descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 31/26

Uzasadnienie

Decyzją z 29 sierpnia 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Ł. przyznał A. W. emeryturę poczynając od 1 lipca 2025r.,

tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Ustalając wysokość świadczenia ubezpieczonego organ rentowy zsumował kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 999.775,33 zł i kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącą 857.388,30 zł, a następnie od uzyskanej sumy odjął sumę kwot pobranych emerytur wynoszącą 852.776,91 zł, po czym uzyskaną różnicę podzielił przez średnie dalsze trwanie życia wynoszące 191,4 miesiąca, co dało emeryturę w kwocie 5.247,58 zł. Jednocześnie organ rentowy zawiesił wypłatę świadczenia ustalonego powyższą decyzją, ponieważ było ono mniej korzystne od pobieranej przez uprawnionego emerytury nauczycielskiej.

Od powyższej decyzji odwołał się A. W.. W odwołaniu wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie organowi ponownego obliczenia emerytury przysługującej mu w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego

z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej od dnia, od którego mogłaby być podjęta wypłata emerytury powszechnej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej wraz z prawem do wyrównania stanowiącego różnicę między sumą kwot emerytur, jakie przysługiwałyby

w okresie od dnia, od którego mogłaby być podjęta wypłata emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, do dnia wydania decyzji ponownym obliczeniu emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie. Nadto odwołujący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2025r. Sąd Okręgowy w Częstochowie w punkcie 1 zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału

w Ł. z 29 sierpnia 2025r. w ten sposób, że ustalił wysokość emerytury powszechnej ubezpieczonego A. W. z pominięciem pomniejszenia podstawy obliczenia tej emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur za okres

do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego; w punkcie 2 w pozostałej części oddalił odwołanie; w punkcie trzecim zasądził na rzecz ubezpieczonego A. W. od organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Ł. tytułem zwodu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 360 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że A. W. urodził się (...) W dniu 31 sierpnia 2007r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury nauczycielskiej. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku organ rentowy decyzją

z 21 września 2007r. nr (...) odmówił przyznania ubezpieczonemu prawa

od żądanego świadczenia. Od powyższej decyzji A. W. odwołał się do Sądu Okręgowego w Częstochowie, który wyrokiem z 12 lutego 2008r. IV U 1809/07 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującemu prawo do emerytury nauczycielskiej poczynając od 1 września 2007r. Organ rentowy zrealizował powyższy wyrok decyzją z 29 kwietnia 2008r. nr (...), jednocześnie zawieszając wypłatę świadczenia na rzecz ubezpieczonego,

z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia przez uprawnionego. Decyzją z 28 maja 2015r., wydaną w wyniku rozpoznania wniosku A. W. z 27 kwietnia 2015r., organ rentowy od 1 kwietnia 2015r. rozpoczął wypłatę należnego mu świadczenia.

W dniu 22 kwietnia 2023r. ubezpieczony osiągnął powszechny wiek emerytalny.

W dniu 24 lipca 2025r. A. W. złożył wniosek o emeryturę w związku

z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, w wyniku rozpoznania którego organ rentowy wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z 29 sierpnia 2025r. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej.

Do ustalenia jej wysokości przyjęto:



kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji

w wysokości 999 775, 33 zł;



kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego w wysokości 857388, 30 zł.

Następnie suma tych kwot pomniejszona została o kwotę pobranych emerytur

wcześniejszych w wysokości 852776,91 zł, a uzyskany wynik podzielony został przez średnie dalsze trwanie życia, tj. przez 191,40 miesięcy, co dało kwotę 52467, 58 zł.

Z uwagi, iż emerytura obliczona niniejszą decyzją okazała się niższa od dotychczas pobieranego świadczenia jej wypłata została wstrzymana.

Sąd Okręgowy dokonał powyższych ustaleń na podstawie akt organu rentowego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie jedynie

w zakresie żądania ustalenia wysokości emerytury powszechnej bez pomniejszenia

o wcześniej pobrane emerytury za okres do osiągnięcia przez A. W. powszechnego wieku emerytalnego.

Sąd Okręgowy przytoczył, że ubezpieczony wniósł o ustalanie wysokości emerytury powszechnej, przyznanej decyzją z 29 sierpnia 2025r., z pominięciem niekonstytucyjnej normy nakazującej pomniejszenie podstawy tej emerytury o wcześniej pobrane emerytury z art. 25

ust. 1 b ustawy o emeryturach i rentach z FUS i jej wyrównanie za okres od dnia, od którego mogłaby być podjęta wypłata emerytury powszechnej do dnia wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury z uwzględnieniem ich waloryzacji a sumą kwot wypłaconych w tym okresie.

Sąd I instancji podał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (zwana ustawą emerytalną) podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185. Wedle art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się

o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Artykuł 24 ust 1 b tejże ustawy stanowił podstawę dla organu rentowego dokonania w decyzji emerytalnej z 29 sierpnia 2025r. pomniejszania podstawy emerytury powszechnej A. W. o sumę wcześniej pobranych emerytur.

Według Sądu Okręgowego organ rentowy nie ma samodzielnych kompetencji do stwierdzania, iż art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012r. , jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024r. SK 140/20 (OTK-A 2024/67), który nie został opublikowany.

Sąd orzekający w pierwszej instancji podkreślił, że bez względu na okoliczności niepublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r., SK 140/20 i ocenę tego w judykaturze (por. Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2016r. - Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, kierując się koniecznością zapewnienia jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i sądów wojskowych, podjęło uchwałę, w której stwierdziło, że zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania – www.sn.pl, również LEX nr 2023100) - czy ocenę składu wydającego wyrok z 4 czerwca 2024r., wskazać należy, że sąd powszechny w tym zakresie jest uprawniony na podstawie

art. 178 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji do dokonania rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w odniesieniu do sytuacji złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012r., tj. dniem ogłoszenia

w Dzienniku Ustaw zmiany, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013r.

Sąd Okręgowy przytoczył pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 15 lutego 2023r., II PSKP 37/22.

Sąd Okręgowy stwierdził, że stoi przy tym na stanowisku, iż zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Przepis ten więc jednoznacznie kierowany jest do wszystkich podmiotów stosujących prawo a ograniczenia dotyczą tylko sytuacji kiedy Konstytucja sama wskazuje, że zakres uprawnień regulowany jest w ustawie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w szczególności

w zakresie ochrony wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych (art. 64-72 Konstytucji). Sądowe przestrzeganie prawa i nakaz stosowania przepisów Konstytucji bezpośrednio należy odróżnić od możliwości kierowania pytań do Trybunału Konstytucyjnego i zakresu obowiązywania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Podległość Konstytucji oraz obowiązek jej bezpośredniego stosowania, w wymiarze praktycznym, zobowiązuje sądy do strzeżenia konstytucyjności prawa. Realizacja tego obowiązku - w uproszczonym schemacie – sprowadza się do stosowania przepisów Konstytucji wprost, bądź współstosowania ich

z przepisami aktów niższej rangi w ramach tzw. prokonstytucyjnej wykładni prawa. W istocie więc stosując każdy przepis prawa, sąd ma obowiązek skontrolować, czy wydobyta z niego norma prawna jest zgodna z Konstytucją. Jeżeli weryfikacja ta wypada pozytywnie, sądowa kontrola konstytucyjności przepisu się kończy, jeżeli wypada negatywnie, sąd albo stosuje inne metody wykładni celem wyinterpretowania z przepisu normy skorelowanej z postanowieniami Konstytucji, albo ma obowiązek zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy jednak zwrócić uwagę, że orzecznictwo sądów powszechnych związane ze stosowaniem regulacji konstytucyjnych w istotny sposób rożni się od orzecznictwa Trybunału. Orzeczenie sądu dotyczy wyłącznie konkretnej sprawy, w której zostało wydane, podczas gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma skutek erga omnes (art. 190 ust. 1 Konstytucji).

Sąd powszechny ma przy tym wyłącznie możliwość a nie obowiązek kierowania pytań do Trybunału Konstytucyjnego (art. 193 Konstytucji), co jest kompatybilne z regulacją art. 8

ust. 2 Konstytucji, z którego należy wywodzić obowiązek stosowania przepisów Konstytucji przez podmioty stosujące przepisy prawa. Orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 ustawy zasadniczej), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie

w konkretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. W konsekwencji sąd na użytek niniejszej sprawy mógł dokonać oceny, czy przepis ustawy emerytalnej, na podstawie którego pozwany ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji dla oceny tego żądania koniecznym było przedstawienie chronologiczne przepisów dotyczących ustalenia podstawy emerytury powszechnej obowiązujących w dacie przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury nauczycielskiej (21 września 2007 r. – po późniejszej zmianie decyzji odmownej z tej daty wyrokiem sądu) w dacie ukończenia przez ubezpieczonego powszechnego wieku emerytalnego (22 kwietnia 2023r.) oraz w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do emerytury powszechnej (29 sierpnia 2025r.).

Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004r., nr 39, poz. 353), w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez ubezpieczonego wniosku o emeryturę nauczycielską, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185.

Z dniem 1 stycznia 2013r., ustawą z 11 maja 2012r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 6 czerwca 2012r. , poz. 637), do art. 25 ustawy emerytalnej wprowadzony został

ust. 1b stanowiący, iż jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (Dz. U.

z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa

w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych

i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Aktualne brzmienie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej zasadniczo nie zostało

zmienione i przepis ten stanowi – jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub

art. 88a ustawy z 26 stycznia 1982r. - Karta Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Przytoczone przepisy wskazują jednoznacznie, że ubezpieczony w dacie przejścia na emeryturę nauczycielską nie musiał się liczyć z tym, że podstawa jego powszechnej emerytury w przyszłości zostanie pomniejszona o wcześniej pobrane emerytury, gdyż przepis przewidujący takowe pomniejszenie nie obowiązywał. Jednocześnie przepis o pomniejszeniu podstawy emerytury o wcześniej pobrane emerytury wszedł w życie zanim ubezpieczony osiągnął powszechny wiek emerytalny.

A. W. mieści się zatem w kręgu podmiotów, w stosunku do których ustawodawca wprowadzając art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej naruszył art. 2 Konstytucji RP, poprzez wciągnięcie ich w „pułapkę prawną” wcześniej podjętych decyzji o wystąpieniu

z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Ubezpieczony wniosek o emeryturę nauczycielską złożył przed publikacją (6 czerwca 2012r.) ustawy z 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Składając ten wniosek nie mógł on zatem wiedzieć, że od 1 stycznia 2013 r. wejdzie w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Ubezpieczony został więc skrzywdzony powyższą regulacją, albowiem w dacie podejmowania decyzji

o przejściu na emeryturę nauczycielską nie wiedział (i nie mógł się dowiedzieć), jakie skutki

z tego tytułu wystąpią dla jego przyszłych świadczeń emerytalnych i nie mógł świadomie podjąć decyzji co do występowania z wnioskiem o emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym.

Z tych też względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego w ten sposób, że ustalił wysokość emerytury powszechnej A. W. z pominięciem za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz w pozostałym zakresie oddalił odwołanie na podstawie

art. 477 14 § 1 k.p.c.

Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w momencie opublikowania ustawy

z 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, wprowadzającej do ustawy emerytalnej art. 25

ust. 1b (6 czerwca 2012 roku), wszystkie osoby pobierające wskazane w tym przepisie świadczenia powzięły wiedzę, że będą one obniżały wysokość emerytur przysługujących im

w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Aby zatem zminimalizować skutki wpływu tego przepisu na wysokość ich świadczeń osoby te powinny były wniosek

o emeryturę powszechną złożyć niezwłocznie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Uwzględnić też trzeba, że prawo do emerytury powstaje z mocy prawa z dniem spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jego nabycia, ale niezbędne jest także jego potwierdzenie w celu uruchomienia wypłaty ustalonego świadczenia w określonej wysokości, które wymaga złożenia stosownego wniosku i jego rozpoznania według stanu prawnego adekwatnego dla jego oceny (por. uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2017 roku,

III UZP 6/17).

Jak wynika z akt sprawy, ubezpieczony powszechny wiek emerytalny osiągnął

22 kwietnia 2023r. (art. 24 ustawy emerytalnej), jednak o emeryturę powszechną wystąpił dopiero 24 lipca 2025r. i uzyskał do niej prawo od 1 lipca 2025r. W konsekwencji świadczenie emerytalne, które pobrał w okresie od 22 kwietnia 2023 roku do 30 czerwca 2025r. podlega potrąceniu na podstawie 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ponieważ w tym okresie emeryturę nauczycielską pobierał już ze świadomością, że obniża ona wysokość emerytury przysługującej mu w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, a jednocześnie miał możliwość w każdej chwili wyjść z pułapki prawnej, w której się znalazł, składając wniosek

o emeryturę powszechną, co zahamowałoby wzrost kwoty potrąceń (por. uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2017r., III UZP 6/17).

Co do żądanego w odwołaniu wyrównania świadczenia za okres wypłaty zaniżonej emerytury, to brak jest podstaw do jego wypłacenia za jakikolwiek okres, albowiem niniejsza sprawa dotyczy decyzji przyznającej ubezpieczonemu prawo do emerytury powszechnej, a co za tym idzie jej zmiana spowoduje ustalenie wysokości świadczenia ubezpieczonego w prawidłowej wysokości od daty przyznania mu prawa do emerytury powszechnej wskazanej w tej decyzji (nie będzie okresu wypłaty emerytury powszechnej w zaniżonej wysokości).

O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji orzekł na mocy art. 98 § 1, 1 1, 3 i 4 k.p.c. 9

i art. 100 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uznając,

że ubezpieczony nieznaczenie przegrał.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł odwołujący zaskarżając go w części,

w jakiej Sąd pierwszej instancji nie przyznał prawa do emerytury obliczonej bez pomniejszenia jej podstawy o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych

od osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego do 30 czerwca 2025r.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

- naruszenie art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej w zw. z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej, w sytuacji gdy Organ oraz Sąd I instancji powinny pominąć ten przepis

z uwagi na jego niekonstytucyjność;

- naruszenie art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, tj. konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela obejmujących ochronę prawa do zabezpieczenia społecznego w związku z zasadą zaufania obywatela do państwa i prawa (naruszenie standardu konstytucyjnego);

- naruszenie art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady bezpieczeństwa prawnego poprzez naruszenie bezpieczeństwa prawnego odwołującego w związku z pozbawieniem odwołującego możliwości prognozowania własnych działań, tj. podjęcia decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę,

z którą to decyzją będzie się wiązać pomniejszenie wysokości emerytury w wieku powszechnym (naruszenie standardu konstytucyjnego); naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, tj. zasady równości wobec prawa i niedyskryminacji poprzez zastosowanie wobec odwołującego mechanizmu potrąceniowego opisanego w art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej,

w sytuacji, gdy w systemie ubezpieczeń społecznych obecnie istnieją regulacje, które w obrębie tej samej kategorii, tj. świadczeń emerytalnych nie przewidują konieczności stosowania mechanizmu potrąceniowego, takiego jak opisany w art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej,

a regulacjami tymi są art. 26c ust. 2, art. 194i oraz art. 194j ust. 1 ustawy emerytalnej (naruszenie standardu konstytucyjnego);

- naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z § 6, § 7, § 8 ust. 1, § 14 ust. 2, § 30 ust. 1, § 30 ust. 2 pkt 3 i 4, § 94 ust. 2, § 97 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie „Zasad techniki prawodawczej" z dnia 20 czerwca 2002 r. (Dz.U. Nr 100, poz. 908), tj. zasady państwa prawnego oraz zasady określoności ustawowej ingerencji w sferę konstytucyjnych wolności i praw jednostki poprzez naruszenie nakazu przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji, w szczególności w wyniku braku uchwalenia w ustawie z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012 poz. 637), zwanej dalej „ustawa nowelizująca" stosownych przepisów intertemporalnych dla art. 1 pkt 6 lit. b ustawy nowelizującej (wprowadzającego art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej do porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej), co doprowadziło do sytuacji, gdzie art. 1 pkt 6 lit.b ustawy nowelizującej nie spełnia wymogu określoności przepisów, które winny być formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny, co spowodowało, iż art. 25 ust. Ib może podlegać dowolnej interpretacji (naruszenie standardu konstytucyjnego);

- naruszenie art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady ochrony praw nabytych poprzez zastosowanie art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej w sytuacji, gdy Odwołujący nabył maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę do obliczenia emerytury w wieku powszechnym bez zastosowania art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej (naruszenie standardu konstytucyjnego).

W konsekwencji odwołujący wniósł o:

- zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie organowi ponownego obliczenia wysokości emerytury w wieku powszechnym, a przy obliczaniu jej wysokości pominięcie przez organ rentowy art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej od dnia, od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej; ewentualnie o: -uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji ;

-zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu

z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o:

- oddalenie apelacji jako pozbawionej podstaw;

- zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł również organ rentowy zaskarżając go

w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 i 3 i orzeczeniu temu zarzucił, naruszenie:

- art. 190 ust. 3 Konstytucji RP poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że pomimo nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku, SK 140/20, uzasadnione było przeliczenie emerytury ubezpieczonego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 37 Konstytucji i praworządności - legalizmu wynikającej z art. 7 Konstytucji; -uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 6 marca 2024 roku (M.P. z 2024 roku, poz. 198) w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015-2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego, wykonującej wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. K 34/15 (Dz.U. poz. 2129) i z dnia 9 grudnia 2015r. w sprawie

o sygn. K 35/15 (Dz.U. poz. 2147), jak i wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z dnia 7 maja 2021r. w sprawie (...) przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18) i z dnia

14 grudnia 2023r. w sprawie M.L. przeciwko Polsce (skarga nr 40119/21) stwierdzającej

w ostateczności w pkt 9), iż uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 15 września 2017 r.

w sprawie wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego (dot. J. P.), opublikowana w Monitorze Polskim z dnia 19 września 2017r. (poz. 873) została podjęta

z rażącym naruszeniem prawa, w tym Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a tym samym jest pozbawiona mocy prawnej i nie wywołała skutków prawnych w nich przewidzianych w konsekwencji naruszenie

- art. 25 ust. Ib oraz art. 24 ustawy z 17 grudnia 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że zachodzą warunki ustalenia wysokości emerytury bez pomniejszenia pobrane uprzednio kwoty emerytury.

W konsekwencji organ rentowy wniósł o:

- zmianę wyroku i oddalenie odwołania;

- zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów procesu według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym.W odpowiedzi na apelację odwołujący wniósł o:

- oddalenie apelacji w całości; - zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

apelacje nie były zasadne.

W niniejszej sprawie stan faktyczny nie był sporny.

Zaskarżony wyrok jest prawidłowy w całości.

Niezależnie od oceny mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r.,

SK 140/20 w sprawie istnieje postawa do przeliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentuje się, że funkcją ponownego ustalenia prawa do świadczenia w trybie art. 114 ustawy emerytalno-rentowej jest stworzenie gwarancji wydania decyzji rentowych zgodnych z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 lipca 2013 r., III UK 145/12, LEX

nr 1408199; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II UK 205/14, LEX nr 2122383; z dnia 17 sierpnia 2016 r., I UK 333/15, LEX nr 2120891; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 249/07, OSNP 2009

nr 11-12, poz. 152; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 247/09, LEX nr 585725; z dnia 9 grudnia 2015 r., I UK 533/14). Aby funkcja ta mogła być zrealizowana, konieczne jest "ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji". W odniesieniu do tego pojęcia

w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się stanowisko, zgodnie z którym użyty

w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot "okoliczności" występuje w dwóch znaczeniach:

1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz

2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.

Pojęcie "okoliczności" ma więc szeroki zakres znaczeniowy, obejmujący ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustalaniem decyzją rentową prawa do świadczeń emerytalno-rentowych . Warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń na podstawie tego przepisu nie jest więc ujawnienie jakichkolwiek okoliczności, w szczególności zaś nowych (które pojawiły się po wydaniu decyzji), lecz takich okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji a które - jako nieznane - nie zostały przez organ rentowy uwzględnione. Chodzi więc o takie sytuacje, w których doszło do wydania decyzji nieuwzględniającej bądź błędnie uwzględniającej te okoliczności (istniejące przed wydaniem decyzji), które wpłynęły na wadliwe nabycie prawa do świadczenia lub przyczyniły się do nieuzasadnionej odmowy przyznania świadczenia.

Warto przypomnieć, że w uchwale z dnia 26 listopada 1997 r., III ZP 40/97, OSNP 1998/14/429, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że prawidłowa wykładnia obowiązującego przepisu, odmienna od przyjmowanej uprzednio, jest nową okolicznością. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2016 r., III UZP 4/16 (OSNP 2017 Nr 12, poz. 167) przyjęto, że okolicznością uzasadniającą wszczęcie postępowania w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie jest samo wydanie orzeczenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, lecz stwierdzone w tym orzeczeniu naruszenie zasady proporcjonalności przy ingerencji w prawo własności ubezpieczonego. Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2019 r., I UK 420/17 (OSNP 2019 Nr 12, poz. 145) przyjęto, że nową - w rozumieniu istotnym dla stosowania art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej - okolicznością istniejącą przed wydaniem decyzji, która uzasadnia rozpoznanie wniosku o ponowne ustalenia prawa do świadczenia, o którym negatywnie rozstrzygnięto we wcześniejszej decyzji lub wyroku sądowym, jest wskazanie innej niż uwzględniona uprzednio podstawy prawnej tego świadczenia. W postanowieniu z dnia

29 października 2020r., III UZP 4/20 (OSNP 2021/6/71) przyjęto, że nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa.

Z analizy powyższych orzeczeń wynika, że nową okolicznością może być okoliczność prawna.

W wyroku z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019r.,

w sprawie P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953r., to wyrażone

w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność z art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął,

że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2022r., w sprawie III USKP 98/21, przyjmując, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od

1 stycznia 1999r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z 1982r. - Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej

(art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP

w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 czerwca 2022r., w sprawie

III AUa 234/22). Z kolei w wyroku z 14 sierpnia 2024r., w sprawie III USKP 113/23, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej. Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953r. Niemniej jednak wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu stosowania art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024r.,

w sprawie SK 140/20, orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2

Konstytucji RP.

W odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się ubezpieczony – tj. skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę od 1 września 2007r., następnie skorzystał z prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego od 1 lipca 2025r. – należało pominąć art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z uwzględnieniem standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16. Standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie do mężczyzny, która nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2023r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym w dniu 1 września 2007r. nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia z powszechnego wieku emerytalnego.

W niniejszej sprawie nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest nie tyle niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 4 czerwca 2024r. SK 140/20 co nieuwzględnienie przy obliczeniu wysokości emerytury standardu konstytucyjnego w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP – jak wyżej wskazano -

w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym.

Należy dodać, że Sąd Najwyższy w przytoczonym wyżej orzecznictwie przyjął mechanizm obliczania na nowo emerytur z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Według Sądu Najwyższego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie ma zastosowania w

okresie od nabycia prawa do emerytury z obniżonego wieku do osiągnięcia powszechnego

wieku emerytalnego, niezależnie, kiedy ubezpieczony skorzystał z prawa do emerytury z powszechnego wieku. Ubezpieczony A. W. z prawa do emerytury z powszechnego wieku skorzystał od 1 lipca 2025r. tj. po pewnym czasie od uzyskana takiego abstrakcyjnego prawa w związku z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego w dniu 22 kwietnia 2023r. Kwestię tę wyjaśnił Sąd Okręgowy.

W przywoływanym już wyroku Sądu Najwyższego z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21 wyjaśniono, że skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy o emeryturach i rentach z FUS o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur, przy zastosowaniu mechanizmu ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w zależności od proporcjonalnego prognozowanego "średniego trwania życia" osoby uprawnionej. Każdy mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują prawem określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składkowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane. Także w doktrynie podkreślono się, że ochrona emerytalnych praw nabytych nie obejmuje gwarancji niezmienności mechanizmów ustalania wymiaru świadczeń, które mogą ulegać modyfikacjom między innymi ze względu na sprawiedliwy rozdział środków z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS).

W dacie osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego ubezpieczony wiedział już jaki jest mechanizm potrącania wcześniejszych emerytur uregulowany w art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ubezpieczony mógł złożyć wniosek o emeryturę z chwilą osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, co zapobiegłoby zużywaniu jego kapitału emerytalnego na pobieranie wcześniejszej emerytury.

Obie apelacje podlegały oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c.

/-/ SSA Patrycja Bogacińska-Piątek