descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III A Ua 443/12

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 18 lipca 2012 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Grażyna Szyburska-Walczak (spr.)

SSA Stanisława Kubica

SSA Barbara Pauter

Adrianna Szymanowska

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 Sąd Okręgowy w Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy oddalił odwołanie W. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 8 listopada 2011 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ubezpieczonemu przyznania emerytury argumentując, że na dzień 1 stycznia 1999r. to jest dzień wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS wnioskodawca nie udowodnił 15–letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, ale 10 lat, 5 miesięcy i 8 dni takiej pracy, nadto nie osiągnął wieku 60 lat, nie spełnił zatem warunków do przyznania świadczenia, o których mowa w art. 184 ustawy. Wnioskodawca w odwołaniu od powyższej decyzji podnosił, że wiek emerytalny osiągnie 16 grudnia 2011r. a jako okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych winien zostać zaliczony również okres zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w J. – (...)w M. od 3 lipca 1984r. do 30 kwietnia 1989r. potwierdzony wystawionym przez Ministerstwo Gospodarki świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach gdzie zatrudniony był jako elektromonter, wydawca materiałów wybuchowych i konwojent materiałów wybuchowych na stanowisku łączonym.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie odwołania wywodząc, że wnioskodawca nie spełnił warunków do przyznania emerytury wymienionych w art. 184 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej i przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm.). Wnioskodawca nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prac wymienionych w cytowanym rozporządzeniu a ponadto od 1 lipca 1984r. do 28 lutego 1986r. wykonywał pracę elektryka.

Rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na podstawie następującego stanu faktycznego ustalonego na podstawie zeznań świadków i kartoteki osobowo-płacowej wnioskodawcy obejmującej zatrudnienie w spornym okresie.

Wnioskodawca W. P. ur. (...), udokumentował ponad 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, nie pozostaje w stosunku pracy, nie przystąpił do OFE. W okresie od 3 lipca 1984r. do 30 kwietnia 1989r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w J. – (...) w M., w tym:

- od 3 lipca 1984r. do 28 lutego 1986r. na stanowisku elektryka,

- od 1 marca 1986r. do 23 maja 1988r. na stanowisku elektromontera

- od 24 maja 1988r. do 30 czerwca 1988r. na stanowisku elektromontera-wydawcy,

- od 1 lipca 1988r. do 30 kwietnia 1989r. na stanowisku elektromontera-wydawcy, konwojenta materiałów wybuchowych.

Jako elektryk wykonywał na terenie zakładu przeróbczego podłączenia i wymiany silników elektrycznych a co miesiąc przeglądy i remont rozdzielni elektroenergetycznych. Wymiana silnika wymagała odłączenia napięcia w rozdzielni i zabezpieczenia przewodów po odłączeniu zasilania a następnie podłączenia zasilania. Wnioskodawca wykonywał także prace przy liniach napowietrznych i konserwował rozdzielnie energetyczne. Po ukończeniu stosownego kursu nadal wykonywał prace elektromontera a także prace wydawcy i konwojenta materiałów wybuchowych. Polegały one na wydawaniu dwa razy w ciągu dnia – to jest w porach odstrzału surowca- materiałów wybuchowych i zapalników osobie pracującej na stanowisku strzałowego. Czynności te zajmowały około 2 godzin dziennie. W pozostałym czasie pracy wnioskodawca wykonywał prace elektryka i elektromontera a niekiedy czynności związane z obsługą zakładu przeróbczego.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Sąd I instancji orzekł, iż odwołanie wnioskodawcy było bezzasadne. W pierwszej kolejności, wnioskodawca w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie osiągnął wymaganego wieku 60 lat. Nadto świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, wydane przez Ministerstwo Gospodarki, nie zaś zakład, z którym wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy, nie było wystarczającym dowodem na to, że w okresie nim objętym W. P. wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w szczególnych warunkach – a to w świetle § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz. 43 z późn. zm.). Sąd Okręgowy zaznaczył jednak, że w postępowaniu odwoławczym, okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze przewidziane cytowanym rozporządzeniem, mogą być ustalane także innymi środkami dowodowymi. Sąd, dokonując oceny zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i zgromadzonych dokumentów uznał, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych w okresie od 3 lipca 1984r. do 23 maja 1986r. będąc odpowiedzialnym za remont i eksploatację należących do kopalni bazaltu urządzeń elektroenergetycznych i świadcząc pracę elektryka i elektromontera, wymienioną w wykazie A, Dział II załącznika do cytowanego rozporządzenia.

W pozostałym okresie – określonym przez sąd I instancji jako okres od 24 maja 1988r. do 30 kwietnia 1989r. a następnie od 24 maja 1986r. do 30 kwietnia 1989r. – wnioskodawca wykonywał dodatkowo prace, które, zdaniem Sądu, nie są wymienione w załączonych do rozporządzenia wykazach. Sąd Okręgowy argumentował, że wydawanie i konwojowanie materiałów wybuchowych nie wchodzą w zakres wydobywania, obróbki i przeróbki surowców skalnych, wyszczególnionych w Dziale I, poz. 3 Wykazu A. Zatem W. P. nie wykazał, aby przez cały sporny okres zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych, przez co nie udowodnił wymaganych ustawą 15 lat takiej pracy.

Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał Sąd Okręgowy przepisy art. 184 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS a także przepisy § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz. 43 z późn. zm.).

Apelację od wyżej opisanego wyroku wywiódł wnioskodawca wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury i zasądzenie kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Apelujący zarzucał zaskarżonemu wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że praca świadczona przez apelującego od 24 maja 1988r. do 30 kwietnia 1989r, nie była pracą w warunkach szczególnych wymienioną w Wykazie A, Dział I pkt 3 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zarzucał także naruszenie prawa materialnego: art. 32 w zw. z art. 184 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i naruszenie prawa procesowego: art. 233 § 1 kpc polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez nieuwzględnienie całego objętego sporem okresu jako pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu apelacji wskazano, także że praca wydawcy materiałów wybuchowych została wymieniona jako praca w warunkach szczególnych w zarządzeniu resortowym Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983r. wśród stanowisk uprawniających do niższego wieku emerytalnego w pracach pod ziemią i w kopalniach odkrywkowych.

Pozwany nie złożył odpowiedzi na apelację.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.

W. P. domagał się przyznania emerytury będąc urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. Nie osiągnął zatem wieku emerytalnego przewidzianego w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( w dacie wniosku Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) i nie spełnił warunków do uzyskania emerytury na warunkach określonych w art. 46 ust. 1 ustawy do dnia 31 grudnia 2008r. Uprawnienie swoje wywodzi wnioskodawca z art. 184 ust. 1 ustawy. Przepis ten uprawnia do emerytury ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – to jest 1 stycznia 1999r. spełnili łącznie następujące warunki:

1) osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn;

2) mają okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – zatem wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn.

Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do OFE albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.

Pojęcie przepisy dotychczasowe odnosi się do art. 32 cytowanej ustawy, zgodnie, z którym ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Zgodnie z § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Bezspornym w sprawie pozostawało, że W. P. posiada wymagany okres zatrudnienia oraz wiek emerytalny (tj. 60 lat) osiągnął w toku procesu, spornym, czy legitymuje się 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Apelujący winien udowodnić, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie 4 lat, 6 miesięcy i 22 dni brakującym do uzyskania wymaganego przepisami okresu 15 lat wykonywał pracę w warunkach szczególnych. W toku zatrudnienia w (...) w M. winny to być prace polegające na wydobywaniu, obróbce i przeróbce surowców skalnych, albo też inne, ale wymienione w załączniku do cytowanego rozporządzenia. Pomocnicze jedynie i porządkujące znaczenie ma okoliczność, że dane stanowisko wymienione jest w akcie resortowym. Niezbędną przesłanką uznania danego zatrudnienia za zatrudnienie w warunkach szczególnych jest wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym nie tyle na danym stanowisku wymienionym w akcie resortowym, co przyporządkowanie jej do rodzaju wyodrębnionego w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że wnioskodawca, w okresie zatrudnienia w K. (...)w M., pracował ostatnio na stanowisku elektromontera-wydawcy materiałów wybuchowych i konwojenta materiałów wybuchowych, jednak dopiero od 1 marca 1986r. uzyskał angaż elektromontera, a wcześniej zatrudniony był na stanowisku elektryka i wykonywał także prace elektryka. Ustalenie to – poczynione przez Sąd Okręgowy - ma oparcie w zeznaniach świadków: J. K., Z. S. i M. S., którzy zeznali, że wnioskodawca wykonywał oprócz konserwacji rozdzielni i linii napowietrznych również prace takie jak wymiany żarówek, naprawy piecyków elektrycznych, przewijanie silników i „załatwiał wszystkie sprawy elektryczne na terenie zakładu” (św. Z S. k. 30). Nie były to więc wyłącznie prace wymienione w Dziale II Wykazu A – prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych ani też prace polegające na wydobywaniu, obróbce i przeróbce surowców skalnych. Tu pomocniczo przywołać należy załącznik do Zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 6 grudnia 1983r. (Dz.Urz. MBi PMB Nr 3, poz. 6). Pracą polegającą na wydobywaniu, obróbce i przeróbce surowców skalnych była natomiast praca wydawcy materiałów wybuchowych (poz. 8 Działu I pkt 3 aktu resortowego) a także praca konwojenta materiałów wybuchowych, stanowiąca kontynuację pieczy nad materiałami wybuchowymi, zbliżoną charakterem do pracy wydawcy. Kwalifikacja dokonana przez sąd I instancji była zatem wadliwa, choć doprowadziła sąd I instancji do takiego samego rezultatu, polegającego na ustaleniu, że wnioskodawca nie udowodnił okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Należy podkreślić, że dokumentacja płacowa, na którą powołuje się wnioskodawca potwierdza jedynie ustalenia przyjęte przez Sąd Apelacyjny. Uważna analiza pozycji „godziny uciążliwe” wskazuje bowiem na wyraźne różnice kwotowe w dopłatach za pracę w godzinach określanych jako uciążliwe, przy jednakowej lub zbliżonej liczbie przepracowanych dniówek w poszczególnych miesiącach /przykładowo: w marcu 1987r. przy przepracowanych 23 dniach widnieje kwota 138,00, natomiast w lutym, przy przepracowanych 21 dniach – kwota 270,00/. Oznacza to, że praca w warunkach szczególnych nie była przez wnioskodawcę wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Ostatecznie zatem, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, które nie narusza przepisów prawa materialnego.

Z powyższych względów na podstawie art. 385 kpc Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.

K.S.