Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUa 773/12
Postanowienie
Dnia 8 listopada 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym:
SSA Urszula Kocyłowska
SSA Marta Pańczyk-Kujawska (spr.)
SSA Roman Skrzypek
Elżbieta Stachowicz
po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na rozprawie sprawy z wniosku D. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę D. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 25 maja 2012 r. sygn. akt IV U 471/11 postanawia: uchylić zaskarżony wyrok, znosząc w całości postępowanie poprzedzające jego wydanie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział I w W. decyzją z 31 stycznia 2011 r. stwierdził, że wnioskodawca D. P. nie podlega ubezpieczeniom społecznym pracowników z tytułu zatrudnienia w (...) sp. z o.o. w upadłości od dnia 17 grudnia 2007 r. W podstawie prawnej decyzji Zakład wskazał art. 38 ust. 1, art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zmianami).
Decyzję tą odwołaniem zaskarżył D. P. wnosząc o jej zmianę i objęcie go ubezpieczeniem społecznym od dnia 17 grudnia 2007 r. W uzasadnieniu podniósł, że pełnił funkcję Prezesa Zarządu (...) sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę od 17 grudnia 2007 r. do 4 lipca 2008 r. Wskazał, że został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych 30 kwietnia 2008 r., a całość dokumentacji dotyczącej jego zatrudnienia pozostawił w siedzibie Spółki.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podnosząc, że zgłoszenie wnioskodawcy do ubezpieczeń społecznych zostało dokonane już po ogłoszeniu upadłości (...) sp. z o.o., a więc czynność ta była nieważna.
Wyrokiem wydanym 25 maja 2012 r. Sąd I instancji oddalił odwołanie.
U podstaw takiego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że w dniu 17 grudnia 2007 r. D. P. uchwałą zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. został powołany na stanowisko prezesa Spółki, nie ustanowiono jednakże upoważnienia dla osoby, która mogłaby z nim zawrzeć umowę o pracę, jak również nie podjęło uchwały w tym zakresie. Pomimo tego w tym samym dniu z wnioskodawcą została zawarta umowa o pracę. Dalej Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy w Tarnobrzegu ogłosił upadłość w/w Spółki obejmującą likwidację majątku dłużnika oraz wyznaczył syndyka masy upadłości. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd uznał, że umowa zawarta pomiędzy D. P., a (...) sp. z o.o. była nieważna, bowiem nie zostały spełnione warunki z art. 210 § 1 ksh. Sąd dodał także, że zgłoszenia wnioskodawcy do ubezpieczeń społecznych dokonała osoba nieuprawniona do reprezentowania Spółki. W podstawie prawnej Sąd powołał także art. 477 14 § 1 kpc.
Wyrok powyższy apelacją do Sądu II instancji zaskarżył w imieniu D. P. jego pełnomocnik który zarzucił, iż jego wydanie nastąpiło z obrazą przepisów prawa materialnego, tu przy wskazaniu na art. 8 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 201 ksh w zw. z art. 300 kp w zw. z art. 58 § 1 kc, a także art. 11 kp w zw. z art. 29 § 2 kp i art. 60 kc. Zarzucił nadto, że doszło do naruszenia przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 328 § 2 kpc w zw. z art. 233 § 1 kpc, art. 233 kpc w zw. z art. 227 kpc oraz art. 232 kpc w zw. z art. 3 kpc i art. 227 kpc w zw. z art. 6 kc. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez ustalenie, że ubezpieczony był pracownikiem zatrudnionym w Spółce od 17 grudnia 2007 r. i z tego tytułu podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Dodatkowo wniósł o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków oraz oświadczenia K. K. na okoliczność zawarcia z wnioskodawcą umowy o pracę w sposób czyniący zadość wymogom z art. 210 ksh, po podjęciu stosownej uchwały przez zgromadzenie wspólników.
Sąd II instancji zważył co następuje
Sąd Apelacyjny dokonując wstępnej kontroli zaskarżonego orzeczenia stwierdza, iż postępowanie poprzedzające jego wydanie jest dotknięte nieważnością, co skutkować musi jego uchyleniem i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, z jednoczesnym zniesieniem postępowania jakie toczyło się przed tym Sądem.
W okolicznościach sprawy bowiem wystąpiły przesłanki, jakie Sąd II instancji, w związku z treścią art. 378 § 1 kpc ma na uwadze z urzędu.
Z zapisu w nim zawartego wynika, że Sąd II instancji rozpoznaje sprawy w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak, z urzędu, pod uwagę nieważność postępowania. Stwierdzenie tego uchybienia wywołuje skutek, niezależnie od zakresu wniosków apelacji, w postaci obligatoryjnego uchylenia orzeczenia w całości lub w części. Przyczyny nieważności postępowania, wymienione są w Kodeksie postępowania cywilnego taksatywnie i są to tego rodzaju uchybienia procesowe, które różnią się od innych tym, że zawsze powodują nieważność postępowania i to bez względu na wynik sprawy w konkretnej sytuacji. Przepis art. 379 pkt. 5 kpc stanowi, że nieważność postępowania zachodzi jeśli strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Tut. Sąd orzekający, dokonując wstępnej kontroli zaskarżonego wyroku ustalił, że Sąd I instancji dopuścił się uchybienia o jakim mowa w wyżej przywołanym przepisie. Sprawa bowiem, której istotą jest przesądzenie, czy wnioskodawcy można przypisać status pracownika i w konsekwencji stwierdzić jego podleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, w sytuacji kiedy jest on prezesem spólki z o.o., dotyczy nie tylko praw i obowiązków jego samego, lecz także tej spółki gdyż to, w sytuacji pozytywnego przesądzenia powyższych okoliczności, po jej stronie powstanie obowiązek do opłacania składek, względnie w sytuacji odmiennych ustaleń, jego brak, co oznacza, zdaniem tut. Sądu, że Spółka (...) winna być stroną w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 477 11 §1 kpc. Okoliczność, iż ta Spółka obecnie znajduje się w upadłości nie zmienia powyższej oceny, bowiem ewentualna wierzytelność jako powstała przed ogłoszeniem upadłości wchodziłaby w skład masy upadłości. Tym samym syndyk masy upadłości nie powinien być w sprawie słuchany jako świadek, skoro Sąd I instancji miał obowiązek wezwania (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. w upadłości do udziału w sprawie z urzędu ( art. 477 11 § 2 zd. 2 kpc). Sąd ten uchybił temu obowiązkowi, poprzez nie wezwanie zainteresowanego do udziału w sprawie, pozbawiając go tym samym możności obrony swych praw, co skutkować musiało stwierdzeniem nieważności postępowania ( patrz: uchwała SN z dnia 29 lipca 1998 r. III ZP 20/98, OSNP 23/98 poz. 690).
Z tych przyczyn, zaskarżony wyrok musiał ulec uchyleniu, w celu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, po uprzednim wezwaniu do udziału w sprawie adresata zaskarżonej decyzji.
Rzeczą zatem Sądu I instancji w ponownym postępowaniu będzie w pierwszej kolejności dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. w upadłości (jak bowiem wynika z aktualnego odpisu z KRS postępowanie upadłościowe nie zostało do chwili obecnej zakończone). Następnie Sąd winien ponowić całe przeprowadzone dotychczas postępowanie dowodowe. Sąd powinien podjąć próbę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskodawcy w charakterze strony oraz rozważyć celowość przeprowadzenia dowodu z akt śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Tarnobrzegu o sygn. akt VI Ds. 14/08 i ewentualnego dopuszczenia dowodu z zalegającej w nich dokumentacji kadrowo – płacowej Spółki, która mogłaby przyczynić się do wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy. Rozstrzygając o konieczności przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego Sąd winien mieć na względzie wnioski dowodowe zawarte w apelacji i okoliczności na które zostały zgłoszone, zaś oceniając ich wiarygodność Sąd będzie mieć na względzie etap postępowania na którym zostały zgłoszone jak i stanowisko wnioskodawcy w sprawie w toku całego postępowania. Dokonując oceny prawnej sprawy Sad powinien uwzględniać okoliczność, że celem regulacji zawartej w art. 210 § 1 ksh jest ochrona interesów spółki i jej wierzycieli przed niekorzystnym rozporządzeniem majątkiem spółki w drodze umów pomiędzy spółką a członkami jej zarządu.
Przeprowadzenie postępowaniu w sposób wyżej określony, następnie ocena jego wyników i na jej podstawie wyciągnięte wnioski będą mogły stanowić z kolei podstawę do dokonania ustaleń, w pierwszej kolejności dotyczących zagadnienia ważności zawartej z wnioskodawcą umowy o pracę i dalej przesadzających o obowiązku jego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, a w konsekwencji prawidłowego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a wydany wyrok, w takiej sytuacji będzie mógł być poddany kontroli Sądu II instancji , w razie złożenia apelacji przez którąkolwiek ze stron.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w wyroku, stosownie do art. 386 §2 w zw. z art. 379 pkt.5 kpc.