descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 651/24

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 16 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdził, że ubezpieczony A. D., jako płatnik składek, jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do stycznia 2022 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 13.747,29 zł.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony, reprezentowany przez adwokata, wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów procesu, wskazał, że w spornym okresie nie prowadził żadnej działalności gospodarczej. Działalność prowadzona zgodnie z wpisem do rejestru REGON została wykreślona z dniem 1 czerwca 2016 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wyjaśnił, że zadłużenie wskazane w decyzji związane jest z pozarolniczą działalnością odwołującego, prowadzona jako wspólnik spółki komandytowej pod nazwą (...) Sp. z o.o. Sp. komandytowa w upadłości likwidacyjnej w okresie od dnia 30 grudnia 2014 r. do dnia 20 stycznia 2022 r., kiedy to spółka została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego. Zaskarżona decyzja nie jest związana z indywidualną działalnością ubezpieczonego prowadzoną pod nazwą (...) w okresie od dnia 19 lipca 2013 r. do dnia 31 maja 2016 r.

Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt IV U 243/23.

Decyzją z dnia 6 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdził, że ubezpieczony A. D., jako płatnik składek, jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2019 r. do lipca 2019 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 1.400,96 zł.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony, reprezentowany przez adwokata, wniósł o je uchylenie i zasądzenie kosztów procesu, wskazał, że w spornym okresie nie prowadził żadnej działalności gospodarczej. Działalność prowadzona zgodnie z wpisem do rejestru REGON została wykreślona z dniem 1 czerwca 2016 r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt IV U 308/23.

Postanowieniem z dnia 26 maja 2023 r. sprawy z odwołań ubezpieczonego zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt IV U 243/23 oddalił odwołania (punkt pierwszy) oraz zasądził od ubezpieczonego na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 3.870 zł wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (punkt drugi).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Firma (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w upadłości likwidacyjnej widniała w KRS pod nr (...) od dnia 30 grudnia 2014 r. do dnia 20 stycznia 2022 r. Wspólnikami spółki byli Firma (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i ubezpieczony A. D.. Ogłoszenie upadłości Spółki nastąpiło w dniu 30 października 2015 r. Z dniem 7 lipca 2017 r. ubezpieczony wyrejestrował się z ubezpieczenia zdrowotnego i nie zgłosił ponownie. Nie opłacał składek na ubezpieczenie zdrowotne. W wyniku ogłoszenia upadłości syndyk przejął zarząd nad majątkiem Spółki. Zostały rozwiązane wszelkie zbędne umowy, rozwiązano umowy ze wszystkimi pracownikami. W okresie upadłości Spółki od dnia 11 marca 2016 r. do dnia 7 kwietnia 2017 r. jej majątek w postaci zakładu w M. był dzierżawiony na mocy umowy dzierżawy przedsiębiorstwa zawartej pomiędzy syndykiem masy upadłości a (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, reprezentowaną przez prezesa zarządu D. D.. Z tytułu dzierżawy płacony był miesięczny czynsz. W dniu 8 kwietnia 2017 r. zakład ten został sprzedany. W dniu 14 czerwca 2017 r. doszło do zawarcia umowy dzierżawy pozostałej części przedsiębiorstwa – zakładu w P. z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Z tytułu umowy dzierżawca opłacał czynsz miesięczny. Dzierżawa i najem oraz przychody z tytułu sprzedaży majątku spółki stanowiły wpływy do masy upadłości przez cały okres postępowania upadłościowego, z wyłączeniem okresu od maja do lipca 2020 r. Majątek Spółki był sukcesywnie wyprzedawany, aż do jego całkowitej likwidacji w lipcu 2021 r., stwierdzonej sprawozdaniem ostatecznym syndyka z dnia 22 lipca 2021 r. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy w Toruniu stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego. Ubezpieczony od czasu ogłoszenia upadłości Spółki nie interesował się jej działalnością. Poważnie chorował i zajmował się ratowaniem swojego zdrowia. Nie był nigdzie zatrudniony i nie prowadził innej działalności gospodarczej. Decyzją Prezesa NFZ z dnia 12 września 2018 r. ustalono, że A. D. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, jako wspólnik Firma (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej w upadłości likwidacyjnej w okresie od dnia 7 lipca 2017 r. do dnia wydania decyzji podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja jest prawomocna. W dniach 16 stycznia 2023 r. i 6 marca 2023 r. organ rentowy wydał zaskarżone decyzje.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony na podstawie okoliczności bezspornych, danych z KRS, dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy w tym aktach rentowych, a także dowodu z przesłuchania ubezpieczonego w charakterze strony. Sąd uznał za wiarygodne przedstawione dokumenty, albowiem ich prawdziwość nie budziła wątpliwości, a także nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Jeżeli chodzi o zeznania ubezpieczonego, to Sąd dał im wiarę, gdyż były one jasne, spójne i logiczne, a ponadto były one zgodne z dowodami z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, danymi z KRS.

W niniejszej sprawie ubezpieczony kwestionował swój obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu statusu wspólnika spółki komandytowej, gdyż - choć spółka figurowała w Krajowym Rejestrze Sądowym, było w stosunku do niej otwarte postępowanie upadłościowe. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 146 ze zm., dalej jako „ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej”) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Na zasadzie art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Należy zatem w tym miejscu odwołać się do przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 497; dalej ustawa systemowa). Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Od dnia 18 września 2021 r. przepis nie obowiązuje osób, o których mowa we wprowadzonych punktach 4a i 4b, stanowiących, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniu zmiany przepisu art. 13 ustawy systemowej, polegającej na dodaniu cytowanych punktów 4a i 4b do art. 13 (Druk nr 1188 - Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw), powołano się na występujące w praktyce sytuacje, gdy okres posiadania statusu wspólnika spółki i okres prowadzenia przez nią działalności nie są tożsame. Jak stwierdził projektodawca, zmiana „pozwoli zniwelować ewentualne próby obejścia obowiązku ubezpieczeń społecznych i stosować jednakowe regulacje w stosunku do wszystkich ww. wspólników”. Wyraźnie przy tym wskazano, że dodanie ust. 4a i 4b ma na celu usunięcie „wątpliwości interpretacyjnych”, a zatem nie był ona postrzegana jako zasadnicza zmiana istniejącego stanu prawnego. Dla prawidłowego rozumienia sensu i celu powolnych przepisów ustawy zdrowotnej, należy także zwrócić uwagę, iż w przepisach dotyczących podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu występuje kategoria pojęcia „osoby prowadzącej działalność pozarolniczą” (art. 8 ust. 6 ustawy systemowej w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy zdrowotnej). Pojęcie „działalności pozarolniczej” nie jest przy tym tożsame z pojęciem „działalności gospodarczej”, które nie zostało zdefiniowane w ustawie zdrowotnej. Na tle art. 8 ust. 6 ustawy systemowej należy stwierdzić, że prowadzenie działalności pozarolniczej jest pojęciem szerszym od pojęcia prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, gdyż osoby mieszczące się w tej kategorii stanowią jedynie jedną z kilku grup ujętych w katalogu art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Wspólnicy spółek wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, nie prowadzą więc „działalności gospodarczej”, gdyż taką działalność prowadzą jedynie należące do nich spółki i spółki te czynią to we własnym imieniu, zgodnie z art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców, a także na własny rachunek, zgodnie z art. 8 i 12 k.s.h. Na gruncie przepisów prawa cywilnego przychód takiej spółki nigdy nie będzie zatem stanowił przychodu jej wspólnika, z wyjątkiem uzyskania dywidendy. Wspólnik spółki może oczywiście korzystać z owoców jej działalności gospodarczej także w innej formie niż dywidenda, jednak źródłem przychodu wspólnika będzie wówczas inna czynność prawna, na mocy której dojść może do transferu z majątku spółki do majątku jej wspólnika, nigdy natomiast źródłem tym nie będzie bezpośrednio działalność gospodarcza spółki. Nie ulega zatem wątpliwości, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka komandytowa lub jawna i jej wspólnik na tle przepisów prawa cywilnego są odrębnymi podmiotami, jednakże wyłącznie dla celów ubezpieczenia zdrowotnego, ustawodawca stworzył konstrukcję, zgodnie z którą wspólnik wymienionych spółek jest uważany za osobę, która – nie prowadząc własnej działalności gospodarczej – uzyskuje bezpośrednio przychód z działalności gospodarczej spółki.

Za niesłuszne należało natomiast uznać twierdzenia ubezpieczonego, który powoływał się na fakt braku prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę w okresie jej upadłości oraz braku uzyskiwania przez ubezpieczonego przychodów z działalności spółki w tym okresie, jako podstawy do zwolnienia go z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczony powoływał przy tym orzeczenia sądów, w tym także jedno orzeczenie WSA w Warszawie z dnia 24 listopada 2022 r., VI SA/Wa 2088/22 (k. 174 i n. akt sprawy), dotyczące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez innego wspólnika tej samej spółki we wcześniejszym okresie, gdzie sąd stwierdził, że J. D. nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik Firmy (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowa i Firmy (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowa w upadłości likwidacyjnej. Z uzasadnienia wyroku wynika, że sąd wziął pod uwagę fakt braku prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej.

Kolejne powoływane przez ubezpieczonego orzeczenia sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, dotyczyły innych niż w przypadku ubezpieczonego problemów prawnych, z uwagi na odmienne stany faktyczne. Powołane uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2021 r., III USK 121/21, dotyczyło osoby prowadzącej indywidulną działalność gospodarczą, a nie wspólnika spółki osobowej. Podobnie wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 lutego 2016 r., III AUa 713/15, dotyczył jednoosobowej działalności gospodarczej, a dodatkowo stan faktyczny obejmował okres przed wejściem w życie obecnej ustawy zdrowotnej z dnia 27 sierpnia 2004 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2017 r., III AUa 425/16, dotyczył natomiast problematyki spółki w fazie organizacji, przy czym Sąd Apelacyjny uznał, że czynności formalne i organizacyjne, podejmowane w celu przystąpienia do zasadniczego przedmiotu działalności spółki, stanowiły podstawę do objęcia wspólnika ubezpieczeniami społecznymi.

Odnosząc się do argumentacji ubezpieczonego i przytoczonego dorobku orzecznictwa, po pierwsze należy wskazać, że kwestia nieuzyskiwania przez ubezpieczonego przychodów z działalności spółki ma w tej sprawie znaczenie marginalne. Osiąganie przychodów, jako przesłanka obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, wynika wyłącznie z art. 82 ustawy zdrowotnej, gdzie regulowane jest zagadnienie zbiegu tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie (ust. 1), natomiast w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie (ust. 2).

Jak wynika z uzasadnienia dostarczonego przez ubezpieczonego wyroku WSA w Warszawie, dotyczącego J. D., posiadał on w spornym okresie także inne tytuły objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym przypadku zastosowanie znajdował więc przepis art. 82 ustawy zdrowotnej, który dla przypisania więcej niż jednego obowiązku składkowego wymaga istnienia przychodów z kolejnych tytułów ubezpieczenia. Podkreślenia wymaga przy tym, że brak przychodu w kontekście art. 82 ustawy zdrowotnej nie unicestwia samego tytułu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, decydując jedynie o przesłance opłacania składki. Także wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2022 r., II GSK 2443/21 dotyczył wspólnika spółki komandytowej, który, co istotne, posiadał jednocześnie tytuł ubezpieczenia zdrowotnego w postaci emerytury, zatem orzeczenie to także odnosi się do zagadnienia zbiegu tytułów ubezpieczeń.

W niniejszej sprawie ubezpieczony potwierdził natomiast, że w okresie objętym zaskarżonymi decyzjami nie posiadał żadnego innego tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Oznacza to, że uzyskiwanie lub nieuzyskiwanie przez niego przychodu ze spółki w stanie upadłości, jest relewantne w zakresie jego obowiązku składkowego.

Po drugie, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Odnosząc to do podmiotu gospodarczego będącego w upadłości wskazać trzeba, że, choć celem upadłości likwidacyjnej jest zakończenie rozliczeń finansowych i doprowadzenie do utraty przez spółkę bytu prawnego poprzez wykreślenie z rejestru, to do czasu wykreślenia z tego rejestru spółka w upadłości może jednak prowadzić działalność gospodarczą, osiągać z niej przychody i ponosić koszty.

Działalność polegająca na kończeniu przedsięwzięć spółki oraz sprzedaży jej majątku, prowadzona przez syndyka w sformalizowanej, ściśle określonej prawem procedurze upadłości likwidacyjnej, mająca na celu uzyskanie możliwie najkorzystniejszego wyniku finansowego, musi być uznana za zorganizowaną działalność zarobkową, nawet jeśli nakierowana jest ona na pozyskanie środków na spłatę długów. Ze względu na systematyczność działań syndyka, należy także uznać ją za ciągłą. Fakt natomiast, że po stronie upadłej spółki działa syndyk, a nie zarząd, nie powoduje, iż działalność ta prowadzona jest w imieniu innego podmiotu niż spółka. Skoro zatem spółka ta uzyskuje jednocześnie przychody, choćby tylko operacyjne, a nie z racji swojej działalności podstawowej, oznacza, że ziściły się wszystkie przesłanki dla stwierdzenie istnienia obowiązku opłacania składki ubezpieczenia zdrowotnego z takiego źródła przychodów. Jak wynika z informacji uzyskanych od syndyka i z treści jego sprawozdań, przedmiotowa spółka przez czas toczącej się upadłości brała udział w obrocie gospodarczym, jako podmiot wydzierżawiający własne przedsiębiorstwo lub sprzedawca własnego majątku ruchomego i nieruchomego, uzyskując z tego tytułu przychody, a następnie spłacając zadłużenie. Także w okresie od dnia 1 maja 2020 r. do dnia 31 lipca 2020 r., kiedy to w sprawozdaniu syndyka nie odnotowano żadnych przychodów, nie można stwierdzić, że działalność – w postaci czynności zmierzających do likwidacji majątku, nie była prowadzona. Rozliczanie się z kontrahentami także jest bowiem częścią działalności gospodarczej. Dopiero w okresie po całkowitej likwidacji majątku upadłego (tj. od sierpnia 2021 r.) można z pewnością przyjąć, że spółka nie uczestniczyła w obrocie gospodarczym, a zatem zaprzestała prowadzenia działalności, mimo iż nadal figurowała w KRS.

Po trzecie, przepisy ustawy systemowej, zarówno w brzmieniu poprzednim, obowiązującym w początkowej części okresu spornego, jak też od dnia 18 września 2021 r., należy zdaniem Sądu interpretować zgodnie z duchem dokonanej zmiany, jako przedstawiającej wykładnię pochodzącą od ustawodawcy. Z uzasadnienia projektu zmiany wynika, że zauważał on wątpliwości w stosowaniu art. 13 ustawy systemowej, przejawiające się m.in. w orzecznictwie. Istniejące rozbieżności w wykładni tego przepisu przed 18 września 2021 r. widać wyraźnie w treści tez i uzasadnień orzeczeń przywołanych przez każdą ze stron na swoją korzyść w odwołaniu i odpowiedzi na odwołanie w niniejszej sprawie.

Zmiana przepisów, polegająca na uzupełnieniu przepisu art. 13 ustawy systemowej o punkty 4a i 4b, miała na celu usunięcie powyższych wątpliwości interpretacyjnych w kwestii okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym osób będących wspólnikami jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek jawnych, partnerskich lub komandytowych oraz komplementariuszy w spółkach komandytowo-akcyjnych.

W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, że zarówno w okresie postępowania upadłościowego, jako formy prowadzenia działalności gospodarczej - rozumianej jako uzyskiwanie przychodów i spłacanie zobowiązań; jak również po zakończeniu likwidacji majątku upadłej spółki - równoznacznej z definitywnym zakończeniem przez nią prowadzenia działalności gospodarczej; sam status wspólnika spółki komandytowej był wystarczający do objęcia ubezpieczonego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Natomiast wobec braku innego tytułu ubezpieczenia w tym okresie, bez względu na fakt uzyskiwania lub nieuzyskiwania przychodów przez spółkę lub przez ubezpieczonego, istniał wobec niego także obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji zgodnie art. 477 14 § 1 k.p.c., oddalił odwołania ubezpieczonego (punkt I wyroku).

O kosztach procesu orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c. oraz na podstawie § 2 pkt 2 i 5 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Sąd zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 3.870 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego łącznie za obie połączone sprawy (3.600 zł + 270 zł), wraz z należnymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony zaskarżając go w całości i zarzucił mu:

- błędne zastosowanie przepisu art. 13 pkt. 4a i 4b ustawy systemowej, podczas gdy przepisy te weszły w życie z dniem 18 września 2021 r. na mocy ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), a więc nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem ustawa zmieniająca nie przewiduje w tym zakresie jej działania wstecz,

- błędną wykładnię przepisów m.in art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej - co spowodowało, iż wspólnik spółki komandytowej w upadłości likwidacyjnej został uznany za prowadzącego pozarolniczą działalność, podczas gdy podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej jest faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej, w tym działalności gospodarczej, czyli rzeczywiste podjęcie i prowadzenie działalności zarobkowej, wykonywanej w sposób zorganizowany, co z uwagi na charakter i cel postępowania upadłościowego nie może mieć miejsca;

- niezastosowanie m.in. przepisów art. 61, 75, 206 ust. 1 pkt. 1, 316 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze - co doprowadziło do nieprawidłowego uznania, iż spółka w upadłości likwidacyjnej prowadzi ciągłą i zorganizowaną działalność zarobkową, podczas gdy prowadzenie przedsiębiorstwa i działalności spółki w upadłości stoi zasadniczo w sprzeczności z celem postępowania upadłościowego, którym jest likwidacja masy upadłości, a ponadto dla jego dalszego prowadzenia wymagana jest zgoda rady wierzycieli lub sądu co nie miało miejsca w tej sytuacji,

- pominięcie w ocenie stanu faktycznego treści wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 listopada 2022 r., sygn.. akt VI SA/WA 2088/22 w zakresie, w którym WSA uznaje jako główną podstawę uchylenia decyzji wobec wspólnika J. D. pozostawanie spółki w upadłości likwidacyjnej, co oznacza brak prowadzenia działalności gospodarczej,

- nieprawidłowe zastosowanie § 2 pkt 2 i 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, podczas gdy sprawa dotyczyła kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym, a tym samym winna zostać zastosowany przepis § 9 ust. 2 ww. rozporządzenia.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie mu zwrotu kosztów postępowania I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie uchylenie wyroku w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania.

Ubezpieczony wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia 28 maja 2024 r. o pobieraniu świadczenia emerytalnego od dnia 22 września 2021 r. i podleganiu ubezpieczaniu zdrowotnemu z tego tytułu - w celu wykazania, iż odwołujący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczeń społecznych od tego dnia, o czym organ rentowy posiadał wiedzę z urzędu, zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia 29 maja 2024 r. o pobieraniu renty od dnia 26 sierpnia 2016 r. do dnia 21 września 2021 r. i podleganiu ubezpieczaniu zdrowotnemu z tego tytułu - w celu wykazania, iż odwołujący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczeń społecznych od tego dnia, o czym organ rentowy posiadał wiedzę z urzędu (k. 220-221 a.s.).

Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja ubezpieczonego zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu było, czy ubezpieczony A. D., jako płatnik składek, jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od dnia 1 maja 2019 r. do dnia 20 stycznia 2022 r. wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu pozarolniczej działalności jako wspólnik (...) Spółka z o.o. Spółka komandytowa w P..

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny uznał, iż Sąd Okręgowy przeprowadził co prawda wystarczające dla kategorycznego rozstrzygnięcia sprawy postępowanie dowodowe, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, ale jego błędna ocena prawna skutkowała naruszeniem przepisów prawa materialnego i niewłaściwą subsumpcją ustaleń faktycznych pod dyspozycje właściwych przepisów prawa.

Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę, że (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w upadłości likwidacyjnej widniała w KRS pod nr (...) od dnia 30 grudnia 2014 r. do dnia 20 stycznia 2022 r. Wspólnikami spółki byli Firma (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i ubezpieczony A. D.. Ogłoszenie upadłości Spółki nastąpiło w dniu 30 października 2015 r. Z dniem 7 lipca 2017 r. ubezpieczony wyrejestrował się z ubezpieczenia zdrowotnego i nie zgłosił ponownie. Nie opłacał składek na ubezpieczenie zdrowotne. W wyniku ogłoszenia upadłości syndyk przejął zarząd nad majątkiem Spółki. Majątek Spółki był sukcesywnie wyprzedawany, aż do jego całkowitej likwidacji w lipcu 2021 r., stwierdzonej sprawozdaniem ostatecznym syndyka z dnia 22 lipca 2021 r. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy w Toruniu stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego.

Po pierwsze należy uwzględnić, że prawomocną decyzją Prezesa NFZ ustalono, że A. D. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, jako wspólnik Firma (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej w upadłości likwidacyjnej w okresie od dnia 7 lipca 2017 r. do dnia 12 września 2018 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Postanowieniem z dnia 16 maja 2022 r. Prezes NFZ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Zgodnie z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 146 ze zm.; dalej ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej) podmiotem właściwym do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zaliczono sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń (ust. 1) jest dyrektor oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Zachowana natomiast została kompetencja organów ubezpieczeń społecznych do wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 109 ust. 2 tej ustawy), co wiązało się i wiąże z wydawaniem decyzji podlegających kontroli przez sąd powszechny właściwy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy systemowej). W konsekwencji, inny organ rozstrzyga o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym, a inny o podstawie wymiaru i wysokości składki na to ubezpieczenie, inna też jest droga odwoławcza od decyzji tych organów. Organ rentowy nie może wydać decyzji dotyczącej podlegania lub niepodlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, ponieważ jest to zastrzeżone do wyłącznej kompetencji organów Narodowego Funduszu Zdrowia.

Objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, które następuje z ustawy, a nie na wniosek, nie wymaga jednak co do zasady decyzji Narodowego Funduszu Zdrowia. O obowiązkowym ubezpieczeniu zdrowotnym decydują przepisy prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 6 ustawy systemowej. W konsekwencji, przepisy te określają także obowiązek opłacania składek na to ubezpieczenie, stąd zaległość składkowa nie może dotyczyć okresów niepodlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014 r., II UK 257/13, LEX nr 1438803) oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014 r., I UZ 70/13, LEX nr 1436076). W orzecznictwie przyjmuje się, że konieczność wydania decyzji przez Narodowy Fundusz Zdrowia na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej występuje jedynie w przypadku ubiegania się o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne lub w sytuacjach wątpliwych, to jest wtedy, gdy decyzja może rozstrzygnąć istniejące wątpliwości co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W takiej sytuacji decyzja o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne jest przedwczesna wtedy, gdy nie poprzedza jej decyzja dyrektora właściwego wojewódzkiego oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2015 r., I UK 231/14, OSNP 2016 Nr 10, poz. 131; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2019 r., III UZ 43/18, LEX nr 2631791; por. także Komentarz do art. 109, art. 110 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, G. Machulak, A. Pietraszewska-Macheta, A. Sikorko, Warszawa 2010).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie wskazuje się, że w sprawie dotyczącej składek na ubezpieczenie zdrowotne sąd jest związany ostateczną decyzją administracyjną rozstrzygającą kwestię podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008 r., I UK 173/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 78 i z dnia 10 czerwca 2008 r., I UK 376/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 295, z dnia 4 listopada 2015 r., I UK 507/14, LEX nr 1943210) (tak Sąd Apelacyjny w Białystoku w wyroku z dnia 24 sierpnia 2022 r., III AUa 1608/21, OSAB 2022/2-3/67-73).

Podkreślić należy, że ww. decyzja Prezesa NFZ dotyczy innego okresu (od dnia 7 lipca 2017 r. do dnia 12 września 2018 r.) niż spornym okres w niniejszej sprawie (od maja 2019 r. do stycznia 2022 r.). Na obecnym etapie postępowania przedmiotem sporu jest obowiązek zapłaty przez ubezpieczonego zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, co leży w kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dodać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 listopada 2022 r. dotyczącym J. D. (innego wspólnika przedmiotowej spółki komandytowej) uchylił decyzję Prezesa NFZ z dnia 27 maja 2022 r. dotyczącą jego obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od dnia 30 grudnia 2014 r. do dnia 28 listopada 2018 r.

Przypomnieć należy, że dla włączenia danej osoby do ubezpieczenia społecznego niezbędna jest jej przynależność do określonej w ustawie systemowej grupy podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia17 marca 2016 r., III UK 83/15, LEX nr 2026236; z dnia 6 sierpnia 2013 r., II UK 11/13, LEX nr 1460954; z dnia 19 lutego 2008 r., II UK 122/07, LEX nr 448905). Katalog podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jest wyczerpująco uregulowany w ustawie systemowej (przede wszystkim w jej art. 6). Na podstawie i art. 12 ust. 2 ustawy systemowej, osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu, a z mocy art. 11 ust. 2 ustawy systemowej - dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Tytułem podlegania tym ubezpieczeniom jest prowadzenie pozarolniczej działalności w rozumieniu ustawy systemowej.

Pojęcie „osób prowadzących pozarolniczą działalność” nie zostało zdefiniowane

w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej; treść normatywną tego przepisu uzupełnia art. 8

ust. 6 ustawy, w którym określono podmioty i wymieniono warunki, na których podmioty te podlegają ubezpieczeniom społecznym. Przepis ten zalicza do grona osób prowadzących pozarolniczą działalność, między innymi, osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (pkt 1) oraz wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej (pkt 4). Tylko przy tym osoby wymienione w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność sensu stricto. W przypadku wspólników spółek prawa handlowego mamy do czynienia z pewną fikcją prawną - ubezpieczeniom społecznym podlegają wspólnicy, chociaż działalność zarobkową (w szczególności gospodarczą) prowadzą spółki jako przedsiębiorcy wpisani do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjnoprawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. Także nie wszyscy przedsiębiorcy są podmiotami ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, gdyż ubezpieczeniami społecznymi objęte są wyłącznie osoby fizyczne, co z oczywistych przyczyn wyłącza z ubezpieczeń społecznych osoby prawne i jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące we własnym imieniu działalność gospodarczą. Podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2168 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 162 ze zm.) jest spółka komandytowa. O objęciu obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek osobowych - spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej tworzonych na podstawie Kodeksu spółek handlowych oraz wspólników jednej ze spółek kapitałowych - jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej.

Nowelizacja wynikająca z ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. doprowadziła do wyraźnego oddzielenia wspólników spółek handlowych (art. 8 ust. 6 pkt 4) od osób fizycznych prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą ( art. 8 ust. 6 pkt 1), pozostawiając obie te grupy w ramach szerszej kategorii podmiotów ubezpieczenia obowiązkowego - "osób prowadzących pozarolniczą działalność". Ubezpieczenie obowiązkowe obejmuje wspólników wszystkich spółek osobowych (poza spółką komandytowo-akcyjną). Odmienną zasadę zastosowano w odniesieniu do wspólników spółek kapitałowych, obejmując ubezpieczeniem obowiązkowym tylko wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (a nie wszystkich wspólników tych spółek). Zróżnicowanie metod regulacji prawnej polega na tym, że w przypadku wspólników spółek osobowych punktem odniesienia obowiązku ubezpieczenia społecznego uczyniono wyłącznie rodzaj spółki (ubezpieczeniu obowiązkowemu podlegają wszyscy wspólnicy wymienionych w przepisie spółek osobowych), natomiast w odniesieniu do spółek kapitałowych eksponuje się szczególne cechy wspólników podlegających ubezpieczeniu, któremu podlegają jedynie wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (por. A.Tomanek, Status wspólnika spółki handlowej jako tytuł ubezpieczenia społecznego, Acta Universitatis Wratislaviensis, Przegląd Prawa i Administracji, Wrocław 2020). To zróżnicowanie – jak stwierdził Sąd Najwyższy - nie może być pomijane przy dokonywaniu wykładnia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

Dokonując wykładni art. 8 ust. 6 ustawy systemowej należy stwierdzić,

że pojęcie „prowadzenie pozarolniczej działalności” jest szersze od pojęcia „prowadzenie działalności gospodarczej” określonego w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Do pojęcia prowadzenia działalności gospodarczej w wąskim rozumieniu ustawa systemowej odwołuje się tylko w art. 8, a w pozostałych punktach tego przepisu wymienia osoby nieprowadzące działalności gospodarczej w ścisłym znaczeniu. Właśnie w kręgu tych osób znajduje się wymieniony w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej wspólnika spółki komandytowej, który jest objęty obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na prowadzenie działalności gospodarczej.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podkreślenia zatem wymaga, że w świetle utrwalonego orzecznictwa nie ma najmniejszych wątpliwości co do tego, że wspólnik spółki komandytowej objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na prowadzenie działalności gospodarczej, ponieważ obowiązek ubezpieczenia wspólnika tej spółki powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej czy też faktycznym działaniem w imieniu spółki. O ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, o tyle posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej, już od momentu jego wpisu jako wspólnika do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2023 r., I USK 238/22, LEX nr 3592347).

Natomiast przedmiotem niniejszej sprawy jest powstanie obowiązku uiszczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, co wynika nie z samego istnienia tytułu do ubezpieczenia, ale z faktu uzyskiwania przychodów z działalności.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. Art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej stanowi, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Ponadto art. 5 pkt 21 ustawy definiuje osobę prowadząca działalność pozarolniczą jako osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Ponadto zgodnie bowiem z treścią art. 82 ust. 1 -2a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie; w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie; jeżeli ubezpieczony prowadzi więcej niż jedną pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 81 ust. 2, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od sumy dochodów. Tak ustalona podstawa wymiaru składki nie może być niższa niż wskazana w art. 81 ust. 2b. Zgodnie z art. 82 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej rodzajami działalności jest działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki komandytowej. Stosownie natomiast do treści art. 82 ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w art. 81 ust. 2z lub 2za, uzyskuje przychody z więcej niż jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5 składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności, z zastrzeżeniem ust. 4, który stanowi, że jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w art. 81 ust. 2z lub 2za, uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1-5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki.

Przepis art. 82 ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej konsekwentnie odnosi się do przychodów, dlatego przyjmuje się, że dopiero ich osiągnięcie wywołuje skutek w postaci zapłaty składki. Jeżeli zatem powstanie zbieg tytułów, to obowiązek odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne powstanie z chwilą, gdy z obu tytułów zostanie osiągnięty przychód. Brak przychodów nie powoduje obowiązku opłacania składek od nierodzącego przychodu tytułu. Przychód nie stanowi kryterium, od którego ustawodawca uzależnił powstanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz jest to kryterium realizacji obowiązku uiszczania składek z tego tytułu (J. Nowak-Kubiak, B. Łukasik, Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Wolters Kluwer, komentarz do art. 82; wyroki Sądu Apelacyjnego w Białymstoku: z dnia 31 lipca 2020 r., III AUa 397/20, LEX nr 3062834 oraz z dnia 13 lutego 2020 r., III AUa 463/19, LEX nr 2847164; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2020 r., III AUa 1737/19, LEX nr 3188596; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 lipca 2009 r., III AUa 281/09, Biul. SA Sz 2011/1/144-151; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2014 r., III AUa 823/13 i z dnia 7 grudnia 2017 r., III AUa 469/17; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2022 r., VI Sa/Wa 1451/22, LEX nr 3421200).

Podsumowując, w realiach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości tytuł podlegania przez ubezpieczonego ubezpieczeniu zdrowotnemu w spornych okresach jako wspólnika spółki komandytowej. Jednakże przesądzenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez odwołującego się nie oznacza jeszcze automatycznego obowiązku uiszczania składek na to ubezpieczenie, skoro warunkiem uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu jest uzyskiwanie przychodów z tych tytułów, to brak takowych przychodów nie powoduje obowiązku opłacania składek od nierodzącego przychodu tytułu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego skarżący wykazał, że pomimo formalnego posiadania statusu wspólnika spółki komandytowej w spornym okresie nie prowadził działalność w sensie art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2012 r., II UK 121/12, OSNP 2013/23-24/281 wskazał, że podleganie ubezpieczeniom społecznym przez komandytariusza spółki prawa handlowego nie pozostaje w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, ściśle związanej z wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego (por. art. 114 k.s.h. w związku z art. 14-17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). Spółka komandytowa (art. 102 k.s.h.) to spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona. Spółka ta, jako osobowa spółka prawa handlowego, nie ma osobowości prawnej, lecz może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana (art. 8 k.s.h.), więc jest podmiotem określonym w art. 33 1 k.c. W wyniku organizacyjnego i majątkowego wyodrębnienia od wspólników, spółka, a nie wspólnicy, prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, więc spółka, nie wspólnicy jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. W wyroku z dnia 13 września 2010 r., II UK 82/10 (OSNP 2012 nr 1-2, poz. 21) Sąd Najwyższy wypowiedział pogląd przywoływany przez Sąd drugiej instancji, że obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlega każdy będący osobą fizyczną wspólnik spółki komandytowej zawiązanej w celu prowadzenia działalności gospodarczej i prowadzącej taką działalność. Fragment uzasadnienia tego wyroku, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że "podleganie przez wspólnika spółki komandytowej ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności pozarolniczej do dnia zaprzestania jej wykonywania należy odnosić do statusu wspólnika w spółce prowadzącej (wykonującej) działalność gospodarczą, a nie do faktycznego uczestniczenia w działalności przedsiębiorstwa", należy interpretować w powiązaniu z określeniem chwili, w której komandytariusz staje się wspólnikiem, bez powiązania jego statusu ze statusem przedsiębiorcy, którym jest spółka. W tym przedmiocie Sąd Najwyższy stwierdził, że osoba przystępująca w charakterze komandytariusza do prowadzącej już działalność spółki komandytowej podlega obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym od dnia złożenia notarialnego oświadczenia o przystąpieniu do spółki (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2012 r., II UK 18/12, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 60, z dnia 23 października 2012 r., II UK 75/12, niepublikowany). Przyjęcie na siebie stosownych zobowiązań następuje w dniu przystąpienia do spółki, kiedy określa się wkład wnoszony przez nowego komandytariusza i jego wartość (art. 105 pkt 4 k.s.h.), co ma z kolei bezpośredni wpływ na jego udział w zyskach (art. 123 § 1 k.s.h.). Od tej chwili komandytariusz uczestniczy w przedsięwzięciu gospodarczym, jakim jest prowadzenie przedsiębiorstwa w formie spółki komandytowej i staje się podmiotem praw i obowiązków w stosunkach wewnętrznych spółki. Z tego względu za trafny należy uznać pogląd, że komandytariusz staje się wspólnikiem już od chwili przystąpienia do spółki komandytowej, natomiast odpowiada za jej zobowiązania istniejące w chwili wpisania go do rejestru i od dnia wpisania; wpis do rejestru nie tworzy statusu przystępującego do spółki wspólnika, ale go potwierdza i ujawnia wobec osób trzecich, w takim zaś przypadku wpis do rejestru nie spełnia roli prawotwórczej. Reguły wynikające z art. 114 k.s.h. nie mogą przesądzać daty powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Należy w tym miejscu podkreślić, że zasady odpowiedzialności wobec osób trzecich za zobowiązania wynikające z działalności stanowiącej tytuł ubezpieczeń społecznych nie kształtują w żaden sposób warunków podlegania tym ubezpieczeniom przez osoby fizyczne. W wyniku tych rozważań trzeba stwierdzić, że zgodnie z art. 4 pkt 2 lit. d ustawy, płatnikiem składek nie jest spółka komandytowa, lecz wspólnik jako ubezpieczony zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne ustanowione jako obowiązkowe wobec wspólników spółek handlowych w art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., I UK 258/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 58, z glosą P. Bielskiego, Prawo Spółek 2006 nr 9 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., I UZP 4/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 304).

Podleganie przez wspólnika takiej spółki obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności pozarolniczej do dnia zaprzestania jej wykonywania należy więc odnosić do okresu posiadania statusu wspólnika w spółce prowadzącej działalność gospodarczą, niezależnie od rzeczywistego uczestnictwa w działalności takiej spółki oraz faktycznego włączania się w prowadzenie jej spraw (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 lipca 2013 r., III AUa 1796/12, LEX nr 1345533).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2023 r., II GSK 2260/22, LEX nr 3688043 wskazał, ze wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na to, czy prowadzi działalność gospodarczą, wspomniany obowiązek powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego określonego statusu prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 271/10). O ile podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, to posiadanie statusu wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Natomiast okoliczność, że osoba taka nie uzyskiwała żadnych przychodów w związku z byciem wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą zostać wzięte pod uwagę przez właściwy organ jedynie w postępowaniu dotyczącym naliczenia i pobrania składek a nie w postępowaniu w sprawie ustalenia jedynie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z akt sprawy wynika, że ogłoszenie upadłości spółki komandytowej nastąpiło w dniu 30 października 2015 r. W wyniku ogłoszenia upadłości syndyk przejął zarząd nad majątkiem Spółki. Zostały rozwiązane wszelkie zbędne umowy, rozwiązano umowy ze wszystkimi pracownikami. W okresie upadłości Spółki od dnia 11 marca 2016 r. do dnia 7 kwietnia 2017 r. jej majątek w postaci zakładu w M. był dzierżawiony na mocy umowy dzierżawy przedsiębiorstwa zawartej pomiędzy syndykiem masy upadłości a (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, reprezentowaną przez prezesa zarządu D. D.. Z tytułu dzierżawy płacony był miesięczny czynsz. W dniu 8 kwietnia 2017 r. zakład ten został sprzedany. W dniu 14 czerwca 2017 r. doszło do zawarcia umowy dzierżawy pozostałej części przedsiębiorstwa – zakładu w P. z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Z tytułu umowy dzierżawca opłacał czynsz miesięczny. Dzierżawa i najem oraz przychody z tytułu sprzedaży majątku spółki stanowiły wpływy do masy upadłości przez cały okres postępowania upadłościowego, z wyłączeniem okresu od mama do lipca 2020 r. Majątek Spółki był sukcesywnie wyprzedawany, aż do jego całkowitej likwidacji w lipcu 2021 r., stwierdzonej sprawozdaniem ostatecznym syndyka z dnia 22 lipca 2021 r. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy w Toruniu stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego.

Zdaniem Sądu II instancji apelujący zasadnie wskazywał, że z chwilą ogłoszenia upadłości spółki i ustanowienia syndyka, nie miał jakiegokolwiek wpływu na decyzje podejmowane w spółce. Ogłoszenie upadłości likwidacyjnej spółki nie jest z całą pewnością obojętne dla uznania oceny statusu wspólnika i tego czy podlega on nadal ubezpieczeniom społecznym. Wszak z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości. W jej skład wchodzi majątek należący do dłużnika w dniu ogłoszenia upadłości i nabyty w toku postępowania upadłościowego z wyjątkiem składników wymienionych w art. 62 i n. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228). Jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu majątkiem oraz możliwość korzystania z niego, mienie przedsiębiorcy służące do tej chwili do realizacji celów prowadzonej działalności gospodarczej przekształca się w masę upadłości, która służy syndykowi do zaspokojenia podstawowego celu upadłości likwidacyjnej, tj. zaspokojenia wierzycieli. Powyższy cel sprzeczny jest z definicją działalności gospodarczej określonej w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz w art. 3 Prawa przedsiębiorców, której celem jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Ponadto z treści przepisów art. 173 Prawa upadłościowe wynika, że syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. Czynności tych dokonuje w miejsce dotychczasowego właściciela, a także kierownictwa zakładu pracy wobec pracownika. Upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać wszystkie dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję. Mając powyższe na uwadze, słusznie Sąd drugiej instancji przyjął, że od chwili ogłoszenia upadłości wnioskodawcy nie wykonywał on żadnej działalności gospodarczej, w szczególności nie miał prawnej możliwości dokonywania czynności związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, chociaż nadal formalnie występował jako przedsiębiorca w rejestrze działalności gospodarczej. Ubezpieczony jako wspólnik spółki komandytowej przestał osiągać przychody z prowadzonej przez spółkę działalność gospodarczej (z uwagi na inny cel ustawowy upadłości likwidacyjnej), a to one determinują obowiązek opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc się do wskazanego w apelacji faktu pobierania od 2016 r. świadczenia rentowego i od 2021 r. świadczenia emerytalnego, to ta okoliczność miałaby wpływ na zbieg tytułów ubezpieczenia społecznego, a nie na zwolnienie go z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jako wspólnik spółki komandytowej.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego skarżący wykazał, że pomimo formalnego posiadania statusu wspólnika spółki komandytowej w spornym okresie nie prowadził działalność w sensie art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Odnosząc się do zarzutu apelacyjnego w zakresie nieprawidłowego zastosowania § 2 pkt 2 i 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.; dalej rozporządzenie) zamiast § 9 ust. 2, wskazać należy, że był on chybiony. Przedmiot sporu nie dotyczy kwestii podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, a kwestii zobowiązania składkowego (czyli koszty zastępstwa procesowego liczone powinny być według wartości przedmiotu sporu a nie ryczałtu). Jednakże wobec orzeczenia reformatoryjnego zarzuty apelującego tracą na znaczeniu. Podobnie jak zarzut naruszenia art. 13 pkt 4a i 4b ustawy systemowej, gdyż de facto nie ma on wpływu na pobór składki zdrowotnej.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał apelację ubezpieczonego za zasadną i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I oraz poprzedzające go decyzje z dnia 16 stycznia 2023 r. oraz 6 marca 2023 r. i stwierdził, że A. D. nie jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od dnia 1 maja 2019 r. do dnia 20 stycznia 2022 r. z tytułu pozarolniczej działalności jako wspólnik (...) Spółka z o.o. Spółka komandytowa w P. (punkt pierwszy).

Konsekwencją zmiany zaskarżonego wyroku było zasądzenie od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz A. D. kwotę 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, o jakich mowa w art. 98§1 1 k.p.c., tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję na podstawie art. 98, art. 99, art., 108 § 1 zd. 1 k.p.c. w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia.

O kosztach zastępstwa procesowego za drugą instancję Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie trzecim wyroku uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu – art. 98 § 1 i 1 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

SSA Daria Stanek