Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUa 784/13
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 29 stycznia 2014 r.
Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSA Anna Szczepaniak-Cicha
Sędziowie: SSA Maria Padarewska - Hajn (spr.)
SSO del. Beata Michalska
Protokolant: st.sekr.sądowy Kamila Tomasik
po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. w Łodzi sprawy E. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w Ł. o zwrot nienależnie pobranej renty i odsetki, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt: IV U 96/13, oddala apelację.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 marca 2013 roku Sad Okręgowy w Sieradzu zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Ł. z 27.11.2012r. i ustalił, że E. P. nie jest zobowiązana do zapłaty odsetek za okres od 21 lipca 2001 roku do 27 listopada 2012 roku w kwocie 33.851,29 zł.
Wydając powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 27 listopada 2012 roku, na podstawie art. 138 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS, art. 84 ust. 1, 9 i 11 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS wydał decyzję w przedmiocie zobowiązania E. P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 lipca 2001 roku do 30 czerwca 2004 roku w kwocie 26, 976, 31 złotych i odsetek za czas od 21 lipca 2001 roku do 27 listopada 2012 roku (do dnia wydania w/w decyzji) w sumie 33.851, 29 złotych. Powyższe zobowiązanie w łącznej kwocie 60 827, 60 złotych, zgodnie z pkt 4 decyzji z 27 listopada 2012 roku, miało być spełnione w terminie jednego miesiąca od otrzymania decyzji, którą przesłano ubezpieczonej w dniu 30 listopada 2012 roku.
Wobec tak wydanej decyzji, E. P. złożyła odwołanie wnosząc o jej uchylenie w zakresie żądanych odsetek za okres od 21 lipca 2001 roku do 27 listopada 2012 roku, w sumie 33.851, 29 złotych. Skarżąca podniosła, że nienależne świadczenie podlega zwrotowi dopiero po wydaniu stosownej decyzji i nie może być mowy o opóźnieniu w spełnieniu tegoż świadczenia przed wydaniem decyzji administracyjnej.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy powołując się na treść art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznał, że dopiero od daty doręczenia stronie decyzji następuje wymagalność roszczenia o odsetki w wysokości i na zasadach prawa cywilnego (art. 359 § 2 k.c.), bowiem dopiero z tą datą dłużnik pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia głównego (art. 481 § 1 k.c.). Natomiast na gruncie art. 84 ustawy systemowej nie ma podstaw do naliczania odsetek przed stwierdzeniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i przed wezwaniem do jego zwrotu.
Apelację od tego wyroku wywiódł organ rentowy. Zaskarżył orzeczenie w całości i zarzucił mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i poprzez przyjęcie, organ rentowy ma obowiązek naliczania ustawowych odsetek po otrzymaniu decyzji administracyjnej zobowiązującej do zwrotu świadczenia.
W ocenie organy rentowego przyjęta przez przepisy w ubezpieczeniach społecznych konstrukcja nienależnie pobranego świadczenia jest najbardziej zbliżona do czynu niedozwolonego zaboru oznaczonej kwoty pieniężnej, w konsekwencji ubezpieczony jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia niezwłocznie po jego pobraniu, z tym momentem pozostaje w opóźnieniu, uzasadniającym domaganie się od niego odsetek. Także względy celowościowe przemawiają przeciwko rozwiązaniu łączącemu termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z datą doręczenia decyzji w tym zakresie, w przypadku nienależnego świadczenia przewidzianym w art 138 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Apelacja organu rentowego nie zawiera uzasadnionych podstaw. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny rozpoznawanej sprawy. Sąd Apelacyjny traktuje te ustalenia jako własne, gdyż znajdują one pełne potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.
W niniejszej sprawie spór sprowadza się jedynie do żądania za kres od 1 lipca 2001 roku do 27 listopada 2012 roku tj. do dnia wydania decyzji odsetek od kwoty nienależenie pobranych świadczeń przez E. P..
Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych nie ma podstaw do naliczania odsetek przed stwierdzeniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i wezwaniem do jego zwrotu. Teza ta jest jednolicie ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego w wyrokach z dnia 3 lutego 2010 roku i z dnia 18 grudnia 2008 roku (I UK 210/09, I UK 154/08). Zważyć należy, że świadczenia z ubezpieczeń społecznych są przyznawane i wypłacane na podstawie decyzji administracyjnych. Z tego względu nie można przyjmować, że świadczenia wypłacane na podstawie istniejącej w obrocie prawnym decyzji podlegały zwrotowi już w dacie wypłaty, pomimo, że przesłanki przyznania świadczenia w rzeczywistości nie istniały. Świadczenia uważane za nienależne podlegają zwrotowi dopiero wówczas, gdy organ rentowy wyda stosowną decyzję administracyjną o zwrocie. Jednoznaczne są zwroty użyte w ust. 4 i ust. 7 art. 84 ustawy systemowej, w których mowa o "kwotach nienależnie pobranych świadczeń ustalonych prawomocną decyzją" oraz o "uprawomocnieniu się decyzji ustalającej te należności". Świadomość pobierania nienależnej renty czy emerytury jest jedną z przesłanek wydania decyzji statuującej obowiązek zwrotu, ale brak jest podstaw do twierdzenia, że wyznacza ona również moment, od którego ubezpieczony staje się zobowiązany.
Apelujący ZUS w części motywacyjnej swego środka odwoławczego wywiódł, że skoro świadczenie jest uzyskiwane w związku z wprowadzeniem w błąd organu rentowego, to ubezpieczony wyrządza mu szkodę czynem niedozwolonym, co sprawia, że zobowiązany jest on do zwrotu świadczeń już w terminach ich wypłaty. Jednakże, pomimo odesłania w art. 84 ustawy systemowej do prawa cywilnego zważyć trzeba, że prawo to nie określa terminów wymagalności zobowiązań z zakresu ubezpieczeń społecznych i co za tym idzie chwili, od której dłużnik opóźnia się ze spełnieniem takiego świadczenia. Określenia, od kiedy należą się odsetki od świadczeń z ubezpieczenia społecznego, także od świadczeń podlegających zwrotowi, należy więc poszukiwać tylko w prawie ubezpieczeń społecznych, tu zaś art. 84 ustawy systemowej stanowi dostateczną wskazówkę interpretacyjną, że zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powstaje z chwilą doręczenia decyzji osobie zobowiązanej. Zwrot „żądać zwrotu” z ust. 3 należy rozumieć, jako doręczenie decyzji w tym przedmiocie. Dopiero od momentu doręczenia można mówić o pozostawaniu przez dłużnika w opóźnieniu. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja obejmowała odsetki za okres od 1 lipca 2001 roku do 27 listopada 2012 roku, tj. do momentu jej wydania, a więc przed doręczeniem, toteż w aspekcie powyższych uwag jasne jest, że żądanie ich zapłaty przez ZUS było nieuprawnione.
W związku z powyższym, uznając apelację za nieuzasadnioną Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.