Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUa 525/12
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 14 sierpnia 2012 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
SSA Kazimierz Josiak
SSA Maria Pietkun (spr.)
SSA Janina Cieślikowska
Magdalena Krucka
po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r. we Wrocławiu sprawy z wniosku J. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. o ubezpieczenie społeczne na skutek apelacji J. B. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2012 r. sygn. akt VIII U 1179/11 uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem I instancji i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie wnioskodawcy J. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia 15 czerwca 2011 r.
Orzeczenie to Sąd Okręgowy oparł o następujący stan faktyczny:
J. B. w związku z podjęciem zatrudnienia na terenie Słowacji z dniem 1 marca 2011 r. wyrejestrował w Polsce prowadzona działalność gospodarczą. Zgodnie z umową o pracę na czas nieokreślony z dnia 26 lutego 2011 r., obowiązującą od dnia 1 marca 2011 r., wnioskodawca miał wykonywać obowiązku doradcy reklamowego i marketingowego na rzecz słowackiego pracodawcy (...) M. Z., praca miała być wykonywana na terenie Słowacji, wynagrodzenie wynosi 25 euro i premia, a wymiar pracy 8 godzin miesięcznie.
Organ rentowy na podstawie postępowania kontrolnego stwierdził, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca od dnia 1 marca 2011 r. rzeczywiście wykonywał pracę na terenie Słowacji na rzecz M. Z., wobec czego decyzja z dnia 15 czerwca 2011 r. stwierdził, że od dnia 1 marca 2011 r. J. B. podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Na podstawie zeznań wnioskodawcy sąd pierwszej instancji ustalił, że nie wyrejestrował on działalności gospodarczej i jej nie zawieszał, a z tytułu jej prowadzenia nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne, pracę na rzecz M. Z. wykonywał w wymiarze 4 godzin miesięcznie, a zakres jego obowiązków polegał na roznoszeniu ulotek reklamowych.
Mając na względzie powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy przyjął, że w/w umowa przez okresie jej trwania do chwili obecnej nie była w ogóle wykonywana i jednocześnie stwierdził, że czynności podjęte przez wnioskodawcę nie mieszczą się w ramach definicji umowy o pracę określonej w art. 22 kp. Z tego wywiódł, że powyższa umowa o pracę została zawarta nie celem świadczenia pracy przez wnioskodawcę na rzecz M. Z., lecz w celu obejścia prawa. Nadto zauważył, że wnioskodawca nadal wykonuje działalność gospodarczą na terytorium Polski. Wobec braku dowodów świadczących o wykonywaniu pracy przez wnioskodawcę na terytorium Słowacji i wykonywaniu działalności w Polsce, sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca zgodnie z art. 11 ust. 2 lit. „a” Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podlega ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Powyższy wyrok zaskarżył J. B., zarzucając mu naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji uznanie, iż nie świadczył pracy na ternie Słowacji.
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy, Sąd Apelacyjny, niezależnie od zarzutów apelacji stwierdził, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji dotknięte jest nieważnością z powodu pozbawienia strony możności obrony swoich praw (art. 379 pkt.5 kpc).
Zgodnie z treścią art. 477 11 kpc w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stronami postępowania są ubezpieczony, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy i zainteresowany. Ubezpieczonym jest osoba ubiegająca się o ustalenie ubezpieczenia i świadczenia z tego wynikające.
Zainteresowanym, co określa wprost § 2 art. 477 11 kpc jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. W przypadku zainteresowanego decyzja organu rentowego, jakkolwiek skierowana do innych podmiotów, swoją treścią wpływa na jego prawa lub obowiązki w ten sposób, że ma on interes prawny w uzyskaniu konkretnego orzeczenia sądowego. Sąd prowadzący sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych powinien ustalić, czy przedmiot tego postępowania wskazuje, iż określona osoba powinna w danym wypadku korzystać ze statusu prawnego zainteresowanego. W przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii, w celu stworzenia zainteresowanemu możliwości obrony praw, należy wezwać go do udziału w tym postępowaniu w charakterze strony. Decyzja sądu o wezwaniu do udziału w sprawie zainteresowanego winna mieć formę postanowienia.
Postępowanie toczące się bez udziału zainteresowanego, na skutek zaniedbania przez sąd obowiązku wezwania go, dotknięte jest – zgodnie z art. 379 pkt.5 kpc – nieważnością. Pogląd taki, utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyrażono w uchwale z dnia 29 lipca 1998 r., sygn. akt III ZP 20/97. Sąd Apelacyjny pogląd ten podziela.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji było objęcie wnioskodawcy obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania przez niego w Polsce pozarolniczej działalności. Wnioskodawca, nie zgadzając się z tą decyzją, twierdził, że podlega słowackiemu systemowi ubezpieczeń społecznych z racji wykonywania tam umowy o pracę zawartej ze słowackim pracodawcą. Spór dotyczył zatem oceny podlegania przez niego właściwemu ustawodawstwu danego kraju członkowskiego – polskiemu lub słowackiemu. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku ustalenia podlegania ustawodawstwu słowackiemu rozstrzygnięcie w tej sprawie wpłynie swoją treścią na prawa i obowiązki pracodawcy wnioskodawcy, to jest M. Z., która winna być wezwana do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanej strony. Sąd pierwszej instancji tymczasem nie wezwał M. Z. do udziału w sprawie.
Na marginesie należy zauważyć, że ustalenia sądu pierwszej instancji dotyczące wykonywania pracy przez wnioskodawcę są sprzeczne. Sąd Okręgowy bowiem ustalił, że wnioskodawca przez 4 godziny miesięcznie świadczył pracę na rzecz w/w pracodawcy i następnie stwierdził, że wykonywanie pracy w tym wymiarze nie może zostać uznane za faktyczne wykonywanie pracy. Skoro sąd pierwszej instancji przyjął, że wnioskodawca wykonywał pracę przez 4 godziny miesięcznie, a więc w połowie wymiaru czasu pracy, to nie ma podstaw do uznania, iż trafnie organ rentowy przyjął, że umowa nie była wykonywana. W zależności od ewentualnych ustaleń w przedmiocie zakresu i faktu wykonywania umowy o pracę decydować to będzie o ocenie ważności stosunku pracy, czy w zależności od okoliczności ocenie rodzaju wady jaka ta umowa mogłaby być dotknięta. Poza tym sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Nie tylko bowiem materiał dowodowy w postaci dokumentów decyduje o tym, czy w/w umowa była rzeczywiście wykonywana. Wobec tego sąd pierwszej instancji nie powinien się ograniczyć jedynie przeprowadzenia dowodów z tych dokumentów i zeznań wnioskodawcy ale również winien przeprowadzić dowodów z zeznań osoby zainteresowanej i wnioskodawcy celem ustalenia: rodzaju prowadzonej przez nich działalności, dlaczego działalność tę prowadzi na Słowacji, ile osób zatrudnia, jaki jest charakter tego zatrudnienia, przyczyn zatrudnienia wnioskodawcy i podjęcia przez niego tego zatrudnienia, kwestii dojazdów , motywów podjęcia takiej decyzji. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli ocenić, czy umowa o pracę zawarta z wnioskodawcą była rzeczywiście wykonywana, czy też miała charakter pozorny, czy też zmierzała do obejścia prawa przez obniżenie w sposób diametralny składek na ubezpieczenie społeczne związanych z podstawą działalnością wnioskodawcy prowadzoną na terenie Polski.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Okręgowy winien powtórnie przeprowadzić postępowanie dowodowe, po uprzednim wezwaniu zainteresowanej do udziału w procesie, a po ustaleniu stanu faktycznego i dokonaniu jego oceny orzec o zasadności odwołania wnioskodawcy lub jej braku. Zniesienie postępowania i wynikająca stąd konieczność ponowienia dowodów czyni bezprzedmiotowym w obecnej fazie postępowania szczegółowe ustosunkowywanie się do zarzutów apelacji, przy czym zarzuty te jednak winien mieć na uwadze Sąd Okręgowy przeprowadzając ponownie postępowanie dowodowe i oceniając jego wyniki.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 386 § 2 kpc Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed sądem pierwszej instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania, a w oparciu o art. 108 § 2 kpc pozostawił temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
R.S.