descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 811/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 18 lutego 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Janina Kacprzak (spr.)

Sędziowie: SSA Anna Szczepaniak-Cicha

SSO del. Dorota Rzeźniowiecka.

Protokolant: st.sekr.sądowy Patrycja Stasiak

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie Z. Ś. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Ł. z dnia 12 września 2012 r. stwierdzającej, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wnioskodawca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach od 1 sierpnia 2005 r. do 17 września 2007 r., od 21 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2009 r. i od 1 lipca 2009 r. oraz nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 lipca 2009 r. oraz określającej miesięczne podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy z wymienionego tytułu.

Zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji zapadł w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2008 r. ZUS II Oddział w Ł. stwierdził, że Z. Ś. nie podlega ubezpieczeniom społecznym w okresie od 1 sierpnia 2005 r. do 31 października 2005 r. z tytułu umowy zlecenia oraz od 1 listopada 2005 r. z tytułu umowy o pracę nakładczą zawartych z płatnikiem (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł..

Odwołanie od powyższej decyzji złożył płatnik składek. W dniu 8 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie sygn. VIII U3145/08 odwołanie płatnika oddalił. Z. Ś., pomimo powiadamiania go o terminach rozpraw, nie brał udziału w tymże postępowaniu. Prawomocnym wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie III AUa 1289/11 oddalił apelację (...) spółki z o.o.

Od 1 lipca 2009 r. wnioskodawca zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże w deklaracjach rozliczeniowych rozliczał i opłacał jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie. Przywołując treść przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie, które zainicjowało postępowanie sądowe w sprawie niniejszej, odnosi się do decyzji ZUS z dnia 12 września 2012 r. stwierdzającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, nie podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu oraz określającej wysokość miesięcznych podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy z zarzutem nie rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej. Powyższy zarzut Sąd Okręgowy ocenił jako całkowicie chybiony, albowiem w postępowaniu w sprawie VIIIU 3145/08 kwestia ta została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem przez Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalającym apelację płatnika składek, a zatem wnioskodawca nie podlega ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnemu, rentowym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu umowy zlecenia oraz umowy o pracę nakładczą zawartej z (...) w okresie od 1 sierpnia 2005 r. do 31 stycznia 2009 r. W okresie tym zatem objętym prawomocną decyzją, z uwagi na brak innego tytułu do ubezpieczenia, wnioskodawca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 sierpnia 2005 r. do 17 września 2007 r. i od 21 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy zaznaczył ponadto, że wnioskodawca w sposób prawidłowy był powiadamiany o terminach rozpraw w sprawie VIIIU 3145/08 oraz o terminie rozprawy apelacyjnej, ale podjął decyzję o nie uczestniczeniu w tym procesie, zatem nie może twierdzić, że kwestia ta nie została prawomocnie rozstrzygnięta. Z uwagi na powyższe wniosek wnioskodawcy o zawieszenie postępowania Sąd Okręgowy oddalił. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy zaznaczył ponadto, że od 1 lipca 2009 r. wnioskodawca zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże w deklaracjach rozliczeniowych rozliczał jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne i ją opłacał, zatem w konsekwencji nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 lipca 2009 r.

Powyższy wyrok w całości zaskarżył apelacją ubezpieczony wnosząc o jego uchylenie oraz o zmianę, ewentualnie o przekazanie sprawy do rozpoznania organowi rentowemu. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na treść orzeczenia. W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, że organ rentowy jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia dowodów istniejących w sprawie, a takim dowodem jest nie tylko wynik postępowania zawisłego na podstawie art. 83a u. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawie ponownego ustalenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę nakładczą, ale i użyte w nim argumenty prawne i faktyczne. Apelujący wskazał, że celem ponownego ustalenia w trybie art. 83a ust. 1 ustawy jest ponowne rozstrzygnięcie o uprawnieniach, które powstały ex lege przed wydaniem weryfikowanych decyzji ZUS. Uzasadnieniem dla ponowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją organu ubezpieczeń społecznych, wyznaczającym jego cel, jest niezgodność zawartego w niej rozstrzygnięcia z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego, powstałą na przykład na skutek popełnionych przez organ uchybień wobec norm prawa materialnego czy procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja Z. Ś. jest niezasadna, bowiem Sąd Okręgowy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawa.

Na wstępie stwierdzić należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza treść decyzji organu rentowego, od której wniesiono odwołanie, i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r. sygn. II UZ 52/99, opubl. OSNP 2000/15/601, Lex 40789; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. II UK 275/11, opubl. Lex nr 1215286). Przedmiot i zakres rozpoznania w niniejszej sprawie wyznaczała zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2012 r., którą ZUS stwierdził podleganie Z. Ś. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresach od 1 sierpnia 2005 r. do 17 września 2007 r., od 21 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2009 r. i od 1 lipca 2009 r., stwierdził nie podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 lipca 2009 r. z tego tytułu, jak również określił miesięczne podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Poza sporem jest, że Z. Ś. w okresie objętym zaskarżoną decyzją ZUS z dnia 12 września 2012 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Z poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń wynika jednoznacznie, że w objętych zaskarżoną decyzją okresach czasu od 1 sierpnia 2005 r. do 17 września 2007 r., od 21 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2009 r. i od 1 lipca 2009 r. wnioskodawca, poza prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą, nie miał innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Wyłączenie wnioskodawcy z ubezpieczeń społecznych z tytułu zawartych z płatnikiem składek (...) spółką z o.o. z siedzibą w Ł. na przestrzeni okresu czasu od 1 sierpnia 2005 r. do 31 stycznia 2009 r. umów zlecenia i umowy o pracę nakładczą nastąpiło decyzją ZUS z dnia 5 sierpnia 2008 r., od której to decyzji odwołanie złożył płatnik składek (...) spółka z o.o. Odwołanie płatnika od powyższej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 czerwca 2011 r. wydanym w sprawie sygn. VIII U3145/08. Ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego podzielił Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r. w sprawie III AUa 1289/11 oddalił apelację płatnika. Powyższy prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego nie tylko nie mógł pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy dotyczącej odwołania wnioskodawcy od decyzji stwierdzającej jego podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, lecz z uwagi na treść regulacji zamieszczonej w art. 365 § 1 k.p.c. miał charakter wiążący nie tylko dla stron i sądu, który go wydał, lecz również dla innych sądów oraz organów państwowych i administracji publicznej. Wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca orzeczenia merytorycznego, do którego należy wyrok oddalający odwołanie, musi być brana pod uwagę w kolejnym postępowaniu, w jakim pojawia się dana kwestia, nie podlegająca ponownemu badaniu. Związanie orzeczeniem oznacza bowiem niedopuszczalność nie tylko dokonywania ustaleń sprzecznych z nim, ale nawet przeprowadzania postępowania dowodowego w tym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., I UK 239/10, opubl. LEX nr 738532). W sprawie niesporne jest również i to, że od 1 lipca 2009 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca zgłosił się tak do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jak i do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jednakże opłacał z tego tytułu jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

W świetle powyższych okoliczności Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że pozarolnicza działalność gospodarcza w okresie od 1 sierpnia 2005 r. do 17 września 2007 r., od 21 grudnia 2007 r. do 31 stycznia 2009 r. i od 1 lipca 2009 r. jest dla Z. Ś. obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych skarżącego. Na mocy przepisów art. 6 ust. 1 pkt. 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, ze zm.) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom określa przepis art. 13 pkt. 4, zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych regulujący obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, jest przepisem bezwzględnie obowiązującym. Obowiązkowe (a zatem przymusowe) ubezpieczenia emerytalne i rentowe powstają automatycznie, z mocy prawa, w momencie zaistnienia po stronie ubezpieczonego okoliczności, z którymi ustawa wiąże powstanie określonego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym. W tej sytuacji, w związku z brakiem innego tytułu do ubezpieczeń społecznych, tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w wymienionych wyżej okresach stanowiła dla wnioskodawcy prowadzona pozarolnicza działalność gospodarcza. Z kolei brak opłacania składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, z mocy art. 14 ust. 2 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skutkować musiało ustaniem tego ubezpieczenia od dnia 1 lipca 2009 r.

Z uwagi na powyższe podniesiony przez apelującego zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego ocenić należało jako całkowicie chybiony. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie popełnił żadnych uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia.

Na marginesie tylko zaznaczyć należy, że przywołany przez skarżącego w apelacji przepis art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy decyzji podejmowanych przez organ rentowy z urzędu lub na wniosek strony zainteresowanej zmianą lub uchyleniem ostatecznej decyzji organu rentowego i wymaga przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Skarżący z takim wnioskiem o ponowne ustalenie jego prawa do organu rentowego nie występował, a tym samym Sąd Okręgowy nie miał obowiązku rozpatrywania kwestii podlegania przez niego ubezpieczeniom społecznym w trybie art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W tym stanie rzeczy, podzielając w pełni stanowisko Sądu Okręgowego i nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji wyroku.