Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUa 992/12
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 18 grudnia 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
SSA Krystian Serzysko (spr.)
SSA Feliksa Wilk
SSA Ewa Drzymała
st.sekr.sądowy Mariola Pater po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. w Krakowie sprawy z wniosku Z. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o datę przyznania świadczenia na skutek apelacji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VII Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt VII U 2444/11 oddala apelację.
Uzasadnienie
wyroku z dnia 18 grudnia 2012 r.
Wyrokiem z dnia 28 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 24 października 2011 r. i przyznał Z. K. prawo do renty od dnia 13 czerwca 2011 r. Sąd ustalił, że Z. K., ur. w dniu (...), o wykształceniu wyższym - nauczyciel, prowadząca od 1993 r. działalność gospodarczą, w okresie od dnia 13 grudnia 2010 r. do dnia 12 czerwca 2011 r. pobierała zasiłek chorobowy. Udowodniła łączny staż w wymiarze 29 lat, 3 miesięcy i 28 dni okresów składkowych oraz 1 roku, 8 miesięcy i 24 dni okresów nieskładkowych. W dniu 25 maja 2011 r. Z. K. złożyła w ZUS wniosek o świadczenie rehabilitacyjne. Orzeczeniem z dnia 20 czerwca 2011 r. Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził, iż odwołująca jest całkowicie niezdolna do pracy od wyczerpania ZLA do dnia 31 grudnia 2012 r. Rozpoznał u niej raka prawej piersi - stan po operacji, stan po przebytej w okresie od stycznia do kwietnia 2011 r. chemioterapii oraz aktualnej radioterapii, obrzęk limfatyczny w miejscu mastektomii oraz wole guzkowe tarczycy po zabiegu operacyjnym w 1996 r. leczone hormonoterapią. Lekarz Orzecznik poinformował odwołującą, że Zakład wyda najpierw decyzję o odmowie świadczenia rehabilitacyjnego, a w sprawie renty konieczne będzie wypełnienie dodatkowych dokumentów. Decyzją z dnia 4 lipca 2011 r. ZUS odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, gdyż Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 20 czerwca 2011 r. orzekł, iż stan zdrowia odwołującej nie uzasadnia przyznania prawa do świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podano, iż z uwagi na orzeczenie niezdolności do pracy może ona wystąpić niezwłocznie do ZUS z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, a jeżeli wniosek taki zostanie zgłoszony w ciągu miesiąca od otrzymania decyzji, za datę zgłoszenia przyjęta zostanie data wniosku o świadczenie rehabilitacyjne. Decyzja została nadana do odwołującej w dniu 6 lipca 2011 r. listem zwykłym. Wnioskodawczyni otrzymała decyzję ZUS w trakcie trwania choroby połączonej z bardzo wysoką gorączką, na którą cierpiała od początku lipca 2011 r. W okresie od dnia 12 lipca 2011 r. do dnia 20 lipca 2011 r. przebywała w Szpitalu (...) w K. w związku ze stanem zapalnym miejsca operowanego. Po opuszczeniu szpitala kontynuowała radioterapię do dnia 4 sierpnia 2011 r. W dniu 31 sierpnia 2011 r. złożyła w ZUS wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Sąd zważył, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Istotę sporu stanowiło ustalenie, czy o dacie przyznania wnioskodawczyni świadczenia decyduje data złożenia przez nią wniosku o świadczenie rehabilitacyjne, czy też później złożonego wniosku o rentę. Zgodnie z art. 116 ust. 1 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zmianami) postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W myśl art. 129 tej Ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Jak wynika z § 37 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń Oddział ZUS i Biuro Rent Zagranicznych w razie odmowy prawa do emerytury powinny pouczyć zainteresowanego o możliwości ubiegania się o rentę inwalidzką, jeżeli z akt sprawy wynika, że w razie inwalidztwa miałby prawo do takiej renty; jeżeli zgłoszenie wniosku o rentę inwalidzką nastąpi w ciągu miesiąca od daty pouczenia, za datę jego zgłoszenia przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o emeryturę. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli zainteresowany nie spełnia warunków do świadczenia, o którego przyznanie zgłosił wniosek, natomiast z akt sprawy wynika, że spełnia warunki wymagane do przyznania innego świadczenia emerytalno-rentowego (ust. 2). Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego Z. K. wniosek o rentę złożyła dopiero w dniu 31 sierpnia 2011 r. z uwagi na problemy zdrowotne. W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie z uwagi na przedstawione okoliczności nie można dokonywać wykładni art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z § 37 powołanego wyżej rozporządzenia zgodnie z ich dosłownym brzmieniem, przyjmując, iż o dacie wypłaty świadczenia decyduje data złożenia wniosku o konkretne świadczenie (w tym wypadku wniosku o rentę z dnia 31 sierpnia 2011 r., a nie wniosku o przyznanie świadczenie z uwagi na stan zdrowia z dnia 25 maja 2011 r., a więc wniosku o świadczenie rehabilitacyjne). Odmowa przyznania świadczenia rehabilitacyjnego wobec istnienia przesłanek do przyznania renty (a więc wobec gorszego stanu zdrowia niż uprawniający do świadczenia rehabilitacyjnego) i to stanu zdrowia związanego u wnioskodawczyni z bardzo wysoką gorączką związaną z chemioterapią godziłaby w instytucję opieki zdrowotnej Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż ZUS pomimo ciążącego na nim obowiązku doręczenia decyzji wnioskodawczyni za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, wysłał ją listem zwykłem. Wobec braku w aktach dowodu doręczenia Z. K. decyzji z dnia 4 lipca 2011 r. Sąd uznałaby, iż nie została ona w ogóle doręczona. Jedynie stawienie się przez wnioskodawczynię na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. i zeznanie przez nią prawdy o otrzymaniu korespondencji z ZUS zawierającej decyzję z dnia 4 lipca 2011 r. pozwoliło na ustalenia, iż odwołująca ją otrzymała. W ocenie Sądu szczególna sytuacja Z. K., a także zaniedbanie ZUS, uzasadnia przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia zaprzestania pobierania przez nią zasiłku chorobowego, gdyż zwłoka w złożeniu wniosku o rentę wynika z obiektywnie istniejących okoliczności - leczenia się przy wysokiej gorączce, a nie z niestaranności w prowadzeniu swoich spraw przez odwołującą. Zaznaczenia bowiem wymaga, iż wniosek został złożony przez nią niezwłocznie po osiągnięciu stanu zdrowia, który pozwalał na podjęcie takiej czynności. Zdaniem Sądu tylko wyrok o takiej treści można uznać za zgodny z zasadą sprawiedliwości, którą to zasada jest naczelna dla sądu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. i w związku z powołanymi powyżej przepisami prawa materialnego zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał Z. K. prawo do renty od dnia 13 czerwca 2011 r.
Apelację od wyroku złożył organ rentowy zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu podniósł, że stan faktyczny sprawy jest w zasadzie bezsporny. Odwołująca się wniosek o rentę złożyła 31 sierpnia 2011 r. i dlatego organ rentowy na podstawie art. 116 ust. 1 w związku z art. 1233 ust. 1 pkt 1 ustawy przyznał prawo do świadczenia i podjął jego wypłatę od dnia 1 sierpnia 2011 r. Organ stosujący wskazane przepisy nie ma możliwości badania przyczyn, dla których wnioskodawca składa wniosek o przyznanie renty dopiero po upływie 2 miesięcy od daty powstania niezdolności do pracy. Wbrew twierdzeniom sądu żaden z obowiązujących przepisów nie nakłada na ZUS obowiązku doręczenia decyzji za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Dlatego decyzja doręczona została listem zwykłym, a odwołująca się potwierdziła, że otrzymała decyzję na początku lipca 2011 r. Wiedziała zatem o konieczności złożenia wniosku o rentę. Wykładnia przepisów zawarta w uzasadnieniu wyroku oparta jest w znacznej mierze na nieaktualnym rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń, dlatego nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości decyzji organu rentowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Apelacja okazała się bezzasadna, chociaż część jej zarzutów jest uzasadniona.
Słusznie zwraca uwagę organ rentowy, że normą bezwzględnie obowiązującą jest wynikająca z cytowanych w apelacji przepisów możliwość przyznania wypłaty świadczenia dopiero od miesiąca złożenia wniosku o rentę. W szczególności sąd nie może nawet w przypadku ciężkiej sytuacji zdrowotnej lub życiowej ubezpieczonego stosować zasad współżycia społecznego i przyznać świadczenie wbrew obowiązującym przepisom za okres wcześniejszy. Dotyczy to także terminu, do którego nawiązał sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku. Ma wprawdzie rację organ rentowy, że sąd błędnie powołał się na § 37 już nieobowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń, lecz organ rentowy obowiązany był zastosować analogiczny w brzmieniu § 34 obowiązującego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. Nr 237, poz. 1412), które to rozporządzenie zastąpiło poprzednie. Wynika z niego, że w razie odmowy prawa do świadczenia, o którego przyznanie zainteresowany zgłosił wniosek, organ rentowy informuje zainteresowanego o możliwości ubiegania się o inne świadczenie lub świadczenie ustalane przez organ rentowy na podstawie odrębnych przepisów, jeżeli z akt sprawy wynika, że miałby do niego prawo. Jeżeli zgłoszenie wniosku o inne świadczenie na warunkach określonych w ust. 1 nastąpi przed dniem, w którym decyzja odmowna stała się prawomocna, za datę zgłoszenia tego wniosku przyjmuje się datę zgłoszenia poprzedniego wniosku, jeżeli zainteresowany tego zażąda. Takie też pouczenie organ rentowy zawarł w decyzji odmawiającej przyznania świadczenia rehabilitacyjnego.
Ma też rację organ rentowy wywodząc, że żaden obowiązujący przepis prawa nie nakłada na organ rentowy obowiązku doręczania decyzji i pouczeń listem poleconym. Nie można zatem podzielić zarzutu o naruszeniu przez Zakład obowiązujących w tym zakresie przepisów. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie zastosowanie takiego trybu doręczenia decyzji przez organ rentowy powoduje, że nie jest on w stanie wykazać jednoznacznie daty doręczenia przesyłki ubezpieczonemu. W przypadku, gdy data ta ma znaczenia do określonych uprawnień świadczeniobiorcy, właśnie organ rentowy obciąża ciężar udowodnienia tej okoliczności. Nie ulega wątpliwości, że organ rentowy w niniejszej sprawie nie wykazał daty doręczenia decyzji odmawiającej świadczenia rehabilitacyjnego wnioskodawczyni, a w decyzji tej zawarte było pouczenie o konieczności zachowania przez ubezpieczoną miesięcznego terminu do złożenia wniosku o rentę, celem zachowania prawa do wypłaty tego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o świadczenia rehabilitacyjne (wobec nie złożenia odwołania do sądu, po upływie miesiąca decyzja się uprawomocniła). W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że wbrew zarówno twierdzeniom organu rentowego zawartym w apelacji, jak i ustaleniom sądu pierwszej instancji, wnioskodawczyni nie wskazała daty, w której decyzję tę otrzymała. W szczególności nie wynika z jej zeznań, by był to początek lipca 2011 r. Odwołująca się zeznała (karta 21 akt sprawy), że nie jest w stanie stwierdzić, kiedy otrzymała decyzję, najprawdopodobniej w okresie wysokiej gorączki, a przed Sądem Apelacyjnym potwierdziła, że „w lipcu i sierpniu 2011 r. jej stan zdrowia był bardzo zły i zupełnie nie pamięta, kiedy odebrała decyzję o odmowie przyznania świadczenia rehabilitacyjnego”. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny nie znajduje podstaw do ustalenia, że decyzja została doręczona na początku lipca 2011 r., a wnioskodawczyni nie zachowała miesięcznego terminu. Przeciwnie, wobec nie posłużenia się przez organ rentowy zwrotnym poświadczeniem odbioru przyjąć należy, że termin określony w § 34 cytowanego wyżej rozporządzenia został zachowany. Skutkiem zachowania tego terminu jest obowiązek wypłacenia renty od wyczerpania zasiłku chorobowego.
Wobec powyższego na podstawie art. 385 kpc orzeczono jak w sentencji wyroku.