descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 2085/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 5 marca 2014 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Barbara Staśkiewicz

SSA Stanisława Kubica

SSA Grażyna Szyburska-Walczak (spr.)

Karolina Sycz

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił odwołanie S. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 26 marca 2013 r. odmawiającej wnioskodawcy prawa do emerytury.

Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił S. P. przyznania emerytury argumentując, że na dzień 1 stycznia 1999 r. to jest dzień wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS wnioskodawca nie udowodnił 15–letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, nie spełnił zatem warunków do przyznania świadczenia, o których mowa w art. 184 ustawy. Wnioskodawca w odwołaniu od powyższej decyzji podnosił, że organ rentowy niezasadnie nie uwzględnił jako zatrudnienia w szczególnych warunkach pracy od dnia 10 lipca 1971 roku do dnia 31 marca 1990 roku w (...) O., od dnia 2 kwietnia 1990 roku do dnia 15 maja 1991 roku w (...) SA w D. oraz od dnia 17 maja 1991 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku w (...) w O.. Nadmienił, że wskazane przez niego zakłady pracy już nie istnieją i nie jest on w stanie przedłożyć nowych świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie odwołania wywodząc, że wnioskodawca nie spełnił warunków do przyznania emerytury wymienionych w art. 184 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej i przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ rentowy nie uznał wnioskodawcy pracy w szczególnych warunkach w okresie:

-

od dnia 10 lipca 1971 roku do dnia 31 marca 1990 roku w (...) O. w D., gdyż podane stanowisko pracy nie jest zgodne z zarządzeniem resortowym, pod które podlegał zakład pracy;

-

od dnia 2 kwietnia 1990 roku do dnia 15 maja 1991 roku w (...) SA w D. z powodu braku pozycji z której wynikałby charakter wykonywanej przez ubezpieczonego pracy;

-

od dnia 17 maja 1991 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku w (...) Spółce z ograniczona odpowiedzialnością w O. z uwagi na błędną pozycję, z której wynika charakter wykonywanej pracy.

Rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na podstawie następującego stanu faktycznego ustalonego na podstawie akt rentowych, akt kapitału początkowego, zeznań świadków, zeznań wnioskodawcy i akt osobowych wnioskodawcy obejmujących zatrudnienie w Przedsiębiorstwie (...) w O. nadesłanych przez likwidatora.

Wnioskodawca S. P., urodzony w dniu (...) na dzień 1 stycznia 1999 roku udokumentował ogólny staż ubezpieczeniowy w wysokości 28 lat, 11 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dniu 25 lutego 2013 roku wnioskodawca, złożył do ZUS Oddziału w O. wniosek o emeryturę.

S. P. w okresie od dnia 10 lipca 1971 roku do dnia 31 marca 1990 roku zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) w O. Zakładzie (...) w K.. Początkowo zatrudniony był na stanowisku ładowacza i na tym stanowisku pracował do dnia 17 lipca 1973 roku wykonując czynności załadunkowe i wyładunkowe ładował artykuły spożywcze, w tym skrzynie z napojami, mąkę, meble, węgiel, koks i butelki, układał i zabezpieczał ładunek na czas przewozu lub jego nadania. Następnie od dnia 18 lipca 1973 roku wnioskodawca przeniesiony został na stanowisko kierowcy– ładowacza. Uprawnienia do kierowania samochodami ciężarowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony zdobył wnioskodawca dopiero w trakcie zasadniczej służby wojskowej, którą odbywał w okresie od dnia 24 października 1973 roku do dnia 22 października 1975 roku.

Po odbyciu służby wojskowej w dniu 23 października 1975 roku ponownie został przyjęty na stanowisko kierowcy samochodu Ż. – ładowacza a następnie w trakcie zatrudnienia w w/w zakładzie wnioskodawca przeszedł na stanowisko kierowcy samochodu ciężarowego S.o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony - ładowacza.

Do jego obowiązków należało między innymi dbałość o bezpieczeństwo osób znajdujących się w burcie pojazdu, właściwe rozłożenie towaru na skrzyni załadunkowej i kierowanie samochodem. Jako ładowacz dbał o załadunek i rozładunek towaru oraz zabezpieczenie towaru na skrzyni na czas przewozu lub jego nadania. Wnioskodawca odbierał towar z wagonów i rozwoził do sklepów, gdzie go rozładowywał, a załadowywał butelki po napojach z przydzielonym mu ładowaczem. Czynności ładowania zajmowały więcej czasu niż czynności jeżdżenia. Wśród towarów, które ładował były przede wszystkim skrzynie z napojami, meble, mąka w workach, węgiel, koks, butelki.

Od dnia 2 kwietnia 1990 roku do dnia 15 maja 1991 roku wnioskodawca zatrudniony był w (...) w D. na stanowisku malarza konstrukcji stalowych. Do jego obowiązków należało piaskowanie, malowanie i szczotkowanie, które wykonywał na wysokości i na ziemi, bowiem na poziomie gruntu malował metalowe elementy przed ich montażem. Zajmowało to 20-30 % czasu pracy. Tak samo wyglądała praca wnioskodawcy w okresie od dnia 17 maja 1991 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku, gdy zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Produkcyjno Usługowym (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w O. na stanowisku malarza konstrukcji stalowej.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy, Sąd I instancji orzekł, iż odwołanie wnioskodawcy było bezzasadne. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 184 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS a także przepisy § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8 poz. 43 z późn. zm.). Sąd Okręgowy – powołując się na orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego zaznaczył, że istnieją dwa odstępstwa od zasady dopuszczalności uwzględniania do okresów pracy w szczególnych warunkach innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika i nie wymienionych w załączniku „A” do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję wymienionego wyżej załącznika, drugie dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały i uboczny.

Wnioskodawca w swoim odwołaniu podnosił, iż w warunkach szczególnych pracował:

-

od dnia 10 lipca 1971 roku do dnia 31 marca 1990 roku w (...) O. w D.,

-

od dnia 2 kwietnia 1990 roku do dnia 15 maja 1991 roku w (...) SA w D.,

-

od dnia 17 maja 1991 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w O..

Odnośnie pierwszego okresu zatrudnienia od dnia 10 lipca 1971 roku do dnia 31 marca 1990 roku w Przedsiębiorstwie (...) w O. Zakładzie (...) w K. to, w ocenie Sądu, przedłożone świadectwo pracy w warunkach szczególnych nie odpowiada dokumentom zebranym w aktach osobowych. Zachowane angaże wskazują, że wnioskodawca został zatrudniony jako ładowacz i w takim charakterze pracował aż do 18.07.1973 r., kiedy to objął stanowisko kierowcy, przy czym nie posiadał uprawnień do kierowania pojazdami o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5 tony. Starostwo Powiatowe potwierdza nabycie takich uprawnień dopiero od 20.10.1975 r.

Po zakończeniu zasadniczej służby wojskowej wnioskodawca w dniu 23 października 1975 roku ponownie został przyjęty na stanowisko kierowcy samochodu– ładowacza. Sąd zaznaczył, że z zachowanego wniosku o przyjęcie i zakresu czynności wynika jednak, że powierzono mu wówczas kierowanie samochodem Ż., a równorzędnym obowiązkiem wnioskodawcy było wykonywanie pracy na stanowisku robotnika ładunkowego, co potwierdzają zeznania świadka J. B.. Dopiero z angażu z 1986 r. wynika, iż wnioskodawca jeździł samochodem S.. Więcej czasu zajmowało przy tym ładowanie niż jeżdżenie, bowiem wnioskodawca obsługiwał wiele sklepów, a zakład nie dysponował większą liczbą pracowników do załadunku. Czynności ładowacza w tak znacznym wymiarze nie stanowią również integralnej części pracy na stanowisku kierowcy bowiem wnioskodawca pracował stale równolegle na tych dwóch stanowiskach, co znajduje odzwierciedlenie nie tylko w zeznaniach świadka J. B., ale też we wszystkich zachowanych w sprawie angażach i zakresach czynności.

Prac przy załadunku i rozładunku towarów w/w nie można zdaniem Sądu uznać za ciężkie prace załadunkowe i wyładunkowe lub przeładunek materiałów toksycznych, pylistych, parzących czy żrących (Dział VIII poz. 1 Wykazu A).

Kolejne sporne okresy są one zbyt krótkie dla osiągnięcia najmniej 15 lat stażu pracy w warunkach szczególnych. Przy tym, w okresie od dnia 2 kwietnia 1990 roku do dnia 15 maja 1991 roku, gdy wnioskodawca zatrudniony był w (...) w D. na stanowisku malarza konstrukcji stalowych, nie wszystkie prace wykonywał na wysokości, a jedynie 70-80%.

W następnym okresie od dnia 17 maja 1991 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku pracując w Przedsiębiorstwie Produkcyjno Usługowym (...) Spółce z o.o. w O. na stanowisku malarza konstrukcji stalowej S. P. wykonywał tożsame czynności jakie wykonywał w (...) w D., co oznacza, iż również tego okresu nie można mu zaliczyć do okresów zatrudnienia.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.

Apelację od wyżej opisanego wyroku wywiódł wnioskodawca, zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa do emerytury. Apelujący zarzucał zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 233 kpc, polegające na niedostatecznym rozważeniu materiału dowodowego i przyjęcie, że od 23 października 1975 r. do 31 marca 1990 r. i od 2 kwietnia 1990 r. do 15 maja 1991 r. a także od 17 maja 1991 r. do 31 sierpnia 1992 r. wnioskodawca nie pracował w warunkach szczególnych. Zarzucał także naruszenie prawa materialnego – art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W uzasadnieniu zarzutów apelujący podkreślał, że bezzasadnie sąd I instancji odmówił wiarygodności zeznaniom świadków J. B., E. K., wyjaśnieniom wnioskodawcy, oraz zapisom świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, że od czasu zakończenia służby wojskowej wnioskodawca pracował wyłącznie jako kierowca samochodu ciężarowego o ładowności powyżej 3,5 tony, nie ustalił od kiedy apelujący przestał pracować jako kierowca samochodu Ż.. Ponadto zajęcie ładowacza winno być również kwalifikowane jako praca w warunkach szczególnych wymieniona w Dziale VIII, poz. 1 Wykazu A. Dodatkowo apelujący wywodził, że w okresie pracy w spółkach (...) i (...) prace wykonywane na poziomie podłoża stanowiły nie więcej niż 5% czasu pracy i stanowiły integralny element pracy na wysokości.

Strona pozwana nie złożyła odpowiedzi na apelację.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

S. P. domagał się przyznania emerytury będąc urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. Nie osiągnął zatem wieku emerytalnego przewidzianego w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w dacie wniosku Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i nie spełnił warunków do uzyskania emerytury na warunkach określonych w art. 46 ust. 1 ustawy do dnia 31 grudnia 2008 r. Uprawnienie swoje wywodzi wnioskodawca z art. 184 ust. 1 ustawy. Przepis ten uprawnia do emerytury ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – to jest 1 stycznia 1999 r. spełnili łącznie następujące warunki:

1) osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn;

2) mają okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 – zatem wynoszący co najmniej 25 lat dla mężczyzn.

Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do OFE albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa.

Pojęcie przepisy dotychczasowe odnosi się do art. 32 cytowanej ustawy, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub szczególnych charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Zgodnie z § 4 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Posiadanie przez wnioskodawcę wymaganego tzw. ogólnego stażu pracy jest w sprawie bezsporne. Wnioskodawca bezspornie spełnił także warunki odnoszące się do OFE.

Sporne pozostawało natomiast, czy legitymuje się wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, to jest, czy przez wymagany ustawą okres, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywał prace wymienione w Wykazie A stanowiącym załącznik do cytowanego rozporządzenia.

Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach wystawione przez Przedsiębiorstwo (...) w O. w dniu 30 marca 1999 r. (k. 14 tomu I a.r.) stwierdza wykonywanie przez wnioskodawcę pracy kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony od początku zatrudnienia, to jest od 10 lipca 1971 r., co jest sprzeczne z zeznaniami świadków, twierdzeniami samego wnioskodawcy i dokumentacją z akt osobowych a także informacjami o dacie nabycia uprawnień do kierowania pojazdami kat. C, C+E, co miało miejsce dopiero 20 października 1975 r.

Sąd Okręgowy dokonał zatem prawidłowej oceny dowodów z dokumentów w postaci zarówno wymienionego świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych jak i świadectwa z 20 czerwca 2001 r. (k. 6 tomu I). Słusznie też wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku, że w toku postępowania sądowego możliwe jest dowodzenie zatrudnienia w szczególnych warunkach za pomocą innych środków dowodowych niż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, które ma walor dokumentu prywatnego. Prawidłowo jednak Sąd Okręgowy przyjął, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że charakter zatrudnienia ubezpieczonego w spornym okresie, w kontekście zakwalifikowania pracy do jednego ze stanowisk wymienionych w wykazie A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983 r. nie pozwalają na przyjęcie, że była to wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, praca w szczególnych warunkach, w łącznym wymiarze co najmniej 15 lat. W przypadku wyraźnej sprzeczności między zachowaną dokumentacją a twierdzeniami świadków, zeznania tych świadków muszą podlegać szczególnie wnikliwej ocenie.

W tym zakresie sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego, która nie narusza granic art. 233 kpc. Przypomnieć bowiem trzeba, że zachowały się w sprawie akta osobowe wnioskodawcy, z których wynika, że wnioskodawca rozpoczął pracę na stanowisku ładowacza i na tym stanowisku pracował do czasu rozpoczęcia zasadniczej służby wojskowej, a zwykłe świadectwo pracy wystawione 30 marca 1990 r. i cała dokumentacja potwierdzają - przez cały okres zatrudnienia po odbyciu tej służby - prace na stanowisku kierowcy-ładowacza, w tym od 23 października 1975 r. kierującego pojazdem marki Ż.(wniosek k.15 a.o.). Dopiero gdyby dokumentacja była niepełna, zawierała rozbieżności, dopuszczalne byłoby przyjęcie, że sąd wadliwie ustalił stan faktyczny. W rozpoznawanej sprawie okoliczności takie nie miały zaś miejsca.

Sąd I instancji wskazał, że wprawdzie z zeznań świadków J. B. i E. K. wynika, iż po powrocie z wojska wnioskodawca pracował jako kierowca S., co przemawia za uznaniem, iż okres pracy wnioskodawcy na stanowisku kierowcy Ż. był stosunkowo krótki, ale jednocześnie z zeznań J. B., który jako konwojent-ładowacz stale jeździł z wnioskodawcą wynika, iż S. P. nie pracował od 1975 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca, bowiem on sam czynności związane z ładowaniem pojazdu wykonywał w takim samym wymiarze jak wnioskodawca a czynności te zajmowały im większą część czasu pracy. Słusznie zatem uznał sąd I instancji, że skoro wnioskodawca wykonywał czynności ładowacza w takim samym zakresie jak zatrudniony jako ładowacz – konwojent J. B. to nie można uznać, iż czynności ładowacza wykonywane były incydentalnie. Przekonanie sądu nie naruszyło zatem zasady logicznego powiązania wniosków z zebranym w sprawie materiałem, a tylko jej naruszenie uzasadniałoby słuszność zarzutów apelacji.

Prawidłowo także ocenił sąd I instancji pozostałe okresy pracy wnioskodawcy, szczegółowo wyjaśniając przyczyny, dla których dał wiarę zeznaniom świadka A. Z., przy czym nawet uznanie, że wnioskodawca przebył te okresy pracując w warunkach szczególnych, nie byłyby one wystarczające dla nabycia uprawnień.

Reguły dowodzenia w procesie cywilnym (art. 232 kpc) zobowiązują strony do wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne. Zasada ta znajduje także zastosowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, których przedmiotem są odwołania od decyzji organów rentowych. Oznacza to, że w sprawie wnioskodawca powinien był wykazać, iż co najmniej 15 lat wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w warunkach szczególnych. Wnioskodawca udowodnił jednak, że wprawdzie pracę taką także wykonywał, ale brak dostatecznych dowodów, aby wykonywana ona była przez wymagany okres stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.

Apelację należało więc oddalić z mocy art. 385 kpc.

R.S.