descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 1943/21

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w R. odmówił przyznania ubezpieczonemu Z. C. prawa do kolejnej emerytury górniczej na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż nabył już prawo do emerytury górniczej na podstawie art. 50e tej ustawy.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony domagał się przyznania prawa do emerytury górniczej i ponownego ustalenia wysokości świadczenia, tj. przeliczenia tzw. części socjalnej

z nową kwotą bazową, gdyż po nabyciu prawa do wcześniejszej emerytury górniczej pracował przez okres co najmniej 30 miesięcy.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc okoliczności wskazane

w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt IV U 400/21 Sąd Okręgowy w Rybniku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał Z. C. prawo do górniczej emerytury poczynając od 1 marca 2020 r.

Na podstawie akt rentowych ustalił Sąd, że ubezpieczony ur. (...) jest uprawniony od 31 marca 2009 r. do górniczej emerytury bez względu na wiek przyznanej mu decyzją z dnia 10 kwietnia 2009 r. na podstawie art.50e ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił 29 lat i 10 miesięcy okresów składkowych oraz 1 rok i 10 miesięcy okresów nieskładkowych. Przy ustalaniu stażu pracy górniczej zastosowano przelicznik 1,5 wobec 283 miesięcy pracy górniczej. Po nabyciu prawa do świadczenia odwołujący się pozostawał

w zatrudnieniu przez okres co najmniej 30 miesięcy.

W dniu 12 kwietnia 2020 r. ubezpieczony, po ukończeniu 50 roku życia, złożył nowy wniosek

o przyznanie prawa do górniczej emerytury, który został załatwiony odmownie zaskarżoną decyzją.Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy przytoczył treść art. 53 ust. 3

i ust. 4, art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 50a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i stwierdził, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał Sąd, że przedmiotem postępowania było prawo odwołującego się do kolejnej emerytury górniczej z zastosowaniem nowej kwoty bazowej do części socjalnej świadczenia (24%kwoty bazowej). Za bezsporne uznał Sąd, iż ubezpieczony po przyznaniu prawa do emerytury w dniu 31 marca 2009 r. pracował i z tego tytułu podlegał co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu oraz że spełnia warunki do przyznania prawa do emerytury górniczej z art. 50a ust. 2.

Sąd I instancji podał, iż nie podziela stanowiska organu rentowego, że prawo do emerytury górniczej można nabyć tylko raz bez względu na podstawę prawną emerytury.

Wskazał Sąd, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej świadczenia na warunkach

i w wysokości określonych w ustawie przysługują ubezpieczonym w przypadku spełnienia warunków do nabycia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego

i rentowych FUS. Także art. 95 ust. 1 przewiduje możliwość zbiegu prawa do kilku świadczeń,

a w art.21 ust.2 pkt 1 przewidziano możliwość przechodzenia z emerytury na emeryturę.

Podniósł nadto Sąd, że dokonując wykładni systemowej należy zwrócić uwagę, iż Rozdział 3a ustawy emerytalnej nosi tytuł „Emerytury górnicze”, a nie jak poprzednie rozdziały „Emerytura…”. Zdaniem Sądu ustawodawca nie przewidział zatem jednego rodzaju emerytury górniczej, ale kilka – tzw. wcześniejszą z art. 50e i emeryturę w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego przewidzianego dla górników w art. 50a.

W ocenie Sądu ubezpieczony ma prawo do nabycia prawa do kolejnej emerytury górniczej na podstawie art. 50a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż przepis ten określa odrębne przesłanki nabycia prawa do emerytury od określonych w art. 50e, m.in. w zakresie wieku, przystąpienia do OFE, wymiaru czasu pracy okresów pracy górniczej, zaliczania okresów niezdolności do pracy z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej do okresów pracy górniczej.

W tej kwestii Sąd Okręgowy odwołał się do wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia

5 marca 2013 r. sygn. III AUa 117/12 oraz do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. I UK 169/14 (LEX nr 1642866). Sąd I instancji wskazał, że Z. C. posiada wymagany w art. 50a ust. 2 okres pracy górniczej (tj. co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej), osiągnął wiek 50 lat. Spełnia tym samym – w ocenie Sądu – przesłanki z art. 50a ust. 2 ustawy emerytalnej. Przysługuje mu zatem prawo do przyznania nowego świadczenia, którego wysokość może być ustalona na nowo w sposób określony w art. 53 ust. 4 w związku z ust. 3 tej ustawy.

W konsekwencji Sąd Okręgowy w Rybniku na podstawie art. 477 14 § 2 kpc zmienił zaskarżoną decyzję orzekając jak w sentencji wyroku.

Powyższy wyrok zaskarżył organ rentowy zarzucając naruszenie prawa materialnego – art.50a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną wykładnię oraz bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy odwołujący się miał już ustalone prawo do emerytury górniczej.

W oparciu o powyższy zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania

w całości, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zdaniem skarżącego prawo do emerytury górniczej można uzyskać tylko raz. Ubezpieczony uzyskał je na podstawie decyzji z 10 kwietnia 2009 r.

Organ rentowy stwierdził, że w przypadku osób mających ustalone prawo do emerytury górniczej:

-

na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy emerytalnej, albo

-

na warunkach określonych w art.34 lub art.48 ustawy emerytalnej w związku z art.49 tej ustawy, albo

-

na warunkach określonych w art.50a lub art.50e ustawy emerytalnej,

nie ma możliwości ponownego ustalenia prawa do tak przyznanej emerytury na podstawie – odpowiednio art. 50a lub art. 50e.

Przeciwne stanowisko Sądu I instancji nie znajduje oparcia w ustawie.

W szczególności nie zasługuje na aprobatę stanowisko, że emerytura górnicza przyznana

w oparciu o art. 50e ustawy emerytalnej jest świadczeniem innym rodzajowo niż emerytura górnicza ustalona w oparciu o art.50a ustawy emerytalnej.

Zdaniem ZUS jest to tożsame świadczenie (na co zresztą wyraźnie wskazuje nazwa świadczenia: emerytura górnicza ) tyle, że uzyskane w oparciu o inną podstawą prawną i inne przesłanki.

Skarżący odwołał się nadto do stanowiska wyrażonego w komentarzu do art. 50a ustawy emerytalnej przez prof. Inettę Jędrasik-Jankowską (SIP LEX).

Jest ono podobne do stanowiska prezentowanego przez organ rentowy.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

apelacja nie jest zasadna.

Wskazać na wstępie należy, że strony nie wniosły (w apelacji, bądź w odpowiedzi na apelację)

o przeprowadzenie rozprawy, a postępowanie przeprowadzone przez Sąd Okręgowy

w Katowicach i zarzuty podniesione w apelacji pozwalały na przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Stąd też Sąd II instancji skierował sprawę na posiedzenie niejawne (art. 374 kpc).

Spór w rozstrzyganej sprawie w istocie sprowadzał się do oceny, czy ubezpieczony Z. C. pobierający górniczą emeryturę przyznaną na podstawie art. 50e ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 291) może uzyskać prawo do takiej emerytury w oparciu o art. 50a.

Zgodnie z art. 50e ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. prawo do tej emerytury, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, przysługuje pracownikom, którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat.

Z kolei art. 50a ust. 1 tej ustawy stanowi, że prawo do górniczej emerytury przysługuje pracownikowi, który ukończył 55 lat życia, ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie

z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym

co najmniej 10 lat samej pracy górniczej określonej w art.50c ust.1. Stosownie natomiast do

ust. 2 omawianego artykułu wiek emerytalny dla pracowników posiadających co najmniej

20 lat pracy górniczej i równorzędnej (kobiety) lub 25 lat takiej pracy (mężczyźni), w tym

co najmniej 15 lat pracy górniczej – wynosi 50 lat.

Okoliczności faktyczne rozstrzyganej sprawy były bezsporne i zostały prawidłowo wskazane przez Sąd Okręgowy w Rybniku. Zbędnym jest więc ich ponowne przytaczanie w tym miejscu.

Wskazać jedynie należy, że Z. C. ur. (...), w dacie złożenia

wniosku o górniczą emeryturę spełniał wszystkie warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 50a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

Sąd Okręgowy w Rybniku prawidłowo zinterpretował wskazane na wstępie przepisy i uznał,

że brak jest przeszkód prawnych do przejścia na górniczą emeryturę określoną w art. 50a przez świadczeniobiorcę, który pobierał już emeryturę przyznaną na podstawie art. 50e.

Sąd Apelacyjny w pełni podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.

Zauważyć na wstępie należy, że w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje

się, iż na emeryturę można przechodzić kilka razy (por. np. uchwałę z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. II UZP 4/13, OSNP z 2013, nr 21-2, poz. 257 oraz wyrok z dnia 19 marca 2014 r., sygn.

I UK 345/13, LEX nr 1455228). Powyższy pogląd został wprawdzie wyrażony przy dokonywaniu wykładni art. 55 w związku z art. 25 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.,

tym nie mniej ogólna zasada dotycząca możliwości kilkakrotnego uzyskania prawa do

emerytury znajduje zastosowanie również w rozstrzyganej sprawie.

Trafnie wskazał Sąd Okręgowy w Rybniku, że emerytury określone w art. 50e i art. 50a nie są takimi samymi świadczeniami. Inne bowiem są warunki do ich uzyskania.

W pierwszym wypadku, o przyznaniu prawa do górniczej emerytury decyduje wyłącznie okres (25 lat) wykonywania kwalifikowanej pracy górniczej (pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy). Posiadanie określonego wieku nie ma w tym wypadku żadnego znaczenia.

Z kolei do nabycia prawa do górniczej emerytury na podstawie art. 50a konieczne jest – obok posiadania pracy górniczej (wraz z pracą równorzędną) w odpowiednim wymiarze – uzyskanie stosownego wieku emerytalnego (55 lub 50 lat).

Różne są zatem warunki do nabycia prawa do emerytur górniczych w oparciu o oba przepisy.

Tę odrębność obu świadczeń dostrzegł sam ustawodawca, który Rozdział 3a Działu II ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. zatytułował: Emerytury górnicze.

Podobnie art. 51 ust. 1 – dotyczący wysokości emerytur – stanowi, że „przy ustalaniu

wysokości górniczych emerytur, o których mowa w art. 50a lub art. 50e…”.

Przedstawione okoliczności w pełni pozwalają zatem na przyjęcie, że Z. C. pobierający górniczą emeryturę przyznaną na podstawie art. 50e, może – po uzyskaniu odpowiedniego wieku emerytalnego – uzyskać prawo do górniczej emerytury określonej

w art. 50a.

Mając powyższe względy na uwadze, skoro apelacja okazała się bezzasadna, Sąd II instancji na mocy art. 385 kpc oddalił ją.

/-/ SSA Wojciech Bzibziak