descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 1699/16

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 7 września 2017 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Małgorzata Aleksandrowicz

Sędziowie: SSA Jolanta Cierpiał (spr.)

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

Protokolant: st. insp. sąd. Dorota Cieślik

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Małgorzata Aleksandrowicz

SSA Jolanta Cierpiał

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 27 maja 2015 r., znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił J. S. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

J. S. odwołał się od powyższej decyzji, wskazując jednocześnie na okoliczności związane z jego stanem zdrowia, które uzasadniają uznanie go za osobę niezdolną do pracy.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując wcześniej prezentowaną argumentację.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt VII U 2314/15, Sąd Okręgowy w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że odwołujący J. S. jest częściowo niezdolny do pracy w okresie od 8 lutego 2015 r. do 31 października 2016 r.

U podstaw powołanego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

J. S., ur. dnia (...), jest z zawodu hydraulikiem. Ostatnio pracował jako portier-dozorca.

Decyzją z dnia 23 listopada 2000 r. organ rentowy przyznał mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 30 listopada 2001 r. Dalsza wypłata świadczenia została odwołującemu odmówiona z uwagi na poprawę jego stanu zdrowia.

Odwołujący złożył koleny wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy w dniu 6 lutego 2015 r.

Decyzją z dnia 27 maja 2015 r., zaskarżoną w niniejszym postępowaniu, organ rentowy odmówił odwołującemu przywrócenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy bowiem w orzeczeniu z dnia 30 kwietnia 2015 r. Komisja Lekarska ZUS orzekła brak niezdolności do pracy odwołującego w wykonywanym i wyuczonym zawodzie.

Dla oceny stanu zdrowia odwołującego w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych: ortopedy dr B. M. oraz okulisty dr B. Ł.. Biegli rozpoznali u odwołującego zez skośny ku dołowi oka lewego, głębokie niewidzenie oka lewego, nadwzroczność z niezbornością oka prawego, zespół bólowy kręgosłupa z istotnym funkcjonalnie ograniczeniem ruchomości, złamanie blaszki górnej trzonu L1, osteoporozę, chorobę Dupuytrena z zajęciem palców i chondropatię stawu kolanowego lewego.

Biegły okulista wskazał, iż z powodów okulistycznych odwołujący nie jest niezdolny do pracy. Niedowidzenie oka lewego trwa od dzieciństwa i nie ma znaczenia orzeczniczego. Funkcja widzenia oka prawego w okularach jest natomiast dobra i dlatego odwołujący jest zdolny do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami.

W opinii ortopedycznej biegły stwierdził m. in. zespół bólowy kręgosłupa z istotnym funkcjonalnie ograniczeniem ruchomości przy upośledzonej gibkości, a także zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne i cechy osteoporozy. W jego opinii stan narządu ruchu odwołującego narusza sprawność motoryczną jego organizmu, choć nie upośledza wydolności chodu. Odwołujący wymaga stałej kontroli lekarskiej oraz leczenia farmakologicznego i fizykoterapeutycznego, a także operacyjnego w zakresie stwierdzonej choroby Dupuytrena. Biegły zwrócił także uwagę na konieczność unikania przeciążeń. Ortopeda uznał J. S. za częściowo niezdolnego do pracy zgodnej z kwalifikacjami od dnia złożenia wniosku do końca października 2016 r. Stan jego zdrowia pogorszył się w porównaniu ze stanem na dzień badania przez organy orzecznicze ZUS, gdyż można obecnie stwierdzić zmiany naruszające sprawność organizmu odwołującego.

W opinii łącznej biegłych zaszły podstawy do uznania częściowej niezdolności do pracy odwołującego okresowo od dnia złożenia wniosku o świadczenie rentowe do końca października 2016 r.

W uzupełnieniu opinii z dnia 4 kwietnia 2016 r. – wobec zastrzeżeń organu rentowego – biegły ortopeda wyjaśnił, że ograniczenie ruchów kręgosłupa piersiowo-lędźwiowego jest znaczne i upośledza fizyczną sprawność odwołującego, ograniczając jego zdolność do pracy fizycznej. Istniejące dolegliwości są przeciwwskazaniem do wykonywania pracy fizycznej, dźwigania, noszenia ciężkich przedmiotów i prac w pozycjach wymuszonych. To z powodu chorób narządu ruchu wnioskodawca pozostaje częściowo niezdolny do pracy w okresie wskazanym w treści opinii. Ortopeda podtrzymał więc swoją opinię z dnia 7 października 2015

Sąd Okręgowy ocenił opinię biegłych jako przydatną dla ustalenia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sporu. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu I instancji, nie zachodziły uzasadnione wątpliwości co do wartości dowodowej opinii biegłych i nie zachodziła potrzeba ponownego przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych.

Sąd Okręgowy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie spór ograniczał się do ustalenia, czy schorzenia ubezpieczonego powodują u niego częściową lub całkowitą niezdolność do pracy i ewentualnie na jaki okres, a dokonując rozważań prawnych powołał się na przepisy art. 12 ust. 1, 2 i 3, art. 13, art. 57 ust. 1 oraz art. 61 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748, ze zm.)

Sąd I instancji podkreślił, że to z przyczyn ortopedycznych odwołujący jest osobą częściowo niezdolną do pracy, a niezdolność ta trwa od daty złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy i wobec tego przysługuje mu prawo do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy za okres od dnia 8 lutego 2015 r. do dnia oznaczonego przez biegłych w opinii, tj. do dnia 31 października 2016 r.

Sąd Okręgowy wywiódł wniosek, że złożone odwołanie okazało się uzasadnione, z uwzględnieniem okresu niezdolności do pracy określonego przez biegłych, wobec czego, na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. i powołanych przepisów prawa materialnego, zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że odwołujący J. S. jest częściowo niezdolny do pracy od 8 lutego 2015 r. do 31 października 2016 r.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., zaskarżając go w całości i zarzucając:

- naruszenie przepisu art. 477 14 § 2 k.p.c., poprzez dokonanie zmiany zaskarżonej decyzji w ten sposób, iż sąd ustalił, że odwołujący jest częściowo niezdolny do pracy w okresie od 08.02.2015 r. do 31.10.2016 r., bez orzeczenia co do istoty sprawy tj. w przedmiocie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto w treści uzasadnienia apelacji, organ rentowy wskazał, że ubezpieczony do dnia 09.03.2015 r. pobierał zasiłek chorobowy.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja organu rentowego, przy dokładnej analizie żądań wyartykułowanych przez ubezpieczonego oraz przy uwzględnieniu stanowiska organu rentowego, a także treści rozstrzygnięcia Sądu I instancji wraz z jego uzasadnieniem – odnosi swój skutek prowadząc do zmiany zaskarżonego wyroku z powodu wadliwie sformułowanej sentencji orzeczenia. Ponadto dokonane przez Sąd I instancji rozważania prawne wymagają uzupełnienia.

Z uwagi na fakt, iż Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych Sądu I instancji, a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń, zgodnie z treścią art. 387 § 2 1 k.p.c. uzasadnienie niniejszego wyroku ograniczone zostało do wyjaśnienia jego podstawy prawnej wraz z przytoczeniem przepisów prawa.

Jak już wskazywał Sąd Okręgowy, art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748, ze zm.) określa, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Z kolei art. 12 ust 2 definiuje całkowitą niezdolność do pracy jako utratę zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, zaś art. 12 ust. 3 jako częściową niezdolność do pracy wskazuje utratę zdolności do pracy powodującą w znacznym stopniu utratę zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Nadto należy wskazać, że art. 13 wyżej wymienionej ustawy określa kryteria oceny stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowań co do odzyskania tej zdolności. Są to:

-

stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji,

-

możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Z kolei zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

1) jest niezdolny do pracy,

2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

Tym samym renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który został uznany za niezdolnego do pracy, jeżeli spełni on warunek tzw. czasu zajścia ryzyka (niezdolności do pracy) oraz posiada wymagany staż ubezpieczeniowy. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że ubezpieczony spełnił wyżej wymienione przesłanki.

Sąd Apelacyjny zauważa, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza przedmiot decyzji organu rentowego i żądanie zgłoszone w odwołaniu wniesionym do sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 marca 2011 r., sygn. akt II UZ 1/11 LEX nr 844747; postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 1999 r., sygn. akt II UZ 52/99 OSNP 2000/15//601; postanowienie Sądu Najwyższego z 18 marca 2008 r. sygn. akt II UZ 4/08 OSNP 2009/11-12/163 i inne).

W tym miejscu należy wskazać, jak słusznie zaznaczył apelujący organ rentowy, że zgodnie z art. 325 k.p.c. sentencja wyroku powinna zawierać m.in. oznaczenie przedmiotu sprawy oraz rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy zmieniając decyzję organu rentowego nie przyznał wnioskodawcy prawa do wnioskowanego świadczenia, lecz ustalił jedynie, że odwołujący jest częściowo niezdolny do pracy w okresie 08.02.2015 r. do 31.10.2016 r., natomiast w pisemnym uzasadnieniu umieścił informację odnośnie przyznania odwołującemu prawa do renty. W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe świadczy o tym, że rozstrzygnięcie zostało nieprawidłowo sformułowane, ale w gruncie rzeczy nie może prowadzić do uchylenia wyroku, tylko do jego zmiany.

Z ugruntowanego orzecznictwa sądów jak i doktryny wynika, że w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd nie rozstrzyga o zasadności wniosku, lecz o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art. 477 14 § 2 k.p.c. w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy. Orzeczenie co do istoty sprawy, o którym mowa w art. 477 14 § 2 k.p.c. polega na sformułowaniu sentencji wyroku w taki sposób, aby zastępowała decyzję organu rentowego.

Podkreślenia wymaga, że art. 477 14 k.p.c. normuje wyczerpująco katalog rozstrzygnięć sądu odwoławczego rozpoznającego w pierwszej instancji odwołania od decyzji organów rentowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd pierwszej instancji, wydając rozstrzygnięcie merytoryczne, może albo uwzględnić odwołanie § 2 i 3, albo je oddalić § 1 (por. wyrok SN z dnia 23 listopada 2004 r., I UK 15/04, OSNP 2005, Nr 11, poz. 161; wyrok SN z dnia 2 października 2008 r., I UK 88/08, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 100; postanowienie SN dnia 16 października 2009 r., I UK 116/09, LEX nr 558573; wyrok SN z dnia 27 kwietnia 2010 r., II UK 336/09,LEX nr 604222). Uwzględniając odwołanie, sąd może zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub w części (oddalając, odwołanie w pozostałym zakresie), orzekając zarazem co do istoty sprawy (§ 2) albo - w przypadku niewydania decyzji przez organ rentowy - zobowiązać organ do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, lub też samodzielnie rozstrzygnąć sprawę, orzekając co do istoty sprawy (§ 3).

W apelacji wskazano nadto, że ubezpieczony do dnia 09.03.2016 r. pobierał zasiłek chorobowy (182 dni), wynika to także z akt rentowych odwołującego. Powyższą kwestię Sąd Okręgowy zupełnie pominął, zarówno w rozstrzygnięciu, jak również w uzasadnieniu wyroku. Sąd Apelacyjny zatem wskazuje, iż prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia (art. 100 ust. 1 u.e.r.f.u.s.), to jednak jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na podstawie Kodeksu pracy, prawo do renty powstaje z dniem zaprzestania pobierania tych świadczeń (ust. 2 tego przepisu). Art. 100 ust. 2 wyraźnie modyfikuje zasadę sformułowaną w art. 100 ust. 1 u.e.r.f.u.s., co oznacza, że pobieranie świadczeń wymienionych w ust. 2 de facto zmienia czas powstania prawa do świadczeń - zostaje on przesunięty. Z art. 100 ust. 2 u.e.r.f.u.s. jednoznacznie wynika, że prawo do świadczenia rentowego nabywa się dopiero po ustaniu pobierania wskazanych tam świadczeń. A zatem, jeżeli w dniu spełnienia wszystkich warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy osoba uprawniona pobiera zasiłek chorobowy lub inne świadczenie za czas niezdolności do pracy, to ustalone prawo do emerytury lub renty powstaje i może być realizowane z dniem zaprzestania pobierania świadczeń krótkoterminowych (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2016 r. II UK 435/15 oraz por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., I UK 352/10, LEX nr 863945 i z dnia 8 czerwca 2010 r., I UK 16/10, LEX nr 607441).

W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy, jak już powyżej wskazano, w ogóle nie rozważał ani nie odniósł się do daty ustania ostatniego tytułu ubezpieczenia wnioskodawcy, od którego należało liczyć przedłużony okres ubezpieczeniowej ochrony rentowej według art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Powyższe skutkowało zmianą zaskarżonego orzeczenia poprzez właściwe sformułowanie sentencji wyroku, a także wskazanie poprawnej daty, od której ubezpieczonemu przysługiwało prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W konsekwencji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i powołanych wyżej przepisów prawa materialnego należało zmienić zaskarżony wyrok.

SSA Katarzyna Schönhof-Wilkans

SSA Małgorzata Aleksandrowicz

SSA Jolanta Cierpiał