descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 440/12

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 11 września 2012r.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku,

III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący : SSA Maria Jolanta Kazberuk (spr.)

Sędziowie : SA Bożena Szponar - Jarocka

: SO del. Marek Szymanowski

Protokolant : Agnieszka Maria Oleńska

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 6 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury na podstawie ustawy o emeryturach pomostowych. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca nie spełnia warunków wymaganych do przyznania emerytury z art. 4 tej ustawy, gdyż po 31 grudnia 2008 r. nie udokumentował pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Organ rentowy wskazał, że K. K. nie spełnia także warunków do przyznania emerytury z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, ponieważ nie udokumentował 15 lat w szczególnych warunkach wymienionej w załączniku nr 1 lub w szczególnym charakterze wymienionej w załączniku nr 2 ustawy pomostowej. Wnioskodawca nie spełnia również warunków z art. 9 ustawy, gdyż w okresie zatrudnienia na kolei nie zajmował stanowiska maszyny pojazdów trakcyjnych, lecz stanowiska stażysty, majstra i mistrza.

Wnioskodawca K. K. nie zgodził się z decyzją i wniósł od niej odwołanie.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił odwołanie.

Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że wnioskodawca K. K. ur. (...) pierwszy wniosek o emeryturę zgłosił w 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia r. odmówił przyznania emerytury, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie udowodnił wymaganego 25 letniego okresu składkowego i nieskładkowego, a jedynie 24 lata 5 miesięcy i 17 dni. Odwołanie od decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt X U 471/09. Również apelacja od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt III AUa 181/10.

Z dalszych ustaleń Sądu wynika, że w dniu 17 czerwca 2010 r. wnioskodawca złożył ponownie wniosek o emeryturę. Organ rentowy decyzją z dnia 15 września 2010 r. odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej wskazując, że wnioskodawca po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tj. prac wymienionych w załączniku nr 1 lub 2 ustawy o emeryturach i rentach pomostowych. Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2011 r., sygn. akt XU 474/10, oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny w Białymstoku na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawcę wyrokiem z 8 czerwca 2011 r., sygn. akt III Aua 466/11, uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 października 2011 r. ZUS odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca pracował w (...) Oddział (...) w O. od 1 sierpnia 1971 r. do 17 września 1994 r., początkowo jako stażysta, później jako majster, a od 1 stycznia 1987 r. jako mistrz. Od 1 września 1993 r. był monterem instalacji wodno-kanalizacyjnych. Z dniem 17 września 1994 r. wnioskodawca przeszedł na rentę inwalidzką.

Sąd wskazał, iż w sprawie bezspornym jest, że wnioskodawca nie spełniał warunków do przyznania emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 153 z 2009 r., poz. 1227 ze zm.), ponieważ na dzień 1.1.1999 r. udowodnił okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 24 lat 5 miesięcy i 17 dni, zamiast 25 lat. Także na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury. Sąd podkreślił, że ustawa o emeryturach pomostowych znacznie ograniczyła stanowiska, na których praca może być zaliczona do pracy w warunkach szczególnych. W resorcie kolei są to jedynie stanowiska maszynistów pojazdów trakcyjnych i kierowników pociągów. Wnioskodawca nigdy nie był maszynistą pociągów i pojazdów trakcyjnych ani kierownikiem pociągów. Do wnioskodawcy nie mają zastosowania przepisy art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż dotyczą wyłącznie pracowników urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r., a wnioskodawca urodził się 6 maja 1949 r. Zdaniem Sądu Okręgowego, wnioskodawca w sposób oczywisty nie spełnia przesłanek do przyznania emerytury z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Nie spełnia również warunków określonych w art. 9 ustawy, albowiem do warunku pracy 15 lat na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych lub kierownika pociągu, koniecznym jest orzeczenie lekarza medycyny o niezdolności do pracy na tych stanowiskach. Również przepisy przejściowe artykułu 49 nie dają, w ocenie Sądu Okręgowego, możliwości przyznania wnioskodawcy emerytury, gdyż warunkiem podstawowym jest wykonywanie pracy przez 15 lat na stanowiskach maszynistów pojazdów trakcyjnych i kierowników pociągów.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Okręgowy oddalił odwołanie jako bezzasadne.

Apelację od wyroku wniósł K. K. podnosząc, że wyrok jest krzywdzący. Domagał się uchylenia wyroku i przyznania mu emerytury pomostowej.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja jest niezasadna.

Sąd Apelacyjny przyjmuje ustalenie faktyczne Sądu pierwszej instancji za własne akceptując jednocześnie dokonaną przez ten Sąd ocenę sprawy.

K. K. w przedmiotowej sprawie ubiegał się o przyznanie prawa do emerytury powołując się na pracę w warunkach szczególnych. Prawo wnioskodawcy do tejże emerytury należało rozpatrywać poprzez pryzmat przepisów

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353, z późn. zm.). W wyniku reformy systemu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z regulacjami tejże ustawy ulega stopniowej likwidacji możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę. W powszechnym systemie emerytalnym przyjęto założenie, że uprawnienia emerytalne wszystkich ubezpieczonych, którzy płacili taką samą składkę, powinny być takie same. Intencją ustawodawcy przyświecającą uchwaleniu ustawy o emeryturach pomostowych było doprowadzenie do stopniowej likwidacji możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę poprzez podmiotowe i przedmiotowe ograniczenia dopuszczalności uznawania poszczególnych prac za prace w warunkach szczególnych czy też w szczególnym charakterze.

Zgodnie z art. 4 tej ustawy prawo do emerytury pomostowej, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy.

Prawidłowy jest wniosek Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawca nie spełnił warunków wskazanych w powyższym przepisie. Nie udokumentował bowiem, że po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze o jakich mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Z akt organu rentowego wynika bowiem, że odwołujący był zatrudniony do 29 października 2008 r. i po dniu 31 grudnia 2008 r. nie kontynuował zatrudnienia. Wobec niewykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze po dniu 31 grudnia 2008 r. zbędnym było ustalanie jaki charakter miało ostatnie zatrudnienie skarżącego. Warunek z art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych ma bowiem charakter bezwzględny i nie są możliwe od niego jakiekolwiek odstępstwa.

Rację trzeba przyznać Sądowi Okręgowemu, że skarżący nie spełnia również warunków z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1)po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2)spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;

3)w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

W przypadku odwołującego brak jest podstaw do uznania mu jakiegokolwiek okresu pracy za pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ust. 1 lub 3 art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Wnioskodawca w czasie zatrudnienia w (...) Oddział (...) w O. od 1 sierpnia 1971 r. do 17 września 1994 r. zajmował kolejno stanowiska takie jak: stażysta, majster, mistrz oraz monter instalacji wodno – kanalizacyjnych. Praca na tych stanowiskach nie została ujęta w załącznikach do ustawy. Załącznik nr 2 z prac na kolei jako prace o szczególnym charakterze traktuje prace maszynistów pojazdów trakcyjnych i kierowników pociągów (pkt 5). Do takich prac zalicza także prace bezpośrednio przy ustawianiu drogi przebiegu pociągów i pojazdów metra (dyżurny ruchu, nastawniczy, manewrowy, ustawiacz, zwrotniczy, rewident taboru bezpośrednio potwierdzający bezpieczeństwo pociągu, dyspozytor ruchu metra, dyżurny ruchu i stacji metra) – pkt 6. Wnioskodawca w czasie zatrudnienia na kolei nie wykonywał żadnej z tych prac.

Za słuszne należy uznać także stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie zachodziły podstawy do przyznania skarżącemu emerytury pomostowej na mocy art. 9 ustawy o emeryturach pomostowych. Zgodnie z nim pracownik wykonujący prace maszynistów pojazdów trakcyjnych wymienione w pkt 5 załącznika nr 2 do ustawy, który spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1, 4-7, nabywa prawo do emerytury pomostowej, jeżeli:

1)osiągnął wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i co najmniej 55 lat dla mężczyzn;

2)ma okres pracy jako maszynista pojazdów trakcyjnych wymienionej w pkt 5 załącznika nr 2 do ustawy, wynoszący co najmniej 15 lat;

3)lekarz medycyny pracy wydał orzeczenie o niezdolności do wykonywania prac jako maszynista pojazdów trakcyjnych.

Wnioskodawca w czasie zatrudnienia w (...) Oddział (...) w O. nie wykonywał pracy maszynisty pojazdów trakcyjnych i nie posiada orzeczenia lekarza medycyny pracy o niezdolności do wykonywania prac jako maszynista pojazdów trakcyjnych.

W świetle powyższego niezasadne są zawarte w uzasadnieniu apelacji twierdzenia skarżącego, iż prawa do emerytury pomostowej pozbawia go brak zatrudnienia po 31 grudnia 2008 r., co przy jego 23 latach pracy w warunkach szczególnych jest niesprawiedliwe. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących. Instytucja wcześniejszej emerytury podlega ścisłej wykładni (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.07.2011 r., II UK 2/11, MOP 2011, nr 12, str. 663). Przesłanki nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych. Podkreślić też trzeba, iż do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c., ani art. 8 k.p., bo przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. Nie jest możliwe opieranie rozstrzygnięcia sądu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o zasady sprawiedliwości społecznej, czy też inne klauzule generalne. W judykaturze utrwalony jest pogląd o braku podstaw do stosowania owych zasad w sporach z zakresu ubezpieczeń społecznych (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2011 r., III UK 214/10, Lex nr 1095955, wyrok z dnia 23 października 2006 r., I UK 128/06, OSNP 2007 nr 23-24, poz. 359).

Z przedstawionych względów Sąd Apelacyjny, nie znajdując uzasadnionych podstaw do uwzględnienia apelacji, orzekł jak w sentencji na mocy art. 385 kpc.

E.Z