descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 281/16

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 czerwca 2016 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku

w składzie:

SSA Grażyna Czyżak (spr.)

SSA Alicja Podlewska SSA Grażyna Czyżak SSO del. Joanna Siupka-Mróz

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 02 lipca 2015r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił ubezpieczonemu A. M. prawa do emerytury rolniczej. Organ rentowy wskazał, iż ubezpieczony nie spełnił przesłanki do przyznania emerytury w postaci podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu przez okres, co najmniej 25 lat.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył ubezpieczony A. M. uznając, iż organ rentowy w sposób nieuzasadniony i nieprawidłowy odmówił mu prawa do emerytury rolniczej. Ubezpieczony wskazał, iż zgodnie z treścią zaświadczenia nr (...) z dnia 05.08.2015r. Placówki Terenowej KRUS w Ż. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników począwszy od 01.01.1987r. do 16.10.2014r.

Dnia 21.08.2015r. organ rentowy KRUS złożył odpowiedź na odwołanie ubezpieczonego, wnosząc o jego oddalenie. Organ rentowy wskazał, mając na uwadze okoliczności przedstawione w zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do przyznania odwołującemu prawa do emerytury rolniczej. Organ rentowy KRUS podniósł, iż ubezpieczony w 1987r. zgłaszając się do ubezpieczenia, jako domownik w gospodarstwie rolnym teściów, zataił, iż w tym czasie pracował zawodowo na umowę o pracę i podlegał ubezpieczeniu w ZUS.

W dniu 06.10.2015r. odwołujący A. M. ustosunkowując się do pisma KRUS, wskazał, iż organ rentowy KRUS w sposób bezzasadny uznał, iż brak jest podstaw do zmiany decyzji KRUS z dnia 02.07.2015r. na korzyść odwołującego. W uzasadnieniu ubezpieczony powoła się na okoliczności przytoczone w odwołaniu od omawianej decyzji.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił odwołanie A. M.. Rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł o następujące ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne:

Ubezpieczony A. M. spełnił przesłankę do przyznaniu mu prawa do emerytury rolniczej w postaci osiągnięcia wieku emerytalnego 65 lat i 5 miesięcy. Ubezpieczony nie legitymuje się 25 – letnim okresem ubezpieczenia. Organ rentowy KRUS zaliczył odwołującemu do stażu pracy okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym w okresie od 19.07.1990r. do 16.10.2014r. Sporną kwestią pozostawało to, czy ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym teściów w J. w okresie od 20.07.1986r. do 18.07.1990r. Z treści zaświadczenia KRUS Oddziału (...) w B. P. terenowej w Ż. wynika, iż A. M. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach 01.01.1987r.-31.12.1990r., 01.01.1991r.-25.10.2006r. oraz 26.10.2006r.-16.10.2014r. Z treści pisma Urzędu Miejskiego w J. z dnia 16.04.2002r. wynika, iż zgodnie z posiadaną dokumentacją przez Urząd Miejski, E. M. wraz z mężem A. M. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 01.01.1987r., albowiem od tego dnia zostali oni zgłoszeni, jako domownicy w gospodarstwie rolnym rodziców E. M..

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 20.01.1989r. wydał decyzję, w której stwierdził, iż A. M. od dnia 20.07.1986r. podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników z tytuł zatrudnienia w gospodarstwie rolnym swojego teścia M. J.. A. M. w okresie od 20.07.1986r. do 18.07.1990r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w gospodarstwie rolnym w J. u swojego teścia M. J., jako pracownik na podstawie umowy o pracę. Ubezpieczony pracował 8 godzin dziennie. Ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 19.07.1990r., do 16.10.2014r.

Świadek E. M. zeznała, iż mąż A. M. w okresie od lipca 1986 r. do lipca 1990r. pomagał w gospodarstwie rolnym jej rodziców J.. Świadek zeznała, iż wspólnie z mężem nie wiedzieli o tym, iż jej ojciec M. J. zgłosił ich do ubezpieczenia społecznego w ZUS. E. M. stwierdziła, że jej ojciec nie żyje.

Przenosząc ustalony w sprawie stan faktyczny na grunt przepisów prawa Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd dokonał ustalenia stanu faktycznego na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sądowych i w aktach rentowych. Przeprowadzone w toku niniejszego postępowania dowody z dokumentów posłużyły do ustalenia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Okręgowy nie dał wiary przeprowadzonym w niniejszym postępowaniu dowodom z treści pisma Urzędu Miejskiego w J. w sprawie o nr (...)z dnia 16.04.2002r. oraz z treści zaświadczenia KRUS nr (...) z dnia 08.05.2015r. z powodów podanych poniżej. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom świadka E. M., bowiem jej zeznania pozostawały w sprzeczności z treścią pozostałych dowodów dopuszczonych w przedmiotowej sprawie.

Sąd I instancji uznał twierdzenia ubezpieczonego A. M. podniesione w odwołaniu od zaskarżonej decyzji za nieuzasadnione w kontekście dowodów przeprowadzonych w niniejszej sprawie oraz w kontekście treści protokołów zeznań złożonych w dniu 08.11.1988r. przez A. M. oraz jego teścia M. J. przed organem rentowym ZUS. Osoby te pod groźbą odpowiedzialności karnej za udzielanie wyjaśnień niezgodnych z prawdą zeznały, iż w okresie od 20.07.1986r. ubezpieczony był zatrudniony w gospodarstwie swego teścia, jako pracownik na umowę o pracę. Zeznali oni, że A. M. pracował 8 godzin dziennie, początkowo z wynagrodzeniem w wysokości 10.000,00zł miesięcznie (za okres lipiec 1986r.), a za okres od sierpnia 1986r. do sierpnia 1988r. w wymiarze 23.000,00zł na miesiąc. Skoro zeznania takiej treści zostały złożone przez ubezpieczonego w okresie zatrudnienia, to Sąd Okręgowy uznał je za wiarygodne.

Sąd Okręgowy przychylił się do twierdzeń organu rentowego KRUS podniesionych w treści zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na odwołanie ubezpieczonego. A. M. zgłaszając się do ubezpieczenia w 1987r., jako domownik w gospodarstwie rolnym teściów, zataił fakt, iż w tym czasie pracował zawodowo na umowę o pracę i podlegał ubezpieczeniu ZUS. Na podstawie tego zgłoszenia, Urząd Miejski w J. w sposób błędny objął odwołującego ubezpieczeniem społecznym rolników od 01.01.1987r. Nadto, skarżący A. M. składając w dniu 05.06.2015r. wniosek o emeryturę rolniczą wprowadził w błąd organ rentowy KRUS, stwierdzając, że pracował w gospodarstwie teściów w okresie od 20.07.1986r. do 18.07.1990r.

Mając powyższe na względzie, Sąd I instancji odmówił mocy dowodowej przeprowadzonym w niniejszym postępowaniu dowodom z treści pisma Urzędu Miejskiego w J. w sprawie o nr (...)z dnia 16.04.2002r. oraz z treści zaświadczenia KRUS nr (...) z dnia 08.05.2015r., albowiem rzeczone dokumenty zostały wydane wskutek podania przez ubezpieczonego nieprawdziwych informacji dotyczących podlegania przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 01.01.1987r.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Sąd I instancji nie podzielił twierdzeń ubezpieczonego A. M. w odwołaniu od decyzji KRUS wydanej w niniejszej sprawie. Odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie. W oparciu o poczynione ustalenia faktyczne i zgromadzony materiał w toku postępowania dowodowego, Sąd Okręgowy stwierdził, iż w okresie od 20.07.1986r. do 18.07.1990r. ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu ZUS z tytułu zatrudnienia w gospodarstwie rolnym swego teścia M. J. w J., jako pracownik na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wywiódł A. M. zaskarżając w całości powyższe orzeczenie i zarzucając mu:

1. Naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników przez przyjęcie, iż powód nie spełnił przesłanek do przyznania emerytury rolniczej z powodu tego, że zgłaszając się do ubezpieczenia rolniczego, jako domownik w gospodarstwie rolnym teściów, zataił iż w tym czasie pracował zawodowo na umowę o pracę i podlegał ubezpieczeniu w ZUS.,

2. Naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy - art. 233 § 1 k.p.c. przez jednostronną ocenę materiału dowodowego.

Wskazując na te zarzuty ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie powodowi emerytury rolniczej, ewentualnie o: uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania.

Zdaniem powoda orzeczenie Sądu Okręgowego jest jednostronne, bowiem powód uważa, że Sąd I instancji nie uwzględnił faktu, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu w ZUS w okresie od 20.07.1986r. do 18.07.1990r. dotyczyło tylko i wyłącznie pracy w gospodarstwie rolnym teścia M. J. w L.. Ubezpieczony argumentował, iż ubezpieczenie w ZUS dotyczyło pracy w tym samym gospodarstwie rolnym, a nie innej pracy pozarolniczej. Powód nie zaprzeczył, że podlegał ubezpieczeniu społecznemu w ZUS w wskazanym wyżej okresie, ale podwójne ubezpieczenie w powyższym okresie wynikało z niewiedzy powoda o fakcie ubezpieczenia, jako domownika w KRUS przez teścia. Taki stan rzeczy potwierdziła żona powoda E. M..

Według powoda, nieprzyznanie emerytury rolniczej jest dla niego wysoce niemoralne i krzywdzące. W związku z powyższym, ustalenia dokonane przez Sąd I instancji nie są w ocenie skarżącego trafne. Przez jednostronną i pozostającą w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym ocenę zgromadzonego materiału, ustalenia Sądu pierwszej instancji są nie do przyjęcia - i dlatego zaskarżony wyrok zasługuje na zmianę zgodnie z wnioskiem zgłoszonym na wstępie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja ubezpieczonego A. M. nie zasługiwała na uwzględnienie. Nie zawierała, bowiem zarzutów skutkujących koniecznością zmiany bądź uchylenia zaskarżonego wyroku.

Przedmiotem sporu między stronami w niniejszej sprawie było zagadnienie, czy ubezpieczony A. M. legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym uprawniającym do przyznania prawa do świadczenia emerytalnego z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Kluczowy dla rozstrzygnięcia był okres od 20.07.1986r. do 18.07.1990r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, we wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, mogących uzasadnić instancyjną ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. Sąd odwoławczy oceniając, jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05 listopada 1998r., sygn. I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999r., z. 24, poz. 776).

Kluczowy walor dowodowy w niniejszej sprawie posiadała dokumentacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – protokoły przesłuchania A. M., M. J. – teścia ubezpieczonego, B. Ś. – sołtysa wsi L., M. K. – sąsiada M. J.. Ubezpieczony oraz M. J. jednoznacznie zeznali podczas przesłuchania dnia 08 listopada 1988 roku, iż od 20 lipca 1986 roku A. M. był zatrudniony u swojego teścia w pełnym wymiarze czasu pracy. Analogicznie zeznali dnia 26 listopada 1986 roku pozostali świadkowie. W aktach rentowych znajduje się także „ Zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego pracownika nie uspołecznionego zakładu pracy” z dnia 05 października 1988 roku, w którym M. J., zgłasza zięcia – A. M., jako pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia 20 lipca 1986 roku. Podsumowanie powyższego znajduje się w sporządzonym „Sprawozdaniu”, w którym wskazano, że ubezpieczony pracował w pełnym wymiarze czasu pracy na w gospodarstwie (...). Ponadto podano, iż umowę zawarto ustnie, pracodawca nie prowadzi żadnej dokumentacji dotyczącej wynagrodzenia pracownika, A. M. zamieszkuje w budynku teścia, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W dokumentacji zawarte są także Deklaracje rozliczeniowe za okresy: lipiec 1990r., październik 1989r., styczeń 1989r., wrzesień 1988r., w których podano, że ubezpieczony jest zatrudniony w charakterze: „ siły najemnej” lub „ pracownika w gospodarstwie” i określono wysokość zarobków wnioskodawcy za poszczególne okresy. Konsekwencją powyższego było wydanie przez (...) Oddział w B. decyzji z dnia 20 stycznia 1989 roku mocą, której stwierdzono, że A. M. z tytułu zatrudnienia w gospodarstwie rolnym (...) podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników od 20 lipca 1986 roku. Z dokumentacji ZUS wynika także, iż podstawa wymiaru składek z tytułu zatrudnienia ubezpieczonego w gospodarstwie teścia wynosiła: 125.000 w 1986 roku, 276.00 w 1987 roku, 276.000 w 1988 roku, 321.000 w 1989 roku oraz 672.000 w 1990 roku.

Wobec powyższego Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje ocenę twierdzeń A. M., dokonaną przez Sąd I instancji. Stanowisko ubezpieczonego nie znajdowało poparcia w materiale dowodowym. Słusznie także Sąd Okręgowy odmówił waloru wiarygodności zeznaniom E. M.. Trafnie zostało ocenione także, iż Urząd Miejski w J. w sposób błędny objął odwołującego ubezpieczeniem społecznym rolników od 01.01.1987r., a skarżący A. M. składając w dniu 05.06.2015r. wniosek o emeryturę rolniczą wprowadził w błąd organ rentowy KRUS, stwierdzając, że pracował w gospodarstwie teściów w okresie od 20.07.1986r. do 18.07.1990r. Mając na względzie zeznania ubezpieczonego, nie sposób było podzielić stanowiska prezentowanego w odwołaniu od decyzji Prezesa KRUS czy też w wywiedzionej apelacji.

Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z dnia 18 grudnia 1982r.), w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie domownikami byli członkowie rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów , a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania.

Sąd odwoławczy wskazuje, iż system ubezpieczenia społecznego rolników jest odrębny od systemu ubezpieczenia społecznego powszechnego. Powyższe stwierdzenie posiada odzwierciedlenie w regulacji zarówno ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i w ustawie z dnia z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis art. 20 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mówi, iż do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990; 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 01 stycznia 1983r.; 3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi. Okresów, o których mowa w ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. Analogiczna regulacja zawarta jest w art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – ust. 1.: przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe: 1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, 2) przypadające przed dniem 01 lipca 1977r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, 3) przypadające przed dniem 01 stycznia 1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Okresy wymienione w ust. 1 pkt 1 uwzględnia się także przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Nie sposób, zatem dowolnie kształtować stażu ubezpieczeniowego w zakresie okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym w systemie społecznym i rolniczym.

Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny stwierdził, iż zarówno wyrok Sądu Okręgowego, jak i decyzja Prezesa KRUS są prawidłowe, co implikowało oddalenie apelacji, o czym Sąd odwoławczy orzekł na podstawie art. 385 k.p.c., jak w sentencji wyroku.

SSA Alicja Podlewska SSA Grażyna Czyżak SSO del. Joanna Siupka – Mróz