descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 90/12

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 29 marca 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Jacek Witkowski

SSA Jarosław Błaszczak (spr.)

SSA Elżbieta Kunecka

Magdalena Krucka

Uzasadnienie

Decyzją z 21 września 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił E. K. prawa do emerytury z powodu nieudowodnienia przez niego 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Wskutek zaskarżenia decyzji sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy w Legnicy, który wyrokiem z 23 listopada 2011 r. oddalił odwołanie. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:

E. K. urodził się (...). Na dzień 1 stycznia 1999 r. wykazał 31 lat, 2 miesiące i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wnioskodawca nie przystąpił do OFE i nie pozostaje w stosunku pracy, który rozwiązał w dniu 30 czerwca 2011 r. Wnioskodawca, w okresie:

-

od 3 sierpnia 1967 r. do 17 lutego 1969 r. był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) w N. na stanowisku stolarza;

-

od 4 marca 1969 r. do 28 marca 1970 r. był zatrudniony w (...) Fabrykach (...) zakładzie nr 2 w N. na stanowisku stolarza;

-

od 5 czerwca 1970 r. do 7 września 1974 r. był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie Budowlanym Zakład (...) w L. na stanowisku cieśli;

-

od 1 marca 1994 r. do 31 grudnia 1998 r. był zatrudniony w (...) spółka z o.o. w P. na stanowisku cieśli.

W okresie od 11 września 1974 r. do 28 lutego 1994 r. E. K. był zatrudniony w (...) Spółka z o.o. w L. na stanowisku cieśli budowlanego. Brygada wnioskodawcy pracowała, między innymi, przy wykonywaniu fundamentów pod znajdujące się na poszczególnych wydziałach maszyny i słupy suwnicowe, a także pod hale i urządzenia (kruszarki), które miały być na tych halach stawiane. Praca ta przebiegała w ten sposób, iż najpierw były wykonywane wykopy pod fundamenty, następnie szalowane były fundamenty pod budynek oraz pod poszczególne urządzenia. Wnioskodawca pracował także przy pracach remontowych urządzeń znajdujących się w poszczególnych wydziałach. W pierwszej kolejności konieczne było skucie fundamentów, wywiezienie taczkami gruzu, zrobienie wykopu pod nowy fundament, następnie obszalowanie na zewnątrz, przygotowanie zbrojenia, wniesienie go na halę, uzbrojenie i wylanie betonu na zbrojenia. Po 2-3 dniach konieczne było rozebranie szalunków i wykonanie izolacji na betonie, po czym beton był zasypywany piachem i ubijany oraz wylewana była posadzka. Takie same czynności były wykonywane przy remoncie innych urządzeń. W młynowni w toku prac remontowych dodatkowo był wykonywany tzw. chudziak, na który kładło się zbrojenie i wylewało beton. Wszystkie te prace były wykonywane ręcznie. Prace remontowe odbywały się podczas normalnej produkcji danego wydziału, wyłączone z pracy było tylko to urządzenie, przy którym wskazane prace akurat były wykonywane.

Ubezpieczony pracował także w przy remoncie pieca na wydziale hutniczym w Hucie (...). Praca ta polegała na tym, iż najpierw konieczne było zburzenie pieca do fundamentów przy użyciu młota pneumatycznego. Następnie, miejsce to było szalowane, zbrojone i betonowane. W czasie pracy przy tym piecu, inne piece znajdowały się w ruchu. Po remoncie pieca, wnioskodawca pracował przy stawianiu nowego obrotowego pieca, a następnie na jednej z hal, gdzie wykonywał fundamenty pod suwnicę służącą do skuwania zastygłej masy, pozostałej po wytopie miedzi. W czasie pracy, produkcja na hali nie odbywała się.

E. K. pracował także na wydziale S., na którym wykonywał fundamenty pod nowy budynek hali, na którym produkcja dopiero miała się odbywać.

W Hucie (...) wnioskodawca pracował na wydziale odzyskiwania siarki z pieców hutniczych, gdzie wykonywał fundamenty pod maszyny odzyskujące ołów i siarkę z pozostałości po wytopie. W czasie wykonywania prac oddział był wyłączony z produkcji.

Ubezpieczony pracował także przy budowie szybów, w szczególności ich głowic. W czasie wykonywania głowicy, szyb pracował i był głębiony; były to prace wykonywane na powierzchni. W Kopalni (...) wnioskodawca wykonywał fundamenty stropów na szybach wyciągowych. Praca odbywała się na piętrach stalowej konstrukcji postawionej wcześniej przez monterów i polegała na wylewaniu stropów, wykonaniu szalowania, zbrojenia i betonowania.

W dniu 22 sierpnia 2011 r. E. K. złożył wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury. Decyzją z 21 września 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w L. odmówił wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że ubezpieczony udowodnił jedynie 4 lata, 9 miesięcy i 18 dni takiej pracy, wobec wymaganych 15 lat. Zakład nie uznał za prace w warunkach szczególnych zatrudnienia wykonywanego w okresie od 11 września 1974 r. do 28 lutego 1994 r. w (...) w L. na stanowisku betoniarza oraz zbrojarza betoniarza.

Sąd I instancji, powołując art. 184 w zw. z art. 32 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, uznał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki posiadania 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Ustalając stan faktyczny sprawy, Sąd oparł się na zeznaniach świadków: M. D., J. P., J. S. oraz wyjaśnieniach samego wnioskodawcy, a także dokumentacji zawartej w aktach osobowych dotyczących wskazanego okresu zatrudnienia oraz w aktach ubezpieczeniowych wnioskodawcy. W ocenie Sądu, powyższe dowody w całości zasługują na wiarę. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie zatrudnienia w (...) w L., wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku cieśli budowlanego. W okresie tym wykonywał wprawdzie prace zbrojarskie i betoniarskie, tj. prace określone w dziale V pod poz. 4 wykazu A, będącego załącznikiem do powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r., jednakże, jak wynika z zeznań świadków i wyjaśnień samego wnioskodawcy, prace te nie były przez niego wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wnioskodawca wykonywał bowiem także inne prace, niezaliczane do prac w warunkach szczególnych, takie jak: wykonywanie szalunków, wykonywanie wykopów pod fundamenty, skuwanie fundamentów. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, iż E. K. pracował w brygadzie, która zajmowała się wykonywaniem określonych przez brygadzistę zadań. Brygada wnioskodawcy składała się z 15-20 osób zatrudnionych jako zbrojarze, cieśle i betoniarze. Pracownicy wykonywali prace niezależnie od angażu. Brygadzista codziennie wyznaczał 3-4 osobowe grupy, które wykonywały określone prace. Skład tych grup za każdym razem zmieniał się, stąd też wnioskodawca - jak sam wskazał w wyjaśnieniach - jednego dnia pracował przy wykonywaniu szalunku, innego przy wykonaniu zbrojenia, w jeszcze innym wykonywał wykopy pod fundamenty albo pracował przy wykonaniu betonu. Z powyższego jednoznacznie wynika, w ocenie Sądu I instancji, że prace zbrojarskie i betoniarskie nie były przez wnioskodawcę wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Sądu, brak także podstaw do przyjęcia, by ubezpieczony w spornym okresie wykonywał prace określone w wykazie A, dziale XIV, pod poz. 25 powołanego rozporządzenia. Wprawdzie część prac wykonywanych przez wnioskodawcę we wskazanym okresie może być zakwalifikowana jako prace budowlano - remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie (jak na przykład prace remontowe urządzeń znajdujących się w poszczególnych wydziałach kopalni lub huty, czy praca przy remoncie pieca na wydziale hutniczym w Hucie (...)), jednakże także te prace nie były przez wnioskodawcę wykonywane stale i pełnym wymiarze czasu pracy. Z niespornych ustaleń faktycznych wynika bowiem, że ubezpieczony w Hucie (...) pracował także w jednej z hal przy wykonywaniu fundamentów pod suwnicę służącą do skuwania zastygłej masy, pozostałej po wytopie miedzi. W czasie pracy, produkcja na hali nie odbywała się. Wnioskodawca pracował także na wydziale odzyskiwania siarki z pieców hutniczych w Hucie (...), gdzie wykonywał fundamenty pod maszyny odzyskujące ołów i siarkę z pozostałości po wytopie. Także w czasie wykonywania tych prac, oddział był wyłączony z produkcji. Ponadto, wnioskodawca pracował na wydziale S., na którym wykonywał fundamenty pod nowy budynek hali, na którym produkcja dopiero miała się odbywać.

W świetle powyższego, Sąd uznał, że prace określone w wykazie A, dziale XIV, pod poz. 25 powołanego rozporządzenia, nie były również przez wnioskodawcę wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Apelację wywiódł wnioskodawca, zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił:

-

sprzeczność istotnych ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na przyjęciu, że praca wnioskodawcy okresie od 11 września 1974 r. do 28 lutego 1994 r. w (...) sp. z o.o. nie była pracą w szczególnych warunkach, podczas gdy w tym okresie wnioskodawca pracował na stanowisku betoniarza oraz zbrojarza, a także wykonywał prace remontowe w zakładach górniczych i hutniczych, które to zakłady pozostawały w ruchu, czyli wykonywał pracę, o której mowa w dziale V pkt. 4 oraz dziale XIV pkt 25 wykazu w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze z 7.02.1983 r.;

-

naruszenie art. 184 i 32 ustawy emerytalno-rentowej przez ich niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wnioskodawca w okresie od 11 września 1974 r. do 28 lutego 1994 r. w (...) sp. z o.o. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach, mimo wykonywania pracy zbrojarza betoniarza.

Ubezpieczony wniósł o zmianę skarżonego wyroku przez przyznanie mu prawa do emerytury, ewentualnie - o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ,

W uzasadnieniu zarzutów wnioskodawca wskazał, że w zakwestionowanym okresie pracował w brygadzie, która zajmowała się zbrojeniem i betonowaniem. Prawdą jest, że wykonywał różne prace w ramach prac w tej brygadzie, ale zawsze były to prace będące specyficznymi dla tych branż. Nie wykonywał prac ciesielskich mimo nazwy swojego stanowiska. Potwierdzono to wpisem do jego świadectwa pracy z 10 stycznia 1996 r. Zbrojarz i betoniarz ma w swoim zakresie obowiązków przygotować szalunek pod wylanie betonu. Betoniarz nie zajmuje się tylko wylewaniem betonu, ale także szalowaniem. Gdy te czynności wyłączyć z pracy betoniarza, to charakter pracy określony w dziale V pkt. 4 wykazu załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze byłby tylko teorią.

Jeżeli Sąd powziął wątpliwości czy takie jak przygotowanie szalunku jest czynnością betoniarza i zbrojarza, to powinien w tym zakresie dopuścić dowód z opinii biegłego na tę okoliczność. Wnioskodawca wskazał także, że z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd wynika, że jeżeli nie wykonywał on prac należących do brygady zbrojarsko betoniarskiej, to wykonywał inne prace, które są również pracami w szczególnych warunkach, np. prace przy obsłudze młota pneumatycznego przy zburzeniu pieca w hucie do fundamentów (dział XIV pkt. 18). Ponadto Sąd Okręgowy dokonał ustaleń, że ubezpieczony wykonywał prace przy pracach remontowych urządzeń hut i kopalń, które to zakłady pozostawały w tym czasie w ruchu. Według Sąd I instancji, jeżeli oddział czy hala na czas remontu były wyłączone z produkcji, to ustaje więź z ruchem przedsiębiorstwa. Szkodliwości środowiska pracy w hucie czy oddziałach flotacyjnych nie da się włączyć, przez zamknięcie jednej hali. W przypadku innej oceny Sąd I instancji powinien próbować ustalić, ile czasu trwały prace przy ruchu zakładu, a ile przy wyłączonej hali z produkcji. Według wnioskodawcy pracował on w szczególnych warunkach ponad 20 lat. W latach 70 i 80, kiedy wnioskodawca pracował na terenie huty, stężenie ołowiu w powietrzu było bardzo wysokie. Z tego powodu pracownicy remontowi, jak wnioskodawca, stale, okresowo przechodzili badania w kierunku ołowicy

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Nie było sporu między stronami co do faktu, że wnioskodawca ukończył 60 rok życia oraz, że na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymuje się ponad 25-letnim stażem pracy. Organ rentowy uznał za udowodniony staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 4 lat, 9 miesięcy i 18 dni w okresie zatrudnienia od 1 marca 1994 r. do 31 grudnia 1998 r. w (...) sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w P., kiedy to ubezpieczony wykonywał prace wymienione w wykazie A, dziele XIV, poz. 25 pkt 1 - bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Nie uznał natomiast za prace w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 11 września 1974 r. do 28 lutego 1994 r. w (...) spółce z o.o. w L..

Przepis art. 184 ust. 1 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 jednolity tekst) pozwala mężczyznom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. nabyć, po osiągnięciu wieku przewidzianego, m. in. w art. 32, prawo do emerytury, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 r.) osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym 65 lat oraz

2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj. 25 lat.

Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2 omawianego art. 184 ustawy).

Wiek emerytalny pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych określa wydane na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r., nr 8, poz. 4 ze zm.). Przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn,

2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Z wyżej przedstawionej regulacji prawnej wynika, że warunkiem nabycia prawa do emerytury według art. 184 jest spełnienie przesłanki stażu ubezpieczeniowego przed dniem 1 stycznia 1999 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ubezpieczeni, którzy w chwili wejścia w życie ustawy emerytalno-rentowej posiadali wymagany okres ubezpieczenia (także w warunkach szczególnych), mogą nabyć prawo do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 60 lat (art. 32 ustawy). Wiek emerytalny mogą jednak osiągnąć po 1 stycznia 1999 r.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Rozporządzenie stanowiło akt wykonawczy do ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. z 1982 r., nr 40, poz. 267). Utrzymane w większości w mocy przez ustawę o emeryturach i rentach z FUS (art. 32 ust. 4 tej ustawy) przepisy rozporządzenia określają rodzaje prac wykonywanych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze w § 4 – 15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Prace zbrojarskie i betoniarskie w budownictwie zaliczane są w wykazie A, dziale V (budownictwo) poz. 4 załącznika do w/w rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., jako zatrudnienie w warunkach szczególnych.

Wnioskodawca ma wykształcenie podstawowe i pracował w charakterze stolarza i cieśli. W tym zawodzie pracował od sierpnia 1967 r. do września 1974 r. Do pracy w spółce (...) sp. z o.o. w L. (poprzednio Przedsiębiorstwo Budowlano- (...) w L.) został także przyjęty na stanowisko stolarza i cieśli, co wynika z angażu z 11 września 1974 r. Stanowisko cieśli lub stolarza wymienione jest zresztą we wszystkich angażach płacowych wnioskodawcy, zaświadczeniach o zatrudnieniu i wynagrodzeniu i pozostałych dokumentach z akt osobowych. Zauważyć należy, że w pierwszym świadectwie pracy z 28 lutego 1994 r., wystawionym bezpośrednio po ustaniu stosunku pracy, pracodawca określił zajmowane stanowisko wnioskodawcy jako cieśli. Dopiero świadectwo pracy w warunkach szczególnych z 10 stycznia 1996 r. pracodawca wskazał, że przez cały okres zatrudnienia ubezpieczony wykonywał pracę na stanowisku cieśli budowlanego, jednak stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace zbrojarskie i betoniarskie. Świadectwo to jest jedynym dokumentem, w którym określono pracę E. K. jako zbrojarza i betoniarza.

W rozpoznawanej sprawie należało zatem przede wszystkim oprzeć ustalenia na dostępnej w aktach emerytalnych oryginalnej dokumentacji pracowniczej wnioskodawcy, co też uczynił Sąd I instancji, jednak ze względu na rozbieżności co do charakteru wykonywanych przez wnioskodawcę obowiązków wskazanych w ostatnim świadectwie pracy w warunkach szczególnych a pozostałą dokumentacją, Sąd posiłkował się zeznaniami świadków oraz dowodem z przesłuchania samego wnioskodawcy. Tak zebrany materiał dowody pozwolił Sądowi na wyprowadzenie prawidłowych wniosków odnośnie rzeczywistego stanowiska pracy wnioskodawcy zajmowanego w spornym okresie. Wnioskodawca pracował w brygadzie, w której wykonywane były różne prace budowlane. W skład brygad wchodzili cieśle, zbrojarze, betoniarze i inni robotnicy budowlani. Brygada zajmowała się wykonywaniem różnych zadań, przede wszystkim remontem urządzeń i hal produkcyjnych. Skład tych grup za każdym razem zmieniał się, stąd też wnioskodawca jednego dnia pracował przy wykonywaniu szalunku, innego przy wykonaniu zbrojenia, w jeszcze innym wykonywał wykopy pod fundamenty albo pracował przy wykonaniu betonu. Nikt nie neguje, że część obowiązków pracowniczych wnioskodawcy można zakwalifikować jako prace zbrojarskie i betoniarskie, lecz z zebranego materiału dowodowego nie wynika, że prace te były wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Obok zbrojenia, deskowania i wylewania fundamentów ubezpieczony wykonywał inne prace remontowo-budowlane.

Przedstawione przez wnioskodawcę wewnętrzne zarządzenie dyrektora Zakładu Budownictwa (...) w L. z 7 marca 1986 r. w sprawie wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych oraz zarządzenie z 25 stycznia 1993 r. nie mogą mieć decydującego znaczenia, dla ustalenia czy wnioskodawca wykonywał prace w warunkach szczególnych. Przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia zawiera, co prawda, upoważnienie dla właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralnych związków spółdzielczych do ustalania w podległych i nadzorowanych zakładach stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B rozporządzenia. Zauważyć należy jednak, że ani wskazane podmioty ani sami pracodawcy nie mogą kreować tych stanowisk pracy w sposób dowolny. Zarządzenie resortowe musi być, wobec powyższego, dostosowane do rozporządzenia Rady Ministrów, w którym zawarty jest kompletny wykaz stanowisk pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Dla uznania zatem konkretnego rodzaju lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona w rozporządzeniu oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty w odniesieniu do podległych zakładów pracy mają jedynie charakter techniczno-porządkujący.

Podsumowując, zebrany materiał dowodowy został poddany prawidłowej ocenie przez Sąd I instancji zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wnioskodawca nie wykazał 15 lat pracy w warunkach szczególnych, nie spełnia zatem prawa do wcześniejszej emerytury. Apelację ubezpieczonego Sąd Apelacyjny oddalił na podstawie art. 385 kpc.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 kpc oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).

R.S.