descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 50/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 5 czerwca 2014r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Maryla Pannert (spr.)

Sędziowie: SA Bożena Szponar - Jarocka

SO del. Marzanna Rogowska

Protokolant: Barbara Chilimoniuk

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 13 czerwca 2013 roku, wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.), przyznał M. D. emeryturę na podstawie art. 24 w/w ustawy od dnia 1 kwietnia 2013 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Wysokość świadczenia została obliczona zgodnie z art. 25 i 26 w/w ustawy i wyniosła 1.131,73 złotych. Emerytura została zawieszona, gdyż jest świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas wypłacanej wcześniejszej emerytury, przyznanej na podstawie decyzji w/w organu z dnia 27 marca 2008 roku (w kwocie 1.645,14 złotych).

M. D. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Domagała się doliczenia do okresów składkowych uwzględnionych przy obliczaniu kapitału początkowego, a w rezultacie przy ustalaniu wysokości świadczenia emerytury przyznanej jej w 2008 roku okresu stanowiącego różnicę pomiędzy powszechnym wiekiem emerytalnym, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę, wynoszącym 60 miesięcy. Wnosiła również o obliczenie podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszącego 87,40 % wyliczonego w 2013 roku oraz o skorygowanie kwot otrzymanych dotychczas świadczeń emerytalnych z uwzględnieniem w/w wskaźnika i wypłaty różnicy za okres od marca 2008 roku do chwili obecnej.

Sąd Okręgowy w Białymstoku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu powyższego odwołania, wyrokiem z dnia 24 października 2013 roku odwołanie oddalił. Z ustaleń Sądu I instancji wynikało, że na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 27 marca 2008 roku przyznano M. D. od dnia 1 marca 2008 roku wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W dniu 25 kwietnia 2013 roku wnioskodawczyni złożyła w organie rentowym wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Wskutek rozpoznania powyższego wniosku aktualnie zaskarżoną decyzją z dnia 13 czerwca 2013 roku, wydaną na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznano M. D. od dnia 1 kwietnia 2013 roku emeryturę, której wysokość obliczono w oparciu o zasady określone w art. 25 i 26 w/w ustawy. Na dzień wydania decyzji wynosiła ona 1.131,73 złotych. Wysokość wcześniejszej emerytury, przyznanej na podstawie decyzji z dnia 27 marca 2008 roku wynosiła w tym okresie 1.645,14 złotych, zatem organ rentowy zawiesił wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24 w/w ustawy. Powyższy stan faktyczny pozostawał bezsporny. Jak wskazał Sąd Okręgowy, kwestia sporna dotyczyła określenia, czy istnieje prawna możliwość dodania do okresów składkowych (uwzględnianych przy obliczeniu wysokości kapitału początkowego, a w rezultacie wysokości świadczenia) okresu stanowiącego różnicę pomiędzy powszechnym wiekiem emerytalnym, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę - w przypadku emerytury przyznanej na podstawie art. 24 w/w ustawy. Zdaniem Sądu I instancji analiza obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeń społecznych nie pozostawia wątpliwości, iż tego rodzaju działania nie są możliwe. W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy podkreślił, iż art. 24 w/w ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy prawa do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, który w przypadku M. D. wynosił 60 lat. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 w/w ustawy – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przyznających wnioskodawczyni prawo do emerytury - podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 w/w ustawy, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185. Stosownie natomiast do art. 26 ust. 1 w/w ustawy emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 w/w ustawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 w/w ustawy. Sąd Okręgowy stwierdził, iż zaskarżoną aktualnie decyzją z dnia 13 czerwca 2013 roku wnioskodawczyni przyznano (i obliczono jej wysokość) emeryturę z uwzględnieniem przytoczonych wyżej przepisów. Zgodnie zaś z art. 185 ust. 1 w/w ustawy przy ustalaniu wysokości emerytury dla osób nabywających prawo do emerytury w wieku określonym w art. 184 w/w ustawy kapitał początkowy podlega przeliczeniu poprzez dodanie do okresów składkowych okresu równego różnicy pomiędzy wiekiem emerytalnym, o którym mowa w art. 24 w/w ustawy, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę. Do przeliczonego kapitału początkowego stosuje się przepisy art. 173 ust. 3-6 w/w ustawy. Zdaniem Sądu I instancji, wykładnia językowa przepisu art. 185 ust. 1 w/w ustawy nie pozostawia wątpliwości, iż przepis ten dotyczy jedynie tzw. emerytur wcześniejszych, a więc przyznanych w wieku określonym w art. 184 w/w ustawy. W takim wypadku może bowiem istnieć pewien okres pomiędzy faktycznym wiekiem przejścia na wcześniejszą emeryturę (w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni miała wówczas 55 lat), a powszechnym wiekiem emerytalnym. Brak tego rodzaju uregulowania w przypadku emerytur przyznawanych na podstawie art. 24 w/w ustawy jest – zdaniem Sądu Okręgowego – oczywisty. Skoro bowiem przepis art. 24 w/w ustawy umożliwia przejście na emeryturę po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, to uzyskanie emerytury na jego podstawie przed osiągnięciem 60-tego roku życia w ogóle nie jest możliwe. Innymi słowy, w przypadku przejścia na emeryturę na podstawie art. 24 w/w ustawy nigdy nie będzie istniał okres stanowiący różnicę pomiędzy powszechnym wiekiem emerytalnym, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę. Sąd I instancji zaznaczył również, że z treści zarówno odwołania, jak też z pisma procesowego z dnia 23 października 2013 roku wynika, iż M. D. kwestionowała nie tylko decyzję organu rentowego z dnia 13 czerwca 2013 roku, ale domagała się również modyfikacji ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 27 marca 2008 roku, na podstawie której przyznano jej prawo do wcześniejszej emerytury. Wyjaśnił, że w judykaturze istnieje utrwalony już pogląd, zgodnie z którym zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w sprawach cywilnych z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego determinowanego zakresem odwołania od tejże decyzji. Przed sądem wnioskodawca może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Niniejsza sprawa toczy się z odwołania od decyzji z dnia 13 czerwca 2013 roku, przyznającej prawo do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego i ustalającej jej wysokość. Przedmiotem tejże decyzji nie było natomiast ustalenie wysokości emerytury przyznanej na podstawie art. 184 w/w ustawy (a więc m.in. ewentualne zastosowanie art. 185 ust. 1 w/w ustawy). Reasumując, wnioskodawczyni w istocie starała się wzruszyć ostateczną decyzję organu rentowego, wydaną ponad 5 lat temu, co w przedmiotowej sprawie nie mogło mieć miejsca. Sąd Okręgowy zauważył również, że w trakcie całego procesu wnioskodawczyni nie kwestionowała wyliczeń dokonywanych przez organ rentowy przy wydawaniu decyzji z dnia 13 czerwca 2013 roku, konsekwentnie wskazując na konieczność modyfikacji rozstrzygnięcia zapadłego w 2008 roku, a w rezultacie podwyższenie wysokości wcześniejszej emerytury. W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, iż w konsekwencji powyższych rozważań nie sposób było również uwzględnić pozostałych żądań wnioskodawczyni, także dotyczących wysokości świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie ostatecznej decyzji z dnia 27 marca 2008 roku. Odnośnie żądania obliczenia podstawy wymiaru świadczenia w oparciu o wskazany przez wnioskodawczynię wskaźnik wysokości kapitału początkowego Sąd I instancji wyjaśnił, że różnica we wskazywanych przez wnioskodawczynię wartościach wynika z tego, iż inaczej jest ustalany wskaźnik wysokości podstawy wymiaru dla kapitału początkowego, a inaczej dla emerytury. W art. 174 ust. 3 w/w ustawy ustawodawca przewidział, iż podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18 w/w ustawy, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 roku - zgodnie z tymi zasadami obliczony został wskaźnik wysokości kapitału początkowego odwołującej. Odnośnie ustalenia podstawy wymiaru emerytury wystarczające jest natomiast (zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 w/w ustawy) przyjęcie podstawy wymiaru składki w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, iż M. D. wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyła w dniu 12 marca 2008 roku, a okres dziesięciolecia (wybrany z przewidzianego okresu dwudziestolecia) niezbędny do obliczenia podstawy wymiaru emerytury obejmował lata 1988-1997. W przypadku natomiast obliczania wskaźnika wysokości kapitału początkowego okres ten obejmował 10 lat, kończąc na dniu 31 grudnia 1998 roku - stąd też wynikają różnice w wyliczonych wartościach. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy jak w sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c.

M. D. zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu rentowego z dnia 13 czerwca 2013 roku, skarżąca domagała się doliczenia do okresów składkowych przyjętych przy ustaleniu

kapitału początkowego, a w rezultacie przy ustalaniu wysokości świadczenia - wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach przyznanej w 2008 roku - okresu stanowiącego różnicę pomiędzy wiekiem emerytalnym, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę, wynoszącym 60 miesięcy oraz wypłaty różnicy pomiędzy wysokością emerytury ustaloną w sposób zgodny z jej żądaniem a wysokością emerytury wypłacanej od 2008 roku do chwili obecnej.

Wskazując na powyższe zarzuty, jak wynika z treścią apelacji, wnioskodawczyni domagała się przeliczenia wysokości świadczenia oraz wypłaty powyżej wskazanej różnicy.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja nie jest zasadna.

Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne oraz wykładnię przepisów.

Jak prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy, z ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych wynika, iż w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 roku w sprawie o sygn. akt II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601, lex numer 40789, z dnia 2 marca 2011 roku w sprawie o sygn. akt II UZ 1/11, lex numer 844747, z dnia 22 lutego 2012 roku w sprawie o sygn. akt II UK 275/11, lex numer 1215286 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 stycznia 2013 roku w sprawie o sygn. akt III AUa 940/12, lex numer 1280259).

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, iż w niniejszym postępowaniu przed Sądem (zarówno I jak i II instancji) dokonywana jest kontrola prawidłowości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 13 czerwca 2013 roku, na podstawie której przyznano wnioskodawczyni M. D. od dnia 1 kwietnia 2013 roku prawo do emerytury na postawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Na obecnym etapie postępowania przedmiotem sporu jest ustalenie, czy istnieje prawna możliwość dodania do okresów składkowych (uwzględnianych przy obliczeniu wysokości kapitału początkowego, a w rezultacie wysokości świadczenia przyznanego na podstawie art. 24 w/w ustawy) okresu stanowiącego różnicę pomiędzy powszechnym wiekiem emerytalnym, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę.

Stosownie do treści art. 185 ust. 1 w/w ustawy przy ustalaniu wysokości emerytury dla osób nabywających prawo do emerytury w wieku określonym w art. 184 w/w ustawy kapitał początkowy podlega przeliczeniu poprzez dodanie do okresów składkowych okresu równego różnicy pomiędzy wiekiem emerytalnym, o którym mowa w art. 24 w/w ustawy, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę. Do przeliczonego kapitału początkowego stosuje się przepisy art. 173 ust. 3-6 w/w ustawy.

Sama już wykładnia literalna powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż przepis ten dotyczy jedynie emerytur przyznawanych w wieku określonym w art. 184 w/w ustawy, tj. m.in. emerytur w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach (a zatem do m.in. świadczeń takiego rodzaju jak emerytura uzyskana przez wnioskodawczynię na podstawie decyzji organu rentowego z dnia 27 marca 2008 roku). Jak prawidłowo wyjaśnił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w takich wypadkach możliwa jest bowiem taka sytuacja, aby istniał pewien okres pomiędzy faktycznym wiekiem przejścia na wcześniejszą emeryturę, a powszechnym wiekiem emerytalnym. Przepis art. 185 ust. 1 w/w ustawy nie znajduje natomiast zastosowania do emerytury przyznawanej na podstawie art. 24 w/w ustawy, gdyż prawo do tego świadczenia przysługuje wyłącznie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Nie istnieje zatem możliwość powiększenia wymiaru okresów składkowych przyjętych do ustalenia wysokości emerytury przyznanej wnioskodawczyni na podstawie decyzji z dnia 13 czerwca 2013 roku o okres stanowiący różnicę pomiędzy powszechnym wiekiem emerytalnym, a faktycznym wiekiem przejścia na emeryturę. W konsekwencji nie zasługuje również na uwzględnienie wyartykułowane w apelacji żądanie wypłaty stosownej kwoty tytułem wyrównania świadczenia.

Reasumując, stwierdzić należało, iż wysokość świadczenia przyznanego M. D. na podstawie aktualnie zaskarżonej decyzji z dnia 13 czerwca 2013 roku (emerytury na podstawie art. 24 w/w ustawy) została przez organ rentowy prawidłowo ustalona na podstawie przepisów art. 25 oraz 26 w/w ustawy (których naruszenia skarżąca nie podnosiła).

Końcowo stwierdzić zaś należało – podzielając wywód Sądu Okręgowego – że zgłaszane przez wnioskodawczynię w niniejszym postępowaniu żądania dotyczą w istocie wysokości świadczenia przyznanego jej na podstawie ostatecznej decyzji organu rentowego z dnia 27 marca 2008 roku, tj. wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Kwestionowanie wysokości powyższego świadczenia możliwe jest wyłącznie w drodze odwołania od decyzji ustalającej jego wysokość – z zachowaniem wynikającego z art. 477 9 § 1 k.p.c. miesięcznego terminu na dokonanie tej czynności, liczonego od doręczenia odpisu decyzji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 385 k.p.c.

A.K.