descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 2664/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 10 września 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Lena Jachimowska (spr.)

SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus

SSA Antonina Grymel

Ewa Bury

Sędzia Przewodniczący Sędzia

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 11 lutego 2013r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w B. w rozpoznaniu wniosku z dnia 2 stycznia 2013r. przyznał ubezpieczonej R. F. od dnia 1 stycznia 2013r. prawo do emerytury na podstawie art.24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zawieszając jej wypłatę, gdyż dotychczas pobierana emerytura jest świadczeniem korzystniejszym.

W odwołaniu od decyzji ubezpieczona zażądała jej zmiany poprzez wyliczenie wysokości emerytury wedle zdefiniowanej składki na ubezpieczenie społeczne

w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012r., bez odliczenia kwot pobranych emerytur, przywrócenia terminu do złożenia wniosku, któremu uchybiła nie z własnej winy, o jeden świąteczny dzień. W jej ocenie za zasadnością roszczenia przemawia to, iż prawo do emerytury nabyła 24 czerwca 2012r., a nadto Polska jest państwem prawa, w którym nie działa zasada działania prawa wstecz. Uprawnień nabytych nikt nie może odbierać.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, wskazując iż wysokość nowej emerytury została ustalona na zasadzie art.25 i art.26 ustawy emerytalno - rentowej,

w tym ust.1b art.25 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013r.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia

5 czerwca 2013r., sygn. VI U 475/13 oddalił odwołanie.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że decyzją z dnia 11 czerwca 2008r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej R. F., ur. (...), prawo do wcześniejszej emerytury na zasadzie art. 46 w związku z art. 29 ustawy z dnia

17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS, od 1 maja 2008r. w związku

z ukończeniem 55- roku życia.

Dalej Sąd ten ustalił, że wnioskiem z dnia 2 stycznia 2013r. ubezpieczona wystąpiła o przyznanie nowej emerytury i roszczenie wnioskodawczyni organ rentowy zaspokoił zaskarżoną decyzją z dnia 11 lutego 2013r., przyznając emeryturę od

1 stycznia 2013r. Wypłatę tej emerytury Zakład zawiesił, gdyż jej wysokość okazała się mniej korzystna niż wysokość emerytury wcześniejszej. Emerytura wnioskodawczyni została przyznana na podstawie art.24 ustawy emerytalno - rentowej. Wysokość tej nowej emerytury organ rentowy ustalił na zasadzie art. 25

i art. 26 ustawy emerytalno - rentowej. Podstawę obliczenia emerytury odwołującej się, stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art.173-175, z zastrzeżeniem ust.1a i 1b, a emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego. Na mocy art.25 ust.1b ustawy emerytalno rentowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013r. organ emerytalny pomniejszył wysokość emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wysokość tej emerytury wyliczył na kwotę 2.220,98 zł,

a wysokość emerytury wcześniejszej odwołującej wynosi 2.535,75 zł.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że powyższy stan faktyczny świadczy

o niezasadności odwołania ubezpieczonej R. F., domagającej się wyliczenia emerytury w systemie zdefiniowanej składki wedle rozwiązań zawartych

w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS-u, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1998r., bez odliczania wypłaconej już wcześniejszej emerytury w rozmiarze 128.272,84 zł, gdyż nie znajduje uzasadnienia w brzmieniu art.25 ust.1b ustawy emerytalno - rentowej, obowiązującym od 1 stycznia 2013r., wprowadzonym do ustawy emerytalno - rentowej na mocy ustawy z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 6 czerwca 2012r.). Przepis ten obowiązywał w dacie złożenia wniosku o emeryturę przez R. F., i w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W myśl tego przepisu, od 1 stycznia 2013r. wysokość emerytury przyznanej na podstawie art.24, ustalonej zgodnie z ust.1 pomniejsza się

o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006r. Nr 97, poz.674, z późn. zm.). Organ rentowy prawidłowo w zaskarżonej decyzji pomniejszył przyznaną emeryturę, o wypłacone już wcześniej ubezpieczonej świadczenia emerytalne, mając na względzie art.25 ust.1b ustawy emerytalno - rentowej.

O zasadności zastosowania tej normy prawa materialnego świadczy nadto treść art.129 ust. 1 ustawy emerytalno - rentowej. Zatem data złożenia przez ubezpieczoną wniosku o emeryturę zdeterminowała konieczność uwzględnienia przez ZUS /O/

w B. przepisów obowiązujących w dacie ubiegania się o emeryturę, jak

i w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wskazany przepis wyraża zasadę,

że świadczenie wypłaca się od dnia powstania do niego prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, uzależniając początkową datę wypłaty świadczenia od daty złożenia o nie wniosku. Nie może świadczyć o zasadności odwołania argument, iż ubezpieczona nabyła uprawnienie do tej emerytury z dniem ukończenia przez nią 60 roku życia. Samo spełnienie się przesłanek warunkujących prawo do świadczenia in abstracto nie stanowi postawy do wypłaty świadczenia, wedle innych zasad niż w dacie złożenia wniosku. Ustawodawca przypisał decydującą rolę woli uprawnionego, który nawet jeżeli spełnia przesłanki nabycia prawa do świadczenia nie musi z niego korzystać. Konsekwencją tego jest to, że dopiero złożenie wniosku o świadczenie powoduje obowiązek jego wypłaty, a ustawodawca nie przewidział możliwości wyrównywania świadczenia osobom, które wystąpiły z wnioskiem o nie później niż nabyły do niego prawo, jeżeli zwłoka spowodowana została brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw, czy też przyjęcia, iż wniosek mógł zostać złożony wcześniej, celem uzyskania wyższego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ rentowy przy rozpoznawaniu wniosku odwołującej się nie dopuścił się także żadnego naruszenia przepisów ustawy emerytalno rentowej, które to naruszenie powaliłby uznać jego błąd w rozumieniu art.133 ust.1 pkt 2 ustawy emerytalno - rentowej.

W kwestii wniosku ubezpieczonej przywrócenia terminu do złożenia wniosku

o emeryturę przed dniem 1 stycznia 2013r., Sąd Okręgowy podniósł, że żądanie jest niezasadne, gdyż domagać się można przywrócenia terminów ustawowych, urzędowych, sądowych dla dokonania czynności procesowych. Nie jest dopuszczalne przywrócenie określonych w przepisach terminów o charakterze materialnoprawnym, terminów dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, czy też terminu do dochodzenia przed organem emerytalnym wniosku o przyznanie emerytury.

Z tych też powodów Sąd Okręgowy oddalił odwołanie na zasadzie art. 477 14

§ 1 k.p.c.

Wyrok w całości apelacją zaskarżyła ubezpieczona wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien obliczyć świadczenie emerytalne kapitałowe według zasad obowiązujących przed dniem

1 stycznia 2013r., zarzuciła niesłuszne zastosowanie do sposobu obliczenia jej emerytury krzywdzącego art.25 ust.1b ustawy z dn. 17.12.1998r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wprowadzonego od dnia 1 stycznia 2013r. ustawą z dnia 11.05.2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw.

W ocenie apelującej z obowiązującego od 1.01.2013r. przepisu o odliczaniu pobranych świadczeń nie wynika, że działa on wstecz. Wydaje się, że jest to tylko interpretacja przyjęta przez ZUS doprowadzająca do nierównego potraktowania świadczeniobiorców, którzy osiągnęli wiek emerytalny do 2012r.: część z nich ma emeryturę kapitałową naliczaną bez odliczenia pobranych świadczeń, a inni po odliczeniu.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzut jest nieusprawiedliwiony.

Sąd Okręgowy ferując zaskarżony wyrok nie naruszył przepisów prawa materialnego ani procesowego, co mogłoby uzasadniać ingerencję Sądu drugiej instancji w treść jego rozstrzygnięcia. Dokonana subsumcja ustaleń faktycznych do mających zastosowanie przepisów prawa materialnego nie budzi zastrzeżeń Sądu Apelacyjnego. Sąd drugiej instancji w pełni podziela ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji, uznając je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich ponowne szczegółowe przywoływanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I PKN 339/98, OSNAPiUS 1999/24/776).

Jedynie dla wzmocnienia trafnej konstatacji Sądu Okręgowego o braku podstaw prawnych do wyliczenia emerytury kapitałowej ubezpieczonej według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2012r. należy przypomnieć, iż prawo do świadczeń emerytalno - rentowych przewidzianych ustawą z dnia 17 grudnia 1998r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz.1227 ze zm., obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz.1440 - dalej zwanej ustawą), zgodnie z jej art.100 ust.1 powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa albowiem prawo do świadczenia powstaje ex lege (a nie z mocy decyzji organu rentowego, która ma charakter deklaratoryjny) w dniu spełnienia ustawowych warunków (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2001r., sygn. II UKN 136/00, OSNAPiUS 2002,

Nr 18, poz. 441), poza wyjątkiem z art.100 ust.2 ustawy (w niniejszym sporze nieistotnym), zaś świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2 (art.129 ust.1). Samo spełnienie warunków wymaganych do nabycia prawa do świadczenia nie rodzi po stronie organu rentowego zobowiązania z tytułu powstałego świadczenia, gdyż zależy to od złożenia przez zainteresowanego stosownego wniosku.

Urodzona w dniu (...) skarżąca od dnia 1 maja 2008r. realizowała prawo do wcześniejszej emerytury, przyznanej na podstawie art.46 w związku z art.29 ustawy, kiedy w dniu 2 stycznia 2013r. złożyła wniosek o ustalenie uprawnień do emerytury kapitałowej. Organ rentowy ustalił ubezpieczonej prawo do tej emerytury

w oparciu o art.24 ustawy, a obliczenie podstawy jej wymiaru nastąpiło w sposób określony w art.25, w tym z uwzględnieniem wprowadzonego przez art.1 pkt 6 b ustawy z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012r., poz.637) - ust.1 b ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia

26 stycznia 1982r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006r. Nr 97, poz.674, z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Powołany przepis został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 6 czerwca 2012r. i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013r. Postanowienia ustawy zmieniającej

z dnia 11 maja 2012r. nie zawierają przepisów intertemporalnych (międzyczasowych), które regulowałyby sytuację prawną osób, które warunki nabycia prawa do emerytury na podstawie art.24 ustawy spełniły przed dniem 31 grudnia 2012r. i mimo złożenia wniosku o emeryturę po dniu wejścia w życie art.25 ust.1b ustawy zachowały prawo do obliczenia wysokości tej emerytury według poprzednio obowiązującego stanu prawnego. Nie było żadnych przeszkód ku temu, a bynajmniej skarżąca na takowe się nie powołuje, by już w dacie ukończenia powszechnego wieku emerytalnego ubezpieczona wystąpiła z wnioskiem o emeryturę kapitałową. Okres pomiędzy promulgacją omawianej normy prawnej w Dzienniku Ustaw a wejściem jej w życie był dostatecznie długi, by ubezpieczona mogła powziąć informację o nowej regulacji, złożyć wniosek i uzyskać wyliczenie tego świadczenia według dotychczasowych zasad, określonych w art.25 i art.26 ustawy, obowiązujących w dacie tego wniosku. Słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, że prawodawca decyzję złożenia wniosku

o świadczenie pozostawił samym zainteresowanym; od ich woli zależy kiedy organ rentowy przystąpi do weryfikacji ich uprawnień do wnioskowanego świadczenia,

a pozytywna ocena spełnienia przesłanek ich nabycia zostanie potwierdzona decyzją deklaratoryjną.

W tym miejscu wypada podkreślić, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie mają na ich gruncie zastosowania zasady współżycia społecznego (art.5 k.c.), a więc nie ma możliwości odstępstwa od istniejących regulacji prawnych, na przykład z uwagi na szczególne okoliczności życiowe świadczeniobiorców, czy podnoszone przez apelującą, poczucie nierównego potraktowania świadczeniobiorców.

Reasumując, skoro wniosek o ustalenie uprawnień do emerytury kapitałowej został złożony w dniu 2 stycznia 2013r., to prawidłowo uznał za organem rentowym Sąd pierwszej instancji, iż obliczenie przyznanej emerytury podlega regułom obowiązującym w stanie prawnym od dnia 1 stycznia 2013r.

Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny po myśli art. 385 k.p.c. orzekł jak

w sentencji.

/-/SSA A.Grymel /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA G.Pietrzyk-Cyrbus

Sędzia Przewodniczący Sędzia

JM