Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUa 923/12
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 13 września 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Maria Padarewska - Hajn (spr.)
Sędziowie:SSA Jolanta Wolska
SSA Ewa Chądzyńska
Protokolant: stażysta P. D.
po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 r. w Łodzi sprawy A. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Ł. o umorzenie składek, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 14 lutego 2011 r., sygn. akt: VIII U 2003/10; zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., decyzją z dnia 27 października 2010 r. na podstawie art. 3 i 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy – prawo bankowe ( Dz. U Nr. 71 poz. 609 ), umorzył A. J. składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 26 marca 2003 r -5 czerwca 2003 r, w kwocie 1.085, 76 zł i odsetki w kwocie 146, 50 zł, na Fundusz Pracy za w/w okres w kwocie 77,21 zł i odsetki 2,30 zł , zaliczył nadpłatę w kwocie 1.311,80 zł na poczet przyszłych składek i odmówił umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres przebywania przez wnioskodawczynie na zasiłku macierzyńskim za dzień 6 czerwca 2003 r oraz odmówił umorzenia składek za okres przebywania przez nią na urlopie wychowawczym od 9 listopada 2001 r -7 lipca 2002 r, 6 sierpnia 2002 -1 listopada 2002 r, 11 stycznia 2003 r -31 marca 2004 r , 1 maja 2004 r – 31 lipca 2004 r, 1 września 2004 r -30 listopada 2004 r , 31 grudnia 2004 r -5 grudnia 2005 r , 4 stycznia 2006 r-30 lipca 2006 r, z uwagi na to, że w dniu 6 czerwca 2003 r wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniom społecznym tytułu prowadzonej działalności gospodarczej a za okres przebywania na urlopie wychowawczym składki zostały opłacone w terminie.
W odwołaniu od w/w decyzji wnioskodawczyni wiosła o umorzenie składek za okres przebywania na urlopie wychowawczym , podnosząc , iż wykładnia art. 4 powołanej ustawy w zakresie dotyczącym składek nieopłaconych jest niejasna a w spornym okresie nie miała obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 14 lutego 2011 r zmienił zaskarżoną decyzję umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za wskazany w decyzji organu rentowego okres przebywania wnioskodawczyni na urlopie wychowawczym i ustalił co następuje: Wnioskodawczyni od 1 grudnia 2000 r prowadzi dzielność gospodarczą .W okresie od 26 marca 2003 r -29 lipca 2003 r przebywała na zasiłku macierzyńskim a w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji na urlopie wychowawczym. Składki na ubezpieczenie społeczne za w/w okresy zostały opłacone w terminie.
W dniu 26 sierpnia 2010 r wnioskodawczyni złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i przebywanie na zasiłku macierzyńskim i urlopie wychowawczym.
W tak ustalonym stanie faktycznym , powołując się na treść art. 3 i 4 powołanej ustawy, Sąd uznał, iż przedmiotem odwołania są jedynie należności z tytułu składek w okresie przebywania przez wnioskodawczynie na urlopie wychowawczym a zatem za ten okres należności te powinny być umorzone . …
Powyższy wyrok zaskarżył apelacją organ rentowy, wnosząc o jego zmianę i oddalenie odwołania, zarzucając rozstrzygnięciu Sądu I instancji naruszenie prawa materialnego art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do umorzenia należności z tytułu opłaconych składek za przedmiotowy okres.
W uzasadnieniu swego stanowiska organ skarżący podniósł , iż z brzmienia art. 4 powołanej ustawy jednoznacznie wynika, iż umorzeniu podlegają jedynie składki nieopłacone A z uwagi na to, że wnioskodawczyni opłaciła składki za przedmiotowy okres, brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje
Zarzutom apelacji trudno odmówić słuszności. Mając na uwadze niesporne ustalenia faktyczne niniejszej sprawy , przedmiotem sporu, jest jedynie możliwość umorzenia przez organ rentowy w trybie art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (… ) , opłaconych przez odwołującą się składek w okresie przebywania przez na urlopie wychowawczym, wskazanym w zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem sporu nie jest zatem okoliczność podlegania przez skarżącą obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w trakcie przebywania przez nią na urlopie wychowawczym ani okoliczność opłacania należnych składek z tego tytułu, jakkolwiek okoliczności te rzutują na i obowiązek skarżącej opłacania składek z tytułu podlegania danemu tytułowi ubezpieczeń społecznych. Postępowanie przed organem rentowym zostało wszczęte na skutek złożonego przez A. J. wniosku z dnia 26 sierpnia 2010 r o umorzenie należności z tytułu opłaconych przez nią składek za okres prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w czasie przebywania na zasiłku macierzyńskim i urlopie wychowawczym.
Z ustaleń faktycznych wynika, że w trakcie przebywania na urlopie wychowawczym odwołująca się prowadziła działalność gospodarczą a zatem jej obowiązek ubezpieczeniowy regulował w tym okresie art. 6 i art. 9 ustawy systemowej. Oba te przepisy na przestrzeni lat 1998 -2010 tj od daty wejścia w życie ustawy systemowej do daty złożenia wniosku o umorzenie składek ulegały wielokrotnym zmianom.
W 1999 r wprowadzono w zakresie art. 6, wymieniającego podmioty obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, zmianę w zakresie wprowadzenia art. 6 ust. 1 pkt. 19 a dotyczącą podlegania takim ubezpieczeniom osób przebywających na urlopach wychowawczych.
W art. 9 tej ustawy regulującym zbieg tytułów do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, w 1999 r wprowadzono zmianę dotyczącą osób wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt. 19, a polegają na tym , iż osoby te podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jeżeli nie maja ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczenia.
A zatem osoby przebywające na urlopach wychowawczych w świetle powołanych przepisów podlegały ubezpieczeniu społecznemu zawsze w pierwszej kolejności z innego tytułu niż urlop, jeżeli taki inny tytuł posiadały.
( … ) ,, Z dniem 1 września 2009 r , powołaną wcześniej ustawową wprowadzono zmiany a ich podłożem była chęć ułatwienia prowadzenia działalności gospodarczej kobietom aktywnym zawodowo po urodzeniu dziecka. Na zmianę te wpłynęło również orzecznictwo Sądu Najwyższego , które na przestrzeni lat obowiązywania powyższych przepisów ulegało licznym zmianom.(… ). ( komentarz do ustawy systemowej pod redakcją B. Gudowskiej s. 259-260 ).
Wątpliwości w tym zakresie miała rozstrzygnąć uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r w sprawie III UZP 2/06 . W uzasadnieniu tej uchwały stwierdzono, iż skoro zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy systemowej osoby przebywające na urlopach wychowawczych i pobierające zasiłek macierzyński podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym , jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych a obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby prowadzące dzielność gospodarczą ( art. 6 ust. 1 pkt. 5 ) to w sytuacji gdy obowiązek ubezpieczenia przestał wypływać z zatrudnienia a powstał z uwagi na korzystanie z urlopu wychowawczego – pojawił się nowy tytuł obowiązkowego ubezpieczenia ze względu na prowadzenie działalności gospodarczej . Tytuł ten tym samym eliminuje dotychczasowe ubezpieczenie z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego – podobnie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca 2003 r II UK 157/02 ( OSNP 2004/1/9 ) i w wyroku z dnia 14 czerwca 2005 r I Uk 280/03 ( OSNP /3-4/61 ).
(… ) ,, W związku z zaistniałymi wątpliwościami w zakresie istnienia obowiązku ubezpieczeniowego osób pobierających zasiłki macierzyńskie oraz przebywających na urlopach wychowawczych i jednocześnie prowadzących działalność gospodarczą a w szczególności, z uwagi na uregulowanie zaległości z tytułu nieopłaconych składek w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej , zmienioną ustawą wprowadzono przepis art. 3 i 4.
Art. 4 reguluje kwestie umorzenia należności z tytułu skaldem nieopłaconych.
Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek , który w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia wejścia w życie ustawy zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i jednocześnie przebywającego na urlopie wychowawczym , ZUS umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek należnych od tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej za okres , w którym ubezpieczony przebywał na urlopie wychowawczym.
A zatem z wykładni językowej i literalnej powyższego przepisu jednoznacznie wynika słuszność stanowiska organu rentowego , że dotyczy on składek nieopłaconych. Przepis ten w pozostałym zakresie nie reguluje tak jak przepis art. 3 powołanej ustawy a odnoszący się do składek z tytułu przebywania na zasiłku macierzyńskim i prowadzenia działalności gospodarczej sytuacji związanych z nadpłaconymi składkami i ich rozdysponowaniem przez organ rentowy a dotyczy tylko ewentualnych odsetek.
Zagadnieniem, w zakresie zbadania konstytucyjności powołanego przepisu zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 12 lipca 2012 r. w sprawie P 24/10 ( Dz. U .poz. 841) stwierdził , iż art. 4 ust. 1 powołanej ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do żądania umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności od ich nieopłacenia , jest zgodny z konstytucyjną zasadą równości.
Stanowisko takie wyraził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. w sprawie I Sa /Ke 70/11 LEX 784007 oraz komentatorzy do ustawy systemowej przy art. 9 teza 37 , podnosząc iż regulacji zawartej w tym przepisie nie stosuje się do osób, za które w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej zostały opłacone należne składki. (… ).
Podzielając zatem powyższą argumentację należy uznać, iż rozstrzygniecie Sądu I instancji w zakresie umorzenia przedmiotowych należności jest nieprawidłowe w związku z zastosowaniem nieprawidłowej wykładni w/w przepisu.
Z tych wszystkich względów uznając apelację za zasadną orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 386 § 1 kpc.