od apelacji w kwocie 30 zł.
Analizując powyższe zważyć trzeba, że podstawa do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w prawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) zachodziłaby jedynie wówczas, gdyby wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jednocześnie zwolnienie od kosztów sądowych powinno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja ta bowiem stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2012 r., I CZ 55/12, LEX nr 1242998).
Zdaniem Sądu II instancji przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w postaci opłaty podstawowej od apelacji w kwocie 30 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Po pierwsze opłata podstawowa od apelacji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj. 30 zł, stanowiąca minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, ustalona została przez ustawodawcę z uwzględnieniem charakteru tych spraw, w których często występują osoby starsze, o złym stanie zdrowia i w trudnej sytuacji materialnej tak, aby zapewnić im jak najszerszą możliwość obrony ich praw. Zasadne jest zatem przyjęcie, że już z racji wysokości opłaty podstawowej od apelacji jej uiszczenie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Fakt uiszczenia tej opłaty przez skarżącą niewątpliwie przemawia na rzecz tego stanowiska.
Po drugie, wprawdzie Sąd Okręgowy określając wysokość miesięcznych dochodów w oparciu o oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 23 grudnia 2014 r. istotnie błędnie przyjął, że podana kwota 3.588,15 zł netto (wbrew stanowisku skarżącej z oświadczenia nie wynika, że jest to kwota brutto) stanowi dochód miesięczny (podczas, gdy z treści oświadczenia wynika, że dochód ten osiągnięto od dnia 23 lipca 2014 r.), to jednak wobec ustalenia, że wnioskodawczyni była - na obecnym etapie postępowania - zobligowana wyłącznie do uiszczenia opłaty w wysokości 30 zł, okoliczność ta pozostawała bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Podkreślić bowiem trzeba, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych koszty sądowe, to jedynie opłata podstawowa od środków zaskarżenia w postaci apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Oznacza to, że wnioskodawczyni planując wydatki powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na ponoszenie tych opłat. Planowanie wydatków bez uwzględnienia obowiązku wniesienia opłaty jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, preferencyjnie traktując inne zobowiązania, tj. raty kredytów w niniejszej sprawie, nie może skutecznie podnosić, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 września 2012 r., III AUz 160/12, LEX nr 1217719).
Mając na uwadze powyższe, uznać należało, że trafnie Sąd Okręgowy przyjął, iż przeprowadzone w sprawie dowody nie dają podstaw do zwolnienia E. T. od kosztów sądowych, tj. opłaty podstawowej od apelacji i na mocy art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach a contrario wniosek oddalił.
Sąd Apelacyjny podzielając stanowisko Sądu I instancji i uznając zażalenie wnioskodawczyni za bezzasadne, na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c., orzekł, jak w sentencji.