descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 341/19

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 16 stycznia 2020 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Wiater

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z 2 sierpnia 2018 r., odmówił Z. K., przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, przyjmując, że wnioskodawca nie udowodnił 15-letniego okresu takiej pracy.

Wnioskodawca w odwołaniu od decyzji, wniósł o jej zmianę i przyznanie prawa do rekompensaty. Wskazał, że w okresie od 1 czerwca 1979 r. do 31 sierpnia 1997 r., pracował w szczególnych warunkach w Zakładach (...) w B., na stanowiskach ślusarza i mistrza zmianowego. Zaznaczył, że Zakłady już nie istnieją i dlatego nie ma możliwości uzyskania świadectwa pracy w szczególnych warunkach.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie, wnosił o jego oddalenie. Podniósł, że uznał wnioskodawcy za pracę w szczególnych warunkach, okres zatrudnienia w Zakładach (...) w B. od 1 czerwca 1979 r. do 30 czerwca 1991 r. (12 lat, 1 miesiąc) natomiast nie uznał za taką pracę okresu zatrudnienia od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1997 r., kiedy Zakłady były wydzielone ze struktury organizacyjnej (...).

Wyrokiem z dnia 6 marca 2019 roku Sąd Okręgowy w Zamościu zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił Z. K. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach o której mowa w art. 21 ust 1 ustawy o emeryturach pomostowych od dnia(...). Podstawą wyroku były następujące ustalenia:

Z. K., ur. (...), od dnia (...)., ma ustalone prawo do emerytury. W okresie od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1997 r. (niezaliczonym przez organ rentowy do pracy w szczególnych warunkach), wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy był zatrudniony w Zakładach (...) w B., na stanowisku mistrza wydziału produkcyjnego. W tym okresie przebywał w hali produkcyjnej, sprawując kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości produkcji i nadzór nad podległymi mu pracownikami. Na zmianie roboczej pracowało około 20 robotników - 3 szlifierzy, 2 ostrzarzy, 2 spawaczy, tokarze, frezerzy, wiertacze, mechanicy obrabiarek i elektrycy. Ich zadaniem było przygotowanie części zamiennych do samochodów oraz naprawianie obrabiarek do obróbki metalu skrawaniem. Wnioskodawca około pół godziny dziennie przebywał w pomieszczeniu z płyty, w tzw. (...), znajdującej się na hali produkcyjnej, kiedy przydzielał zadania pracownikom oraz pod koniec zmiany, gdy przekazywał prace innemu mistrzowi. (...) znajdowała się w odległości około 10 m od pracujących szlifierek. W wydziale nadzorowanym przez wnioskodawcę, prace szlifierzy, ostrzarzy i spawaczy elektryczno-gazowych, były pracami podstawowymi .

W okresie od 1 października 1997 r. do 27 lipca 2018 r. wnioskodawca był zatrudniony w P.P.H.U. (...) W. W. w B., na stanowiskach ostrzarza, ostrzarza pił i szlifierza-ostrzarza. Do dnia 31 grudnia 2008 r. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy. W oddzielnym pomieszczeniu wspólnie z 3 innymi szlifierzami-ostrzarzami, ostrzył i szlifował piły widiowe, frezy i wiertła. Na jednej zmianie ostrzył nawet 100 pił widiowych, do czego używał tarcz diamentowych. Posługiwał się szlifierkami i ostrzałkami. W pomieszczeniu ostrzarzy pracowało jednocześnie 5-6 ostrzałek stacjonarnych.

Powyższych ustaleń faktycznych Sąd dokonał na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach emerytalnych, kapitału początkowego i osobowych wnioskodawcy, w oparciu o zeznania świadków J. J. i K. O. oraz na podstawie zeznań wnioskodawcy Z. K.. Autentyczność i wiarygodność dokumentów nie budzą wątpliwości. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków i wnioskodawcy, jako spójnym, przekonującym i mającym potwierdzenie w dowodach z dokumentów.

Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1924) rekompensata oznacza: odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl art. 21 tej ustawy:

- rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (ust. 1); nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (ust. 2).

Stosownie do art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.) rodzaje prac w szczególnych warunkach ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (ust. 1), a okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (ust. 2).

Wnioskodawca do dnia 31 grudnia 2008 r., wykazał ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu Okręgowego praca wnioskodawcy od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1997 r. (6 lat, 2 miesiące) w Zakładach (...) w B., na stanowisku mistrza zmianowego, to praca określona w wykazie A, dziale XIV, poz. 2, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie). Prace szlifierzy, ostrzarzy i spawaczy elektryczno-gazowych są wymienione w wykazie A, dziale II, poz. 78 i w dziale XIV, poz. 12.

Praca wnioskodawcy w od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 2008 r. (11 lat, 3 miesiące) w P.P.H.U. (...) W. W. w B., na stanowiskach ostrzarza, ostrzarza pił i szlifierza-ostrzarza, to praca wymieniona w wykazie A, dziale III, poz. 78, stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia (szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne). Sąd podniósł, że akty resortowe w przedmiocie kwalifikowania pracy, jako w szczególnych warunkach, w aktualnym stanie prawnym, mają charakter jedynie informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający i ułatwiający identyfikację stanowiska pracy, jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach i mogą mieć znaczenie tylko w sferze dowodowej. Wprawdzie praca wnioskodawcy w okresie od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 2008 r., nie była wykonywana w hutnictwie i przemyśle metalowym, a w zakładach meblowych, to charakter tej pracy na stanowiskach ostrzarza i szlifierza pił, frezów i wierteł, z uwagi na jej szkodliwość i uciążliwość, nie różni się od pracy tożsamego pracownika w branży przemysłu metalowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, OSNP 2015/5/66).

Po doliczeniu wnioskodawcy do uznanego mu już przez organ rentowy okresu pracy w szczególnych warunkach, w wymiarze 12 lat i 1 miesiąca, późniejszych okresów tej pracy - 6 lat i 2 miesiące (w Zakładach (...) w B.) i 11 lat i 3 miesiące (w P.P.H.U. (...) W. W. w B.), wnioskodawca na dzień 31 grudnia 2008 r., posiada 29 lat i 6 miesięcy pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd zaznaczył, że warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych , należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego, nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Jedynie więc nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty.

Wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury wcześniejszej i do 31 grudnia 2008 r., stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, przepracował w szczególnych warunkach ponad 15 lat. W tej sytuacji, od dnia(...), tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku - zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przysługuje mu prawo do rekompensaty.

Z tych względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

Od tego wyroku apelację złożył organ rentowy zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał:

- naruszenie prawa materialnego - art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustanowieniu Z. K. prawa do rekompensaty tytułu pracy w szczególnych warunkach podczas gdy wnioskodawca legitymował się wynoszącym 15 lat okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach przypadających przed dniem 1 stycznia 1999 roku i w tym okresie miał także ponad 25 letni okres składkowy i nieskładkowy. Skarżący podnosi, że rekompensata nie przysługuje osobie, która ex lege nabyła praw odo emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, choćby nie złożyła wniosku o to świadczenie i nie uzyskała prawa do niego potwierdzonego decyzją organu rentowego.

Wskazując na powyższe wnosił o zmianę wyroku i oddalenie odwołania, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja nie jest zasadna. Wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe poprzez dopuszczenie dowodu z zeznań wnioskodawcy na okoliczność jego pracy w P.P.H.U. (...) w B. oraz dokumentów związanych z pracą w tym okresie zawartych w aktach osobowych.

Wnioskodawca, podczas pracy w P.P.H.U. (...) w B., począwszy od 1 października 1997 r. był zatrudniony na stanowiskach ostrzarza, ostrzarza pił i szlifierza-ostrzarza. Do jego obowiązków należało ostrzenie i szlifowanie pił widiowych, wierteł. Czynności te wykonywał stale, do 31 grudnia 2008 r. pracował w pełnym wymiarze czasu pracy. W trakcie pracy był stale narażony na hałas, zapylenie, szkodliwe opiłki metalu. Zeznaniom wnioskodawcy Sąd Apelacyjny dał wiarę, znajdują one potwierdzenie w dowodach z dokumentów oraz zeznaniach świadka K. O. przesłuchanego przed Sądem I instancji.

Praca wnioskodawcy w od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 2008 r. (11 lat, 3 miesiące) w P.P.H.U. (...) w B., na stanowiskach ostrzarza, ostrzarza pił i szlifierza-ostrzarza, to praca wymieniona w wykazie A, dziale III, poz. 78, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowanie mechaniczne). Charakter pracy wnioskodawcy z uwagi na jej szkodliwość i uciążliwość, nie różnił się od pracy tożsamego pracownika w branży przemysłu metalowego. Okres pracy w tym zakładzie łącznie z okresem uznanym przez ZUS (okres 12 lat i 1 miesiąca w Zakładach (...) w B.), daje podstawę do przyjęcia, że wnioskodawca legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych w wymiarze przekraczającym 15 lat na dzień 31 grudnia 2008 roku.

Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że wnioskodawca w okresie od 1 lipca 1991 r. do 31 sierpnia 1997 roku w Zakładach (...) w B. będąc zatrudnionym na stanowisku mistrza wykonywał prace w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy. Przypomnieć należy, że okres ten był konsekwentnie kwestionowany przez ZUS zarówno w toku postepowania przed organem rentowym, jak też przed Sądem I instancji. Wnioskodawca nie legitymuje się z powyższego okresu świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach. Brak podstaw do jednoznacznego przyjęcia, że sprawowanie nadzoru nad pracownikami wydziału produkcyjnego stanowiło kontrole międzyoperacyjna, kontrolę jakości produkcji i usług bądź dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, skoro w wydziale tym pracowały także osoby nie wykonujące prac w szczególnych warunkach min. tokarze, mechanicy i elektrycy, a wnioskodawca wykonywał również czynności administracyjne przydzielanie pracy pracownikom.

Reasumując, wbrew twierdzeniom apelacji wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku, pomimo legitymowania się ponad 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym nie posiadał 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, a jedynie okres 13 lat i 4 miesięcy, na który składa się: okres 12 lat i 1 miesiąca uznany przez ZUS w Zakładach (...) w B. oraz 1 rok i 3 miesiące - od 1 października 1997 r. do w P.P.H.U. (...) w B., na stanowisku ostrzarza. W tym stanie rzeczy, pomimo legitymowania się ponad 25-letnim okresem składkowym wnioskodawca nie mógł uzyskać prawa do emerytury w wieku obniżonym na, podstawie art. 184 w związku z art. 32 ustawy emerytalnej bowiem na dzień 1 stycznia 1999 roku nie posiadał 15-letniego okresu wykonywania prac w warunkach szczególnych. Staż ten osiągnął dopiero w okresie późniejszym - przed dniem 31 grudnia 2008 roku.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2017.664 j.t.). rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma on okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Jak wynika z definicji ustawowej zawartej w art. 2 ust. 5 ustawy - przewidziana w niej rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. W tym stanie rzeczy ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki do przyznania rekompensaty.

Z tych względów i na mocy art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.