descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 592/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 23 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Roman Walewski

Uzasadnienie

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z dnia 30.08.2022r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił wnioskodawcy A. L. prawa do rekompensaty

z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu organ rentowy podał, że wnioskodawca nie udokumentował 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy podniósł, że

z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika, na jakich stanowiskach i w jakim okresie wnioskodawca wykonywał pracę w warunkach szczególnych.

Wnioskodawca A. L. w odwołaniu do sądu od zaskarżonej decyzji wniósł o jej zmianę i przyznanie mu prawa do rekompensaty. Wywiódł, że przedłożył w ZUS świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych od 06.07.1979 r. do 25.08.1998 r. i od 01.09.1988 r.

do 31.08.1996 r.

Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2023 roku w sprawie o sygn. akt IV U 1153/22 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 30.08.2022r. znak (...) i przyznał wnioskodawcy A. L. prawo do rekompensaty poczynając od dnia 01.08.2022r.

Apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, wywiódł pozwany organ rentowy, który zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania art. 233 k.p.c. polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów poprzez wydanie wyroku bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. nie ustalenie ,jakie konkretnie czynności i w jakim okresie ubezpieczony wykonywał podczas zatrudnienia w Fabryce (...) w N. od 06.07,1979r. do 31.08.1996r.,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 5 w związku z art. 21 ust 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (j.t. Dz.U. z 2022 poz 1340) w zw. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r. Nr 8, poz. 4 ze zm.). poprzez uznanie, że ubezpieczony udokumentował 15 stażu pracy w warunkach szczególnych.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Odwołujący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I Instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.

Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne, bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Przedmiotem sporu w sprawie była ocena, czy prawidłowo organ rentowy odmówił wnioskodawcy A. L. prawa do rekompensaty, uzasadniając to tym, że nie udokumentował on 15 lat pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy.

W pierwszej kolejności wskazać należało podstawy prawne niniejszego wyroku.

Zgodnie z art. 2 pkt 5) ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

(tj. z dnia 7 listopada 2024 r. -Dz.U. z 2024 r. poz. 1696.) rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.

Celem wprowadzonej rekompensaty jest - zgodnie z art. 2 pkt. 5 ustawy o emeryturach pomostowych - zapewnienie pracownikom uzyskania odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, którzy nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Wymaga więc podkreślenia, że ratio legis ustanowienia przez ustawodawcę instytucji rekompensaty było, jak wynika z definicji tego pojęcia, dążenie do wyrównania szkody, spowodowanej wejściem w życie ustawy o emeryturach pomostowych, poniesionej przez osoby legitymujące się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, a nie spełniające innych warunków do ustalenia im wcześniejszej emerytury do 1 stycznia 2009 r.

i jednocześnie nie spełniające warunków do ustalenia im emerytury pomostowej po tej dacie.

Dla powstania prawa do rekompensaty koniecznym więc jest, aby ubezpieczony poniósł szkodę poprzez utratę możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS, wskutek odebrania mu tego przywileju przez ustawodawcę (wyrok SA w Rzeszowie z 13 października 2010 r., III AUa 645/10).

W myśl art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy

w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy

o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do ust. 2 rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

Prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ustawa emerytalna). Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, przy ustalaniu prawa do rekompensaty uwzględniane są tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Art. 23 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Osoba ta powinna do wniosku o ustalenie rekompensaty załączyć dokumentację potwierdzającą wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, o ile dokumentacja ta nie znajduje się już w aktach ZUS. Wniosek o ustalenie rekompensaty zainteresowany może zgłosić w dowolnym czasie.

Zgodnie z treścią art. 23 ust. 2 w/w ustawy rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach

i rentach z FUS.

Rekompensata jest zatem adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia.

Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że rekompensata nie jest samoistnym świadczeniem pieniężnym. Stanowi ona dodatek do kapitału początkowego i łącznie z tym kapitałem podlega waloryzacjom, a w efekcie powiększa podstawę obliczenia emerytury. Zatem de facto sprawa

o rekompensatę jest sprawą o wysokość emerytury.

Potwierdza to także stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone na tle m.in. ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o rekompensatę. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 14 marca 2019 r. (sygn. akt I UZ 4/19) o odrzuceniu skargi kasacyjnej ze względu na niższą od dziesięciu tysięcy złotych wartość przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia wyraził pogląd, że dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach pracy „ustala się jako różnicę wysokości emerytury z rekompensatą i bez rekompensaty” (por. także wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2019 r., sygn. akt III UK 119/18).

Zatem dla ustalenia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie określonego charakteru pracy ubezpieczonego pracownika w rozumieniu art. 32 ustawy o ustawy emerytalnej

w wymiarze co najmniej 15 lat do dnia 1 stycznia 2009 r., przy jednoczesnym braku możliwości uzyskania prawa do emerytury pomostowej lub prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na skutek zmiany stanu prawnego wprowadzonego ustawą o emeryturach pomostowych.

Przechodząc do oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wskazać należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie

o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie.

W szczególności strona skarżąca powinna wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając.

Tymczasem skarżący temu zadaniu nie sprostał. Możliwość zakwestionowania oceny dowodów w postępowaniu apelacyjnym jest ograniczona i sprowadza się do sytuacji, w których skarżący wykaże, że ocena ta była rażąco wadliwa lub oczywiście błędna.

Zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

W wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2002 roku w sprawie IV CKN 1316/00 wskazano, że ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji.

Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne.

Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych.

W postanowieniu z 2 grudnia 1999 roku w sprawie III CKN. 122/99 Sąd Najwyższy uznał, że sąd orzekający nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, gdy jego przekonanie odnośnie mocy poszczególnych dowodów i ich znaczenia dla sprawy oparte zostało na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i pozostaje w zgodzie z zasadami logicznego wnioskowania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone dowody Sąd Okręgowy oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów.

Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni aprobuje.

Prawidłowo ,na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ,sąd I instancji uznał, że wnioskodawca w okresie od 06.07.1979 r. do 31.08.1996 r. w Fabryce (...) w N., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku wykonywał pracę w warunkach szczególnych – ślusarza remontowego, nastawiacza maszyn, trzepacza włókien i tokarza wałów gumowych.

Jak prawidłowo ustalił sąd I instancji, w okresie od 06.07.1979 r. do 31.08.1996 r. A. L. zatrudniony był stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w Fabryce (...) w N. w hali, przy maszynach w ruchu. Wszystkie wydziały produkcyjne w zakładzie były objęte warunkami szczególnymi. Wnioskodawca pracował od 6.00 do 14.00 przy maszynach w ruchu.

W zależności od potrzeb, w danym dniu pracował na różnych stanowiskach.

Jako ślusarz remontowy, wnioskodawca remontował maszyny w ruchu, zajmował się ich bieżącą konserwacją.

Jako nastawiacz maszyn, nastawiał maszynę w ruchu w ten sposób, aby spełniała normy BHP i była bezpieczna dla osoby pracującej na maszynie.

Jako trzepacz włókna bawełnianego, wnioskodawca na linii produkcyjnej wkładał bawełnę do maszyny w ruchu.

Jako tokarz wałków gumowych, wnioskodawca ściągał wałki zużyte z maszyny, toczył je na tokarce i ponownie je zakładał. Wówczas pracował przy kwasie. Nie był przesuwany do innych prac. A. L. pracował na hali, przy produkcji, w huku, zapaleniu, wysokiej temperaturze.

Słusznie Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom ubezpieczonego A. L., oraz świadkom S. G. i Z. G., którzy to zeznali, że wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych, albowiem zeznania te są logiczne, spójne, a także korespondują z pozostałym materiałem dowodowym.

Również Likwidator Fabryki (...) w N. w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach potwierdził, że wnioskodawca wykonywał pracę w warunkach szczególnych, określoną w wykazie A Dział XIV poz. 25 (bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace remontowe na oddziałach w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) oraz Dziale VII poz. 1 (obróbka surowców włókienniczych i ich przędzenie) i Dziale IV poz. 21 (produkcja i przetwórstwo wyrobów gumowych, ebonitowych oraz półproduktów i środków pomocniczych do tych wyrobów; produkcja sadzy) załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Ze świadectwa pracy także wynika jednoznacznie, że wnioskodawca przez cały sporny okres zatrudnienia wykonywał takie prace.

W ocenie sądu odwoławczego są to wystarczające dowody potwierdzające pracę odwołującego w szczególnych warunkach w spornym okresie. Dowody powyższe były spójne i przekonywujące.

W żadnej mierze wartości zeznań świadków nie dyskredytuje to, że nie byli oni w stanie powiedzieć ,w jakich konkretnych okresach ,jaką pracę odwołujący wykonywał. Jest to całkowicie naturalne po upływie tak długiego czasu od tego okresu. Ważne jest, że opisali oni i nakreślili wszystkie wykonywane przez odwołującego prace ,a są to bez wątpienia prace w warunkach szczególnych również zgodnie z zarządzeniem resortowym.

Wskazać bowiem należy, że zgodnie z Zarządzeniem nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7.07.1987r. (Dz.Urz. nr 4) i załącznikiem nr 1 do tego Zarządzenia tj. Wykazem A:

- ślusarz remontowy - stanowisko należy przyporządkować do Działu XIV poz. 25;

- trzepacz włókien bawełnianych - Dział VII pkt. 1 poz. 3;

- nastawiacz maszyn – Dział VII pkt. 1 poz. 13;

- tokarz wałków gumowych – Dział IV pkt. 21 poz. 31

Zarzuty apelacji w świetle powyższego, są nietrafne i stanowią jedynie bezzasadną polemikę z prawidłowym stanowiskiem sądu I instancji.

Zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne - na podstawie art.385 k.p.c. – należało orzec o oddaleniu złożonej w niniejszej sprawie apelacji (pkt 1 wyroku). Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego zawarte w punkcie 2 wyroku znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 98 § 1, § 1 1 i 3 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 9 ust.2 w zw. z § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804).

sędzia Roman Walewski