descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 2749/20

Uzasadnienie

Ubezpieczony J. Ł. (ur. w (...)r.) nabył prawo do emerytury z obniżonego wieku w 2010r. – art. 184 w związku z art. 32 ustawy emerytalnej. Decyzją z 20 lipca 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. przyznał ubezpieczonemu prawo prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, poczynając od 1 lipca 2016r. Emeryturę ustalono na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, tj. podstawa emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur.

Dnia 13 lipca 2020r. ubezpieczony wystąpił o przeliczenie emerytury poprzez pominięcie art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej i wyrównanie świadczenia od 1 lipca 2015r. Decyzją z 21 sierpnia 2020r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu ponownego ustalenia wysokości emerytury. Na uzasadnienie podano, że art. 1 ustawy z 19 czerwca 2020r.

o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.

z 2020r., poz.1222) wprowadzono art. 194i, zgodnie z którym do ustalenia podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ubezpieczonego urodzonego w (...) r., nie stosuje się przepisu art. 25 ust. 1b, jeżeli wniosek o przyznanie tej emerytury zgłosi

w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. […], pod warunkiem że prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego ma ustalone na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1 stycznia 2013r. Organ rentowy dodał,

że art. 194i ustawy emerytalnej nie dotyczy ubezpieczonego, bowiem nie jest urodzony

w 1953r.

Ubezpieczony wniósł odwołanie od decyzji organu rentowego z 21 sierpnia 2020r.

i domagał się jej zmiany poprzez przeliczenie świadczenia emerytalnego przyznanego decyzją z 20 lipca 2016r. bez dokonywania potrąceń na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Wyrokiem z 24 listopada 2020r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.

Sąd Okręgowy wskazał, że art. 194i ustawy emerytalnej nie ma zastosowania do ubezpieczonego, bowiem norma prawna dotyczy osób urodzonych w 1953r. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że celem ustawy z 19 czerwca 2020r. o zmianie ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych była realizacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., stwierdzającego niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w roku 1953 kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 46 w związku

z art. 29 tej ustawy, z art. 2 Konstytucji RP. Sąd Okręgowy zaznaczył, że przepisy ustawy miały umożliwić wszystkim ubezpieczonym urodzonym w roku 1953, pobierającym emeryturę wcześniejszą na podstawie przepisów ustawy emerytalnej oraz art. 88 Karty nauczyciela, wystąpienie o ustalenie prawa do emerytury powszechnej bez zastosowania mechanizmu pomniejszania podstawy jej obliczenia o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Z takiej możliwości mogli skorzystać ubezpieczeni z rocznika 1953, którzy przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny występowali do organu rentowego

o przyznanie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego oraz ci, którzy z takim wnioskiem wystąpią po raz pierwszy.

Sąd Okręgowy wskazał, że decyzja organu rentowego z 20 lipca 2016r. uprawomocniła się, a ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego nie może odbyć się na zasadach określonych w art. 114 ustawy emerytalnej.

Sąd Okręgowy podał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. ma charakter tzw. wyroku zakresowego, a jego skutkiem jest częściowa utrata mocy obowiązującej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Utrata mocy obowiązującej, jako skutek orzeczenia negatoryjnego, nie dotyka całego przepisu, który nadal pozostaje elementem ustawy (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 grudnia 2008r., w sprawie K 19/07).

Sąd Okręgowy przypomniał, że organ rentowy przy wydawaniu decyzji oraz sąd przy wydawaniu wyroku są związane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i nie mogą w takiej sytuacji przez analogię zastosować instytucji wznowienia w innej chociażby podobnej sytuacji. Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że zakres podmiotowy wyroku, wyznaczony zakresem zadanego przez sąd pytania prawnego, nie obejmuje mężczyzn. Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w 1953r., które przed dniem

1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej, nie zakwestionował możliwości stosowania określonego w nim mechanizmu potrącania

w stosunku do pozostałych osób. W związku z tym w stosunku do ubezpieczonego nadal obwiązuje zasada wyrażona w art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, zgodnie z którą podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się

o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia zgodnie z żądaniem ubezpieczonego nie mógł zostać uwzględniony. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na podstawie art. 477 14

§ 1 k.p.c.

Ubezpieczony wniósł apelację, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go decyzji i przyznanie prawa do emerytury bez zastosowania mechanizmu pomniejszania podstawy jej obliczenia o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych poczynając od 1 lipca 2016r., to jest od daty przyznania emerytury

z powszechnego wieku emerytalnego.

Na uzasadnienie ubezpieczony podniósł zarzut dyskryminacji ze względy na to, że nie urodził się w 1953r. i w rezultacie jego emerytura z powszechnego wieku emerytalnego nie zostanie przeliczona bez zastosowania mechanizmu pomniejszania podstawy jej obliczenia

o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Ubezpieczony dodał, że ograniczenie

w ustawie z 19 czerwca 2020r. kręgu osób uprawnionych tylko i wyłącznie do osób

z rocznika 1953 jest niezgodne z art. 32 Konstytucji RP. Zdaniem ubezpieczonego wobec braku przepisów dotyczących innych roczników należy zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego także w jego sprawie o zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ma zastosowanie do mężczyzny urodzonego w 1950r., który przed 1 stycznia 2013r. nabył prawo do tzw. wcześniejszej emerytury, a została mu ona wyliczona na podstawie art. 183 tej ustawy.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

apelacja ubezpieczonego nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżony wyrok zapadł na podstawie bezspornego stanu faktycznego. Wyrok ten odpowiada prawu i zawiera rozważania prawne, które zasługują na aprobatę.

W rozpoznawanej sprawie ubezpieczony domagał się przeliczenia emerytury

z powszechnego wieku emerytalnego bez odliczenia sumy kwot pobranych wcześniej emerytur. Odliczenia takiego organ rentowy dokonał w prawomocnej decyzji z 20 lipca 2016r. w oparciu o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Zgodnie z tą normą prawną, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013r., jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2017r. poz. 1189), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa

w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Należy przypomnieć, że wyrokiem z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017r., w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w roku 1953, które przed 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Wyrok Trybunału został opublikowany w dniu 21 marca 2019r. w Dz.U. z 2019 r. poz. 539. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż pytający sąd kwestionuje art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wyłącznie

w odniesieniu do kobiet urodzonych w roku 1953, które nabyły prawo do emerytury przewidzianej w art. 46 ustawy emerytalnej i dalej, że w petitum pytania prawnego powołano również art. 50 ustawy emerytalnej, ale stan faktyczny sprawy zawisłej przed pytającym sądem wskazuje, że nie dotyczy ona uprawnień z tytułu emerytury kolejowej. Z tego względu kwestionowany art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej został poddany przez Trybunał Konstytucyjny kontroli konstytucyjności wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonej urodzonej w roku 1953, która nabyła i zrealizowała prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Trybunał Konstytucyjny zbadał kwestię dopuszczalności posłużenia się przez ustawodawcę mechanizmem obliczania podstawy emerytury powszechnej

z potrąceniem kwot wcześniejszej emerytury pobieranej przez ubezpieczonych wobec kobiet urodzonych w 1953r. i jego zgodności z art. 2 Konstytucji. Wskazał, że uprawnienie do wcześniejszego przejścia na emeryturę wynikające z art. 46 w związku z art. 29 ustawy emerytalnej było - w warunkach reformy z 1999r. - jednym ze szczególnych rozwiązań ustawowych. Stanowiło element łagodzący przechodzenie do nowego systemu emerytalnego dla osób, które ukończyły wiek co najmniej 50 lat, a przy tym legitymowały się wieloletnim stażem zawodowym. Badając zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, Trybunał uwzględnił, że kobiety, które zdecydowały się skorzystać z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę nie wiedziały - w chwili podejmowania tej decyzji -

o konsekwencjach, jakie ta decyzja będzie miała w odniesieniu do ich przyszłego świadczenia, czyli emerytury uzyskiwanej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Osoby te decydowały się na wcześniejszą emeryturę ufając, że państwo nie zmieni reguł jej postrzegania w odniesieniu do powszechnego świadczenia emerytalnego. Tymczasem reguły te zostały zmodyfikowane, nie dając ich adresatom możliwości stosownej reakcji. Trybunał podkreślił, że to z mocy wyraźnego postanowienia ustawodawcy modyfikacja systemu emerytalnego nie objęła tej grupy kobiet, jeżeli spełniały warunki przejścia na wcześniejszą emeryturę i z możliwości takiej skorzystały. Tym samym stworzył on dodatkowe gwarancje realizacji uprawnień emerytalnych według zasad starego systemu. Z uwagi na to,

że uprawnienia te z założenia miały charakter przejściowy - obowiązujący do czasu ich wygaśnięcia - nastąpiło niejako wzmocnienie usprawiedliwionego przekonania tych kobiet,

że ustawodawca nie wycofa się z ich realizacji oraz, że nie będą miały do nich zastosowania nowe uregulowania. Trybunał podkreślił, że podejmowanie przez ubezpieczonych decyzji

o przejściu na wcześniejszą emeryturę nie może wiązać się z pozostawaniem w niepewności co do ukształtowania ich sytuacji prawnej w przyszłości, jeżeli jest konsekwencją decyzji podjętych w oparciu o obowiązujący stan prawny. Rozpoczęcie realizacji prawa do wcześniejszej emerytury, która bezpośrednio wpływa na wysokość emerytury powszechnej - w oparciu o zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa - stanowi podstawę uzasadnionego oczekiwania, że ustawodawca nie zmieni w sposób niekorzystny "reguł gry"

w stosunku do osób korzystających ze swoich uprawnień na zasadach wskazanych w ustawie. Nie będzie tym samym pułapką dla tych, którzy w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień. Trybunał podkreślił, że racjonalnie działający ustawodawca powinien uwzględnić łączące się z tym skutki w sferze finansów publicznych, których planowanie w systemie świadczeń emerytalnych musi obejmować statystyczny okres długości życia tych osób po przejściu na emeryturę. Zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wyklucza możliwość formułowania obietnic bez pokrycia bądź nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania. Stanowi to bowiem niedopuszczalne nadużywanie pozycji przez organy władzy względem obywateli. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której obywatel, układając swoje interesy, podejmuje decyzje dotyczące długiej perspektywy czasu i przewiduje jej konsekwencje na podstawie obowiązującego stanu prawnego. Zmiana tego stanu oznacza wówczas zaskoczenie, którego w danych okolicznościach nie mógł przewidzieć, a tym samym dostosować się do nowej sytuacji, w sposób, który nie wywrze negatywnych konsekwencji

w sferze jego uprawnień.

Należy wskazać, że w realizacji powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawą z dnia 19 czerwca 2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1222) wprowadzony został

art. 194i i art. 194j do ustawy emerytalnej. Przepis art. 194i ustawy emerytalnej stanowi, że do ustalenia podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ubezpieczonego urodzonego w 1953r., nie stosuje się przepisu art. 25 ust. 1b, jeżeli wniosek o przyznanie tej emerytury zgłosi w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020r., poz. 1222) pod warunkiem, że prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego ma ustalone na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1 stycznia 2013r. Natomiast zgodnie z art. 194j. ustawy emerytalnej kwotę emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ubezpieczonemu urodzonemu w 1953r., który wcześniej pobierał emeryturę wymienioną w art. 25 ust. 1b na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1 stycznia 2013r., ustala się ponownie od podstawy ustalonej z zastosowaniem art. 194i. Przeliczeniu podlega podstawa obliczenia emerytury przyjęta w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury.

Do ustalenia nowej kwoty emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia przyjęte

w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury, a następnie uwzględnia się kolejne zmiany wysokości świadczenia. Emerytura w ponownie ustalonej wysokości przysługuje od dnia,

od którego podjęto wypłatę emerytury przyznanej na podstawie art. 24, a w przypadku gdy prawo do tej emerytury było zawieszone - od dnia, od którego mogłaby być podjęta jej wypłata. Jeżeli ponownie ustalona wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 jest wyższa od wypłacanej dotychczas, emerytowi wypłaca się wyrównanie. Kwotę wyrównania stanowi różnica między sumą kwot emerytur, jakie przysługiwałyby w okresie od dnia,

o którym mowa w ust. 4, do dnia wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie. Ust. 6 przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio do ponownego ustalenia wysokości renty rodzinnej. Ustawa ta weszła w życie

z dniem 10 lipca 2020r.

Odnosząc to sytuacji ubezpieczonego należy stwierdzić, że nie spełnia on przesłanek do przeliczenia świadczenia na podstawie cytowanych art. 194i i art. 194j ustawy emerytalnej, gdyż nie urodził się w 1953 r. - jak tego wymaga art. 194i ustawy emerytalnej, lecz w (...)

Zatem zaskarżony wyrok i poprzedzająca go decyzja w zakresie w jaki odmawiają ubezpieczonemu przeliczenia świadczenia w trybie art. 194i i art. 194j ustawy emerytalnej są zgodne z prawem.

Niezależnie od tego Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że ubezpieczony nie spełniałby także warunków do przeliczenia świadczenia w oparciu o powołane wcześniej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/19. Wyrok ten, jak już wskazano na wstępie, dotyczył kobiet urodzonych w 1953r., które pobierały emerytury wcześniejsze przyznane w oparciu o art. 46 ustawy emerytalnej, a więc określonych w art. 29, 32, 33 i 39 ustawy emerytalnej. Tylko w tym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że racje które legły u podstaw wydania tego orzeczenia sprowadzały się do wykazania naruszenia zasady lojalności ustawodawcy, gdyż kobiety urodzone w 1953r. nie wiedziały w momencie podejmowania decyzji o przejściu na emeryturę, jakie będą tego konsekwencje dla ustalenia emerytury powszechnej. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu oznacza domniemanie konstytucyjności zawartej w nim normy w pozostałym zakresie.

Skoro ubezpieczony jest mężczyzną, urodził się w (...)r. a nie w 1953 r. oraz nie pobierał emerytury określonej w art. 46 ustawy emerytalnej, lecz emeryturę na podstawie

art. 184, to nie może mieć przeliczonego świadczenia zgodnie z wyrokiem Trybunału, lecz zastosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur uzasadnia i usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury, o której mowa

w art. 24 ust. 1 i następnych ustawy emerytalnej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur przy zastosowaniu mechanizmu ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w zależności od proporcjonalnego, prognozowanego „średniego trwania życia” osoby uprawnionej, ponieważ uprawnionym do takich samych rodzajowo świadczeń powinna przysługiwać emerytura ustalana według takich samych (równych) zasad obliczania jej wysokości bez względu na datę złożenia wniosku o emeryturę. Mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma bowiem określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują prawem określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie

i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane (wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2017r., w sprawie II UK 381/16; uchwała Sądu Najwyższego z 28 listopada 2019r., w sprawie III UZP 5/19). W powołanej uchwale z 28 listopada 2019r. Sąd Najwyższy stwierdził,

że przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ma zastosowanie do urodzonej w 1952r. ubezpieczonej, która od 2008r. pobierała wcześniejszą emeryturę, warunki uprawniające do przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego spełniła w 2012r., a wniosek

o przyznanie jej prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego złożyła w 2016r. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że zaprezentowane powyżej stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, bowiem jeśli chodzi o kobiety z rocznika 1953, to jak stwierdził Trybunał nie miały one możliwości by zmienić konsekwencje decyzji podjętych w 2008r. i stąd ze względu na naruszenie zasady lojalności ustawodawcy w odniesieniu do takich właśnie osób przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niekonstytucyjny. Dalej Sąd Najwyższy stwierdził, że fundamentalna różnica między osobami urodzonymi w 1953r. a osobami urodzonymi do końca 1952r. polegała na tym, że kobiety z rocznika 1953 nie miały możliwości by zmienić konsekwencje decyzji podjętych w 2008r., to inaczej kobiety z rocznika 1952 nie znalazły się „w pułapce” decyzji podjętych przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Miały bowiem możliwość skorzystania z uprawnień w kształcie, jaki istniał przed nowelizacją, co

w omawianym przypadku miało miejsce pomiędzy wrześniem a grudniem 2012r. Podkreślił, że okoliczności stanowiące podstawę wydania wyroku P 20/16 na tyle różnią się od okoliczności niniejszej sprawy, że stwierdzenie, iż art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ma zastosowanie do urodzonej w 1952r. ubezpieczonej, która od 2008r. pobierała wcześniejszą emeryturę, warunki uprawniające do przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego spełniła w 2012r., a wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury

z powszechnego wieku emerytalnego złożyła w 2016 r., nie stoi w sprzeczności

z argumentacją zawartą w wyroku Trybunału. Należy dodać, że w uchwale z dnia

19 października 2017r., w sprawie III UZP6/17 Sąd Najwyższy przyjął, że rozpoznanie wniosku o ustalenie prawa do emerytury wymaga - o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej - potwierdzenia tego prawa oraz jego wysokości według stanu prawnego obowiązującego

w dniu złożenia wniosku. Oznacza to, że wniosek rozpatrywany jest na podstawie obowiązujących w chwili jego złożenia przepisów dotyczących sposobu wyliczenia emerytury (wyroki Sądu Najwyższego: z 6 kwietnia 2016r., w sprawie II UK 78/15;

z 12 września 2017r., w sprawie II UK 381/16; z 7 marca 2018r., w sprawie I UK 572/16;

z 13 czerwca 2018r., w sprawie III UK 90/17). W tych okolicznościach zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do tych emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny

i wniosek o emeryturę z tego tytułu złożyli w nowym stanie prawnym, po wejściu

w życie niekorzystnego sposobu wyliczania emerytury (tj. od 1 stycznia

2013r.), nie budzi wątpliwości konstytucyjnych i jest uzasadnione obowiązującą w prawie ubezpieczeń społecznych zasadą realizacji prawa do emerytury według przepisów obowiązujących w dniu złożenia wniosku.

Bezsporne w sprawie jest, że ubezpieczony urodzony w (...)r., uzyskał prawo do emerytury z obniżonego wieku w 2010r.; natomiast o prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego wystąpił w 2016r. W kontekście przedstawionego wyżej orzecznictwa, Sąd Apelacyjny uznał zatem, że skoro ubezpieczony wystąpił o ustalenie emerytury na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej po dodaniu w 2012r. art. 25 ust. 1b tej ustawy, to przy ustalaniu podstawy wymiaru tej „nowej” emerytury oraz jej wysokości należało stosować określoną wyraźnie w tym przepisie zasadę usprawiedliwionego pomniejszenia podstawy wymiaru ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Rozstrzygnięcie to wpisuje się w powyższą linię orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Należy podnieść, że Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wskazał, że skorzystanie z przywileju przejścia i pobrania wcześniejszych emerytur na podstawie przepisów szczególnych dotyczących emerytur dla niektórych ubezpieczonych, uzasadnia i proporcjonalnie usprawiedliwia pomniejszenie podstawy wymiaru emerytury ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1 i następnych ustawy emerytalnej o sumy poprzednio pobranych wcześniejszych emerytur, przy zastosowaniu mechanizmu ustalania wysokości świadczeń emerytalnych w zależności od proporcjonalnego prognozowanego „średniego trwania życia” osoby uprawnionej, ponieważ osobom uprawnionym do takich samych rodzajowo świadczeń powinna przysługiwać emerytura ustalana według takich samych (równych) zasad obliczania jej wysokości bez względu na datę złożenia wniosku emerytalnego. Każdy mechanizm ustalania wysokości świadczeń emerytalnych ma określone uwarunkowania majątkowe, które gwarantują prawem określoną wysokość ustalanych emerytur w prognozowanych długoterminowych okresach ich pobierania przede wszystkim ze względu na zgromadzony kapitał składkowy, który pomniejszają wcześniej wypłacone kwoty pobranych długoterminowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taki stan rzeczy usprawiedliwia ustawowe modyfikowanie wysokości emerytur ze względu na wcześniejsze pobranie i spożytkowanie tych samych rodzajowo, choć wcześniejszych świadczeń emerytalnych, które uszczupliły zgromadzony indywidualny kapitał emerytalny oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, z którego emerytury są wypłacane (wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2017r., w sprawie II UK 381/16).

Należy dodać, że w doktrynie podkreśla się, że brak odliczenia pobranych emerytur uprzywilejowywałby tę kategorię ubezpieczonych, w nieuzasadniony sposób uszczuplając przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz stanowiłby nadużycie solidarności w relacjach między członkami wspólnoty ryzyka, gdyż nałożono by na nią obowiązek sfinansowania wypłaty tej części emerytury w wieku powszechnym, która nie znajduje pokrycia we wcześniej wniesionym (zaewidencjonowanym), lecz wydanym (tj. pomniejszonym o kwoty pobranych emerytur) wkładzie ubezpieczonego stanowiącym zasadniczy element podstawy obliczenia emerytury (glosa K. Antonowa do uchwały Sądu Najwyższego, w sprawie III UZP 6/17).

Na końcu rozważań należy podkreślić, że rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny jest związany ustawami i rozporządzeniami. Kompetencję natomiast do orzekania o niekonstytucyjności oznaczonego przepisu ustawy ma wyłącznie Trybunał Konstytucyjny i tylko on może rozważać usunięcie z systemu prawnego przepisów sprzecznych z ustawą zasadniczą (art. 188 pkt 1 Konstytucji). Sąd powszechny nie ma zatem możliwości niestosowania obowiązujących przepisów ustawy z powołaniem się na ich niekonstytucyjność. Wyrażona w art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada jej bezpośredniego stosowania oznacza obowiązek sądu orzekania w zgodzie w priorytetami ustanowionymi w ustawie zasadniczej. Innymi słowy, sądy mają obowiązek dokonywania wykładni prokonstytucyjnej, ale nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu i usuwania go z systemu prawnego. W razie zastrzeżeń co do zgodności przepisu ustawy z Konstytucją istnieje specjalny tryb przewidziany w art. 188 Konstytucji, pozwalający na wyeliminowanie takiego przepisu z obrotu prawnego. Dopóki nie zostanie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niezgodność określonego przepisu z Konstytucją, dopóty ten przepis podlega stosowaniu i może stanowić podstawę merytorycznych rozstrzygnięć sądowych. Bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 ustawy zasadniczej zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji związanie sędziego ustawą obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (wyroki Sądu Najwyższego: z 2 kwietnia 2009 r., w sprawie IV CSK 485/08; z 17 marca 2016r., w sprawie V CSK 377/15 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2010r., w sprawie II GSK 1208/10 i powołane w nich orzeczenia).

Na mocy art. 385 k.p.c. należało oddalić apelację jako bezzasadną.

/-/ sędzia Grzegorz Tyrka