descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 391/26

Uzasadnienie

Wyrokiem z 11 grudnia 2025r. Sąd Okręgowy w Rybniku w pkt 1 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z 23 września 2025r. w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu C. H. prawo do ustalenia wysokości emerytury przyznanej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, począwszy od dnia 1 stycznia 2025r. ;

w pkt 2 w pozostałym zakresie oddalił odwołanie ; w pkt 3 zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 360 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrok Sądu Okręgowego został wydany na podstawie bezspornego stanu faktycznego:

decyzją z 20 kwietnia 2012r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu, urodzonemu

(...), prawo do wcześniejszej emerytury, od 1 kwietnia 2012r. (o symbolu ENS).

Decyzją z 20 grudnia 2021r., od 1 grudnia 2021r. przyznano ubezpieczonemu emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego (o symbolu ENP). Wysokość emerytury została obliczona na podstawie art. 25-26 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025r., poz. 1749; zwana dalej ustawą emerytalną), a podstawa emerytury została pomniejszona o sumę kwot pobranych emerytur. Emerytura o symbolu ENP jest ubezpieczonemu wypłacana jako korzystniejsza od dotychczas pobieranego świadczenia.

Wyrokiem z 30 maja 2025r. (IV U 405/25) Sąd Okręgowy w pkt 2 przekazał wniosek ubezpieczonego z 31 stycznia 2025r., o przeliczenie świadczenia, organowi rentowemu do rozpoznania. Realizując ten wiosek organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję odmowną.

Sąd Okręgowy uznał, że na tle bezspornego stanu faktycznego, że odwołanie zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Sąd ten przypomniał, że wyrokiem z 4 czerwca 2024r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed

6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Wyrok ten do chwili obecnej nie został opublikowany.

Sąd Okręgowy wskazał, że w myśl art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (ust. 1). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski" (ust. 2). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie

z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów (ust. 3). Pomimo braku publikacji orzeczenia wydanego w sprawie SK 140/20, a tym samym braku mocy obowiązującej tego orzeczenia w ocenie Sąd Okręgowego był on uprawniony do samodzielnej oceny konstytucyjności zastosowanego przez organ rentowy przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w ramach tzw. rozproszonej kontroli zgodności przepisów z Konstytucją.

Sąd Okręgowy, dokonując oceny zasadności stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w sprawie, uwzględnił dyrektywę interpretacyjną wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, skonkretyzowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie

P 20/16. Skoro ubezpieczony nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym w 2021r.,

to w chwili przejścia na emeryturę wcześniejszą w kwietniu 2012r. nie mógł spodziewać się,

że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia emerytalnego z powszechnego wieku.

W związku z tym cytowany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym.

Sąd ten częściowo uwzględnił odwołanie na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c.

Ponadto Sąd Okręgowy stwierdził, że nie można uznać, iż organ rentowy ustalając wysokość emerytury ubezpieczonego przy zastosowaniu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej popełnił błąd. Organ rentowy nie miał możliwości niezastosowania obowiązujących norm prawnych. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że brak było podstaw do wypłaty wyrównania świadczenia wraz z odsetkami. W tym zakresie oddalił odwołanie na podstawie

art. 477 14 § 1 k.p.c.

Organ rentowy wniósł apelację, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku

w pkt 1 i 3 i oddalenia odwołania.

Organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie,

że wzruszenie prawomocnej decyzji organu rentowego w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego może nastąpić na tej podstawie oraz przez niewłaściwe zastosowanie wskutek wadliwego przyjęcia, że nową okolicznością o której mowa w tym przepisie uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości emerytury jest ocena konstytucyjności dokonana przez Sąd

w indywidualnej sprawie w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej;

- art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji przez bezzasadne przyjęcie, że pomimo braku ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. (SK 140/20) w Dzienniku Ustaw istnieją podstawy do ponownego ustalenia emerytury ubezpieczonego z powszechnego wieku emerytalnego z pominięciem art. 25 ust. 1b, a to wskutek dokonania przez Sąd oceny konstytucyjności tego przepisu w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności.

Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie.

I

Inicjując rozważania prawne należy przypomnieć, że ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o przeliczenie świadczenia emerytalnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24.

Należy przypomnieć, że w judykaturze występują poglądy przemawiające

za stanowiskiem, że ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości w trybie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej nie wymaga wydania przez organ rentowy postanowienia

o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. (uchwała Sądu Najwyższego

z 13 grudnia 2005r., w sprawie II UZP 15/05 oraz uchwała Sądu Najwyższego w składzie

7 sędziów z 10 czerwca 2011r., III UZP 1/11). W pierwszej z tych uchwał odnośnie do zbliżonego do art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej rozwiązania w art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przyjęto, że przepisy o ponownym rozpoznaniu (nie o wznowieniu postępowania) stanowią lex specialis w zakresie, w jakim wznowienie postępowania regulowane jest przez Kodeks postępowania administracyjnego. Instytucja ponownego rozpoznania uprawnień, którą w odróżnieniu od „wznowienia postępowania” posługuje się ustawodawca tylko w odniesieniu do postępowania przed organem ubezpieczeń społecznych, i to bez względu na to, czy okoliczności powodujące takie rozpoznanie sprawy wystąpiły przed rozstrzygnięciem sprawy, czy po jej rozstrzygnięciu, została wprowadzona zamiast wznowienia postępowania administracyjnego. Projektodawca zmian w ustawie systemowej zwrócił uwagę, że stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 123 k.p.a.) w sytuacjach, w których przewidują one podjęcie działań przez organ wyższego stopnia (wznowienie postępowania, uchylenie decyzji, uznanie decyzji za nieważną czy zażalenie na postanowienie), nie jest możliwe przy jednoinstancyjnej organizacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku

z tym dodane przepisy art. 83a-83c ustawy systemowej mają rozstrzygać te wątpliwości

w sposób analogiczny, jak to jest przyjęte w ustawie emerytalnej, przy uszanowaniu zasady,

że każda decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kończąca postępowanie podlega kontroli sądowej, a w sprawach, w których zmiany w decyzjach są zgodne z interesem zainteresowanego, tryb postępowania musi być maksymalnie uproszczony (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 lutego 2004r., w sprawie II UK 250/03; z 13 maja 2004r., w sprawie II UK 359/03; z 25 maja 2004r.,

w sprawie III UK 31/04). W wyroku z 21 września 2010r., w sprawie III UK 94/09, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że uregulowana w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej (uprzednio

w art. 80 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) oraz art. 83a ust. 1 ustawy systemowej instytucja wznowienia postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oznacza nadzwyczajną kontynuację postępowania w tej samej sprawie, w której organ rentowy ma możliwość zniwelowania własnego uchybienia powstałego przy ustalaniu prawa do świadczenia, natomiast zainteresowany uprawniony jest do ubiegania się oświadczenie, którego mu nie przyznano, jeżeli wcześniej nie powołał się na okoliczności lub nie przedstawił dowodów uzasadniających powstanie takich uprawnień.

W związku z powyższym art. 114 ustawy emerytalnej, który wyczerpująco reguluje materię ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości oraz zapewnienie czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) poprzez zawiadomienie o wszczęciu postępowania na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. - mimo treści art. 124 tej ustawy (odsyłającego do stosowania

w sprawach w niej nieuregulowanych do Kodeksu postępowania administracyjnego) - nie uzasadnia wydawania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania w trybie przepisów rozdziału 12 Kodeksu postępowania administracyjnego. W wyroku z 17 sierpnia 2016r., w sprawie

I UK 333/15, Sąd Najwyższy wskazał, że w ubezpieczeniach społecznych regułą jest kształtowanie sfery prawnej ubezpieczonych i instytucji ubezpieczeniowej z mocy prawa. Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w art. 100 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym prawo do świadczeń w niej określonych powstaje (in abstracto) z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia prawa. Prawo do świadczeń powstaje i istnieje niezależnie od decyzji organu rentowego, a tylko jego realizacja w postaci wypłaty świadczenia wymaga potwierdzenia decyzją. Skoro decyzje organu rentowego sprowadzają się - zasadniczo - do deklaratywnego potwierdzenia uprawnień przysługujących ubezpieczonym z mocy prawa, to przepisy odnoszące się do trwałości i wzruszalności decyzji organu rentowego nie mogą być interpretowane

i stosowane w taki sposób, który prowadziłby do trwałego pozbawienia osób ubezpieczonych uprawnień przysługujących im ex lege. Deklaratywny charakter decyzji organu rentowego potwierdzających przysługiwanie ubezpieczonemu prawa do określonego świadczenia rzutuje szczególnie na ograniczenie ostateczności decyzji organu rentowego odmawiających prawa

do świadczenia, ponieważ stabilność negatywnego rozstrzygnięcia o prawach jednostki nie jest w tym przypadku wartością, która mogłaby przeważyć nad rzeczywistą realizacją konstytucyjnego i ustawowego prawa do zabezpieczenia społecznego. W tym kierunku zmierza wykładnia i praktyka Sądu Najwyższego dotycząca art. 114 ustawy emerytalnej. Traktuje ona ten przepis jako podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych,

w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego:

z 25 lutego 2008r., w sprawie I UK 249/07; z 22 lutego 2010r., w sprawie I UK 247/09;

z 9 grudnia 2015r., w sprawie I UK 533/14; postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2011r., w sprawie I BU 4/11). Sprzeczność ta zachodzi zarówno w przypadku decyzji organu rentowego błędnie przyznających świadczenie (potwierdzających prawo do świadczenia), pomimo że prawo do niego nie powstało, jak i w przypadku decyzji błędnie odmawiających realizacji prawa do świadczenia, przysługującego z mocy prawa ubezpieczonemu. Niezgodność ta może powstać także na skutek popełnionych przez organ rentowy uchybień normom prawa materialnego. Eliminacja tych sprzeczności stanowi uzasadnienie dla ponowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu rentowego, której rozstrzygnięcie jest niezgodne

z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną ubezpieczonego. W ponawianym postępowaniu organ rentowy dąży do ustalenia, czy popełnione uchybienia (przede wszystkim w zakresie prawa materialnego ale także procesowego) lub przedłożone dowody albo ujawnione fakty mają wpływ na zmianę dokonanych wcześniej ustaleń, od których zależy potwierdzenie uprawnienia ubezpieczonego do określonego świadczenia. Skoro niekwestionowanym celem art. 114 ustawy emerytalnej jest podważenie obiektywnie wadliwej decyzji organu rentowego (wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2008r., w sprawie I UK 249/07), to zakres jego zastosowania nie może ograniczać się tylko do tych przypadków, gdy organ rentowy wydał obiektywnie wadliwą decyzję na korzyść zainteresowanej osoby (która potwierdziła deklaratywnie prawo do emerytury mimo niespełnienia przez nią przesłanek nabycia tego prawa). Przepis ten tym bardziej powinien znajdować zastosowanie do eliminacji z obrotu takich wadliwych decyzji organu rentowego, które w wyniku błędnej (ze strony organu rentowego) wykładni przepisów prawa lub błędnego zastosowania przepisów prawa do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, doprowadziły do pozbawienia jednostki możliwości faktycznego korzystania

z przysługujących jej z mocy samego prawa świadczeń emerytalnych.

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej) jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym

z przepisami prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020r., w sprawie

III UZP 4/20).

Reasumując dotychczasowe rozważania prawne, należy wskazać, że art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej może stanowić podstawę prawną do przeliczenia emerytury ubezpieczonego.

II

Spór między stronami sprowadzał się do zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Należy przypomnieć, że w wyroku z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku

z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność z art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa

i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej.

Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął, że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę

w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury

w wieku powszechnym”. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2022r.,

w sprawie III USKP 98/21, przyjmując, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach

1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek

w ciągu dziesięciu lat od 1 stycznia 1999r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z 1982r. - Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych

w 1953r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni

art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury

w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 czerwca 2022r., w sprawie

III AUa 234/22). Z kolei w wyroku z 14 sierpnia 2024r., w sprawie III USKP 113/23, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej. Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953r. Niemniej jednak wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/20, orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP.

W odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się ubezpieczony – tj. skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w kwietniu 2012r., a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2021r. – należało zastosować art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ale

z uwzględnieniem standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16. Standard konstytucyjny

w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do osoby, która nabyła abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2021r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogła spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jej świadczenia

z powszechnego wieku emerytalnego.

III

Należy podnieść, że już analiza sporu przez pryzmat art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej (standardu konstytucyjnego) dawała podstawę do uwzględnienia roszczenia. Niezależnie od tej okoliczności należy uznać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24, obowiązuje w obrocie prawnym.

W odniesieniu do skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r.,

w sprawie SK 140/24. należy podzielić stanowisko Sąd Najwyższy wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 21 lutego 2017r., w sprawie I PK 300/15, w którym przekonująco wyjaśniono, między innymi, że zgodnie z art. 190 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne,

a ponadto w sprawach wymienionych w art. 189 Konstytucji RP podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu we właściwym organie urzędowym. Według art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, lecz Trybunał może określić także inny termin utraty mocy wiążącej obowiązującego dotąd aktu normatywnego bądź jego przepisu. W świetle przytoczonego unormowania nie może być wątpliwości co do tego, że nadanie przez Konstytucję mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż są nimi związani sądy powszechne, Sąd Najwyższy. Związanie to dotyczy zarówno orzeczeń stwierdzających niekonstytucyjność określonych aktów normatywnych (bądź poszczególnych ich przepisów) z Konstytucją RP, ratyfikowaną umową międzynarodową lub aktem normatywnym wyższego rzędu, czyli takich, które wprowadzają zmiany w obowiązującym dotąd stanie prawnym, jak i orzeczeń stwierdzających zgodność kwestionowanego aktu normatywnego z Konstytucją RP lub z innym aktem ustawodawczym. W razie stwierdzenia niekonstytucyjności aktu normatywnego moc wiążąca orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że od chwili ogłoszenia orzeczenia

w sposób wymagany w art. 190 ust. 2 Konstytucji RP, akt ten nie może być już stosowany, gdyż został usunięty z porządku prawnego i stracił zdolność do wymuszenia określonego zachowania, czyli moc obowiązującą (szerzej zob. E. Łętowska, K. Gonera : Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności, Państwo i Prawo 2008 nr 5, s. 20 - 37; M Safjan: Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Państwo i Prawo 2003 nr 3, s. 3 - 18).

Należy podnieść, że wyrokiem z 23 września 2025r., w sprawie P 3/25, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 21 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U.

z 2019 r. poz. 1461) rozumiany w ten sposób, że wystąpienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego stosowania przez wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 2

w związku z art. 10, w związku z art. 173, w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 września 2025r., w sprawie P 3/25, wskazał,

że ogłoszenie wyroku Trybunału we właściwym dzienniku promulgacyjnym ma charakter jedynie czynności technicznej. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Ostateczność

i powszechna moc obowiązująca wyroków Trybunału oznacza, że w świetle Konstytucji nie

mogą one zostać skutecznie zakwestionowane przez inne organy państwa (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016r., w sprawie K 47/15). Organy te są natomiast zobowiązane

do ich wykonania i respektowania. W momencie publicznego ogłoszenia wyroku Trybunału przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją tracą przymiot domniemania konstytucyjności. Trybunał Konstytucyjny odróżnia skutki wywołane wydaniem orzeczenia i ogłoszeniem go na sali rozpraw od skutków promulgowania orzeczenia we właściwym dzienniku urzędowym (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 sierpnia 2016r., w sprawie K 39/16).

Sąd Apelacyjny dostrzega, że jednym z instrumentów ochrony praw i wolności jest skarga konstytucyjna uregulowana w art. 79 Konstytucji. System prawny nie może zatem uzależniać realizacji praw lub wolności potwierdzonych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (w tym w sprawie SK 140/20) - co następuje w postępowaniu o wznowienie postępowania czy ponowne obliczenie wysokości emerytury - od formalnej czynności promulgacji. Przyjęcie literalnego rozumienia pojęcia „opublikowania wyroku w dzienniku urzędowym” czyniłoby ochronę praw i wolności iluzoryczną, albowiem mimo uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia sądu konstytucyjnego jednostka nie mogłaby skutecznie domagać się dalszej ochrony przed sądami, realizowanej na zasadzie art. 190 ust. 4 Konstytucji.

Należy dodać, że o ile Trybunał Konstytucyjny uznał za konstytucyjnie wadliwy mechanizm potrącania emerytur z obniżonego wieku – art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, o

tyle Sąd Najwyższy w przytoczonym wyżej orzecznictwie przyjął mechanizm obliczania na nowo emerytur z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Trybunał Konstytucyjny

podał, że osoby korzystające ze świadczenia poprzedzającego emeryturę z powszechnego

wieku nie miały żadnej możliwości zareagowania na zmiany uchwalone przez ustawodawcę w 2012r., który próbował uchylić się od skutków wprowadzonych przez siebie regulacji, przerzucając cały ciężar ich konsekwencji na obywateli. Dla osób, które złożyły wniosek i otrzymały prawo do wcześniejszej emerytury, rozwiązanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej niewątpliwie było „zaskoczeniem”. Osoby te nie mogły też dostosować się do nowej regulacji, gdyż nie miały już możliwości zrzeczenia się prawa do wcześniejszej emerytury. W związku z tym Sąd Najwyższy przyjął, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie ma zastosowania w

okresie od nabycia prawa do emerytury z obniżonego wieku do osiągnięcia powszechnego

wieku emerytalnego, niezależnie, kiedy ubezpieczony skorzystał z prawa do emerytury z powszechnego wieku.

Należy podnieść, że Sąd Najwyższy w wyroku z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21, przyjął następujący mechanizm obliczenia świadczenia: skoro ubezpieczony nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero po wprowadzeniu do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym.

Powyższy pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w wyrokach z 18 stycznia 2022r., w sprawie III USKP 98/21 oraz z 8 stycznia 2025r. w sprawie III USKP 121/23. Tylko ingerencja ustawodawcy może spowodować, że potrącenie pobranych emerytur nie obejmie cały okres pobierania emerytury z obniżonego wieku.

IV

Sąd Okręgowy nie naruszył norm prawnych zawartych w art. 114 ust. 1 pkt 1, art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej. Zaszły podstawy do ponownego obliczenia emerytury ubezpieczonego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16 oraz z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24.

Należy dodać, że stanowisko Sądu Apelacyjnego zyskało aprobatę Sądu Najwyższego

– postanowienia: z 14 maja 2026r., w sprawie I USK 1121/26; z 19 maja 2026r., w sprawie I USK 978/26.

Na mocy art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym rozstrzygnięto na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz.U.

z 2026r. poz. 118).

/-/ SSA Grzegorz Tyrka