descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 700/12

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 11 grudnia 2012r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący : SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)

Sędziowie : SA Bożena Szponar - Jarocka

: SO del. Dorota Zarzecka

Protokolant : Barbara Chilimoniuk

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 1 lutego 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił C. K. prawa do emerytury na podstawie art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. nr 156, poz. 1227) w związku z § 3 i 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8 poz. 43 ze zm.) wskazując, że wnioskodawca nie wykazał okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie domagając się jej zmiany. Twierdził, że jego praca w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w K. była pracą w warunkach szczególnych.

Wyrokiem z dnia 23 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił odwołanie.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca C. K., urodzony (...), od 17 listopada 2000 r. pobiera zasiłek przedemerytalny. Od 1 sierpnia 2008 r. wnioskodawca nie pracuje. Wnioskodawca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W dniu 29 grudnia 2011 r. złożył wniosek o emeryturę. W toku postępowania przed ZUS wnioskodawca wykazał staż ubezpieczeniowy wynoszący 29 lat, 4 miesiące i 28 dni. W toku tego postępowania wnioskodawca przedstawił zaświadczenie wystawione przez Stowarzyszenie (...) w O., w którym stwierdzono, że na podstawie akt osobowych pracowników byłego Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w K. ustalono, że wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w tym Przedsiębiorstwie w okresie od 1 czerwca 1976 r. do 31 marca 1993 r. na następujących stanowiskach:

-

od 1 czerwca 1976 r. do 30 września 1982 r. – murarz-tynkarz

-

od 1 października 1982 r. do 12 czerwca 1992 r. – murarz – instruktor praktycznej nauki zawodu

-

od 13 czerwca 1992 r. do 31 marca 1993 r. – murarz-tynkarz.

W czasie tego zatrudnienia przebywał na urlopie bezpłatnym w związku z budową eksportową w okresie od 10 września 1990 r. do 7 sierpnia 1991 r. Umowa o pracę została rozwiązana w związku z likwidacją przedsiębiorstwa. Jednocześnie Stowarzyszenie (...) stwierdziło, iż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. nr 8, poz. 43) wykaz C, dział III, poz. 1 oraz zarządzeniem Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 26 sierpnia 1988 r. (Dz. U. MGiB nr 1 poz. 5) część II pkt 12 „murarz-tynkarz” – stanowisko pracy wnioskodawcy zajmowane od dnia 1 czerwca 1976 r. do 9 września 1990 r. i od dnia 8 sierpnia 1991 r. do dnia 31 marca 1993 r. zakwalifikowane jest do wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Z dalszych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że wnioskodawca od 1978 r. do 1982 r. pracował jako murarz-tynkarz i wykonywał wszystkie prace związane z budownictwem od wykopu, aż po położenie dachu. W tym czasie pracował też przy remontach i w czasie tych prac wymieniał stropy, zbijał tynki, wstawiał okna i drzwi, robił elewacje, murował, tynkował, naprawiał nadproża, a także wykonywał prace dekarskie. W ramach tych prac były wykonywane prace na wysokości, które stanowiły 50% całego czasu pracy.

Od 1982 r. wnioskodawca pracował jako instruktor praktycznej nauki zawodu i uczył zawodu młodzież z Ośrodka Szkolno- (...) w K.. Była to młodzież upośledzona w stopniu lekkim. Nauka odbywała się codziennie w grupach 7-10 uczniów na 6-7 godzin, w zależności od wieku. Z młodzieżą tą instruktor nauki zawodu pracował zarówno na budowach, jak i przy remontach z wyłączeniem prac na wysokości. Praca z młodzieżą polegała głównie na instruktażu i praktycznym, pokazaniu co jak mają wykonywać. Instruktor z uczniami mógł też pracować przy pracach zbrojarskich i malarskich z tym, że takie prace to około 10 % wszystkich prac budowlanych. Po roku 1992 wnioskodawca ponownie pracował jako murarz-tynkarz wykonując wszystkie prace budowlane tak przy remontach, jak i na nowych budowach.

Analizując powyższe ustalenia Sąd Okręgowy stwierdził, iż zaskarżona decyzja ZUS jest prawidłowa. Oceniając stanowiska pracy, na których wnioskodawca pracował w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w K. w okresie od 1 czerwca 1976 r. do 31 marca 1993 r. Sąd podkreślił, iż nie są one wymienione w wykazach A i B określających pracę w warunkach szczególnych stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Tym samym praca na tych stanowiskach nie jest pracą w warunkach szczególnych. Sąd zauważył przy tym, iż w zaświadczeniu Stowarzyszenia (...) dostrzeżono tę kwestię wskazując, iż prace te są wymienione w wykazie C. Sąd Okręgowy zaznaczył, że wyżej wymienione prace nie są również ujęte w wykazach A i B stanowiących załącznik do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 1 sierpnia 1983 r. (Dz. U. MBiPMB nr 3 poz. 6-8). Wymienione jest tam wprawdzie stanowisko murarza, ale tylko przy np. robotach wodno-kanalizacyjnych oraz budowie rurociągów w głębokich wykopach, budowie kominów przemysłowych, czy też przy wykonywaniu konstrukcji nabrzeży falochronowych oraz innych budowli hydrotechnicznych w nawodnionych wykopach na styku woda-ląd.

Praca wnioskodawcy została również oceniona przez Sąd Okręgowy pod kątem rodzaju prac wykonywanych przez niego faktycznie, ze szczególnym zwróceniem uwagi np. na prace zbrojarskie i betoniarskie bądź prace na wysokości. Sąd wskazał, że zarówno z zeznań świadków, jak i zeznań wnioskodawcy wynika jednoznacznie, iż wnioskodawca wykonywał takie prace, ale nigdy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zeznania te, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zasługiwały na wiarę jako kategoryczne, wzajemnie się uzupełniające i tworzące logiczną całość z pozostałym materiałem dowodowym.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 kpc odwołanie oddalił.

Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm.) w związku ze stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia wykazem C, dział III poprzez ich niezastosowanie w brzmieniu obowiązującym od 29 stycznia 1985 r. do 21 maja 1996 r.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 1 lutego 2012 r. i uznanie, że przysługuje mu prawo do emerytury po uwzględnieniu pracy w szczególnych warunkach od 1 czerwca 1976 r. do 31 marca 1993 r. Wniósł także o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja jest niezasadna.

Sąd Okręgowy poczynił ustalenia faktyczne na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Ustalenia te nie były w sprawie kwestionowane. Sąd odwoławczy w całości je akceptuje i uznaje za własne. Na aprobatę zasługuje również dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena prawna.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawał fakt, że odwołujący w dniu 1 lutego 2012 r. ukończył 60 lat, na dzień 1.01.1999 r. udowodnił staż ubezpieczeniowy wynoszący 29 lat, 4 miesiące i 28 dni, jak też, że nie jest członkiem

otwartego funduszu emerytalnego. Organ rentowy nie zaliczył odwołującemu jako okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach okresu pracy w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w K. od 1 czerwca 1976 r. do 31 marca 1993 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, a przedłożone przez niego zaświadczenie z archiwum, jak również zeznania świadków nie mogą stanowić środka dowodowego w sprawie. Wnioskodawca twierdził, iż wbrew stanowisku organu rentowego, legitymuje się wymaganym okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych. Na tej kwestii koncentrował się spór w sprawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdował art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: (1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz (2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn i 20 lat dla kobiet). Ponadto emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (art. 184 ust. 2 powołanej ustawy). Przepis ten ma charakter przejściowy, bowiem zawarty został w rozdziale 2 działu X ustawy zawierającym przepisy intertemporalne. Dotyczy on wyłącznie tych ubezpieczonych, którzy w dniu wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. w dniu 01.01.1999r., już legitymowali się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym - a w tym wymaganym okresem pracy w warunkach szczególnych, lecz nie osiągnęli wieku emerytalnego.

Art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zawiera definicję pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach, stanowiąc, iż jest nim pracownik zatrudniony przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne bądź otoczenia. Art. 32 ust.4 w kwestii przesłanek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury odsyła do przepisów dotychczasowych. Aktem normującym tę problematykę jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r., nr 8, poz.43 ze zm.). Przepisy §1 ust. 1, § 3 i 4 ust. 1 rozporządzania kreują dla pracownika, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A przesłanki nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia w postaci: osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, posiadania wymaganego okresu zatrudnienia w odniesieniu do kobiet na 20 lat, a do mężczyzn na 25 lat, legitymowania się co najmniej 15 letnim stażem pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu obowiązującym na danym stanowisku.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97 (OSNP 1998/21/638) tylko praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na stanowiskach wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. wykonywana stale i w pełnym wymiarze uzasadnia skorzystanie z uprawnienia do wcześniejszej emerytury. Wskazania także wymaga, że utrwalony jest już pogląd, iż dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.

Wnioskodawca w toku postępowania przed organem rentowym przedłożył zaświadczenie Stowarzyszenia (...) z dnia 22 grudnia 1999 r., z którego wynika, iż w okresie od 1 czerwca 1976 r. do 31 marca 1993 r. pracował on Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w K. na stanowiskach: murarz – tynkarz (od 1 czerwca 1976 r. do 30 września 1982 r.), murarz – instruktor praktycznej nauki zawodu ( od 1 października 1982 r. do dnia 12 czerwca 1992 r.), murarz – tynkarz (od 13 czerwca 1992 r. do 31 marca 1993 r.). W zaświadczeniu tym wskazano, iż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., wykaz C, dział III, poz. 1 oraz zarządzeniem Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 26 sierpnia 1998 r. część II, punkt 12, praca wykonywana w okresie od dnia 1 czerwca 1976 r. do dnia 9 września 1990 r. i od dnia 8 sierpnia 1991 r. do 31 marca 1993 r. zakwalifikowana jest do pracy w warunkach szczególnych (akta ZUS, k.6).

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż praca wnioskodawcy na powyższych stanowiskach nie mogła być zakwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych. Nie została ona bowiem wymieniona w wykazach A i B stanowiących załącznik do wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Wbrew argumentom apelacji, podstawy do zaliczenia wnioskodawcy spornego okresu do stażu pracy w warunkach szczególnych nie mógł stanowić wykaz C. Przede wszystkim trzeba zauważyć, iż możliwość przyznania apelującemu prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji przez organ rentowy. Wykaz C w dacie wydania zaskarżonej decyzji tj. 1 lutego 2012 r. nie obowiązywał. Został on skreślony z dniem 7 czerwca 1996 r. przez § 1 pkt 5 lit. b) rozporządzenia z dnia 21 maja 1996 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1996 r., nr 63, poz. 292). Zatem już tylko z tego względu wykaz C nie mógł stanowić podstawy orzekania w tej sprawie.

Wypada też sprawie zauważyć, iż jeszcze przed skreśleniem wykaz C ulegał zmianom. W pierwszej wersji wymieniał on prace w szczególnych warunkach i na stanowiskach pracy o szczególnym charakterze, na których zatrudnienie uprawniało do wzrostu emerytury lub renty. Następnie wskutek zmiany dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1985 r. (Dz. U. z dnia 20 lutego 1985, nr 7, poz.21) wykaz C zawierał prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawniało do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej. W takiej wersji wykaz ten obowiązywał do 7 czerwca 1996 r., czyli do dnia jego skreślenia.

W świetle powyższego trzeba stwierdzić, że okresu pracy do dnia 20 lutego 1985 r. (data wejścia w życie zmiany dokonanej rozporządzeniem RM z dnia 29 stycznia 1985r.) wnioskodawcy nie można było traktować jako okresu pracy w warunkach szczególnych, gdyż wówczas obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w zakresie stanowisk pracy wymienionych w wykazie C nie przewidywało prawa do wcześniejszej emerytury. Jeśli zaś chodzi o okres po dniu 20 lutego 1985 r. do dnia 7 czerwca 1996 r., kiedy to wykonywanie pracy na stanowiskach wymienionych w wykazie C uprawniało do niższego wieku emerytalnego, trzeba dojść do wniosku, iż jest on za krótki, aby możliwe było przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury w obniżonym wieku. Sąd Apelacyjny jest jednakże zdania, iż w przedmiotowej sprawie rozważanie prawa wnioskodawcy do emerytury poprzez pryzmat powyższych zmian rozporządzenia nie ma znaczenia, gdyż prawo to należało rozpatrywać poprzez treść obecnie obowiązujących przepisów. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 listopada 2000 r., II UKN 93/00, (OSNP 2002/14/337), zgodnie z którym prawo do wcześniejszej emerytury nie przysługuje pracownikowi zatrudnionemu stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy pracach wymienionych w wykazie C, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w brzmieniu pierwotnym, przed jego skreśleniem od dnia 7 czerwca 1996 r. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przed Sądem Najwyższym skarżącemu odmówiono prawa do wcześniejszej emerytury z tego względu, iż jego praca świadczona okresie od 1 lipca 1973 r. do 31 maja 1990 r. była pracą, o której mowa w wykazie C załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., oraz że pracownikom zatrudnionym stale i pełnym wymiarze czasu pracy przy pracach wymienionych w tym wykazie (przed jego uchyleniem dnia 7 czerwca 1996 r.) nie przysługiwało prawo do wcześniejszej emerytury. Sąd Najwyższy takie stanowisko uznał za prawidłowe.

Warto też w przedmiotowej sprawie przywołać uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 maja 2004 r., II UK 344/03 (OSNP 2004/23/407), w którym podkreślono, iż jedynie zatrudnienie w pełnym wymiarze co najmniej 15 lat na stanowiskach wymienionych w wykazie A lub B do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. uprawnia do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Sąd Najwyższy wskazał, iż praca na stanowiskach wymienionych w wykazie C uprawniała jedynie do wzrostu emerytury, nie stanowiąc przesłanki do jej wcześniejszego przyznania.

Powyższe orzeczenia, które Sąd Apelacyjny podziela, utwierdzają w przekonaniu, iż wnioskodawca nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa do emerytury w szczególnych warunkach z tytułu wykonywania prac wymienionych w wykazie C.

Jeśli zaś chodzi o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1986 r. (III UZP 42/85, OSNC 1986/9/132), którą apelujący przywoływał celem uzasadnienia swojej argumentacji, to należy stwierdzić, że dotyczyła ona innego spornego zagadnienia i zapadła na tle innego stanu faktycznego.

W konsekwencji trzeba stwierdzić, iż sformułowany w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego był chybiony.

Prawidłowo ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny sprawy, który zresztą nie był w apelacji podważany, świadczy o tym, iż odwołujący w czasie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) w K., nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prac wymienionych w wykazie A lub B, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Z wyżej omówionych przyczyn okoliczność wykonywania prac wymienionych w wykazie C nie mogła stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Wobec tego apelacja wnioskodawcy podlegała oddaleniu.

Mając powyższe na względzie na mocy art. 385 kpc orzeczono jak w sentencji.

E.Z.