descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III A Ua 1691/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 23 stycznia 2014 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska

SSA Barbara Ciuraszkiewicz (spr.)

SSA Barbara Pauter

Monika Horabik

Uzasadnienie

Decyzją z 21 marca 2013 r. ZUS Oddział w W. odmówił uchylenia swej decyzji z 23 września 2011 r. w części, w jakiej decyzja ta zawieszała prawo do wypłaty emerytury W. Ś. od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r.

Wskutek zaskarżenia decyzji sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy w Świdnicy, który wyrokiem z 17 lipca 2013 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni prawo do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r.

Sąd ustalił, że wnioskodawczyni, będąc zatrudnioną, nabyła prawo do emerytury od 1 marca 2009 r. i pobierała świadczenie, jednocześnie kontynuując zatrudnienie. Decyzją z 23 września 2011 r. wypłata emerytury została zawieszona od 1 października 2011 r. z uwagi na dalsze zatrudnienie ubezpieczonej. Ubezpieczona decyzji nie zaskarżyła.

W dniu 21 listopada 2012 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek do ZUS-u o wznowienie wypłaty emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 listopada 2012 r. wraz z odsetkami.

Decyzją z 22 grudnia 2012 r. ZUS podjął wypłatę świadczenia od 22 listopada 2012 r., natomiast zaskarżoną decyzją z 21 marca 2013 r. odmówił wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r.

W tym stanie Sąd I instancji uznał, że odwołanie wnioskodawczyni jest zasadne w części wypłaty zawieszonej emerytury w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. Podstawą wstrzymania wypłaty emerytury wnioskodawczyni z dniem 1 października 2011 r. było zaistnienie przesłanki do zawieszenia wynikającej z art. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 257 poz. 1726 ze zm.). Przepis ten stanowił, że do emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy, o której mowa w art. 6, oraz ustawy, o której mowa w art. 18, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się, poczynając od dnia 1 października 2011 r. Ustawą wymienioną w art. 6 jest ustawa o emeryturach i rentach z FUS, w której to ustawie z dniem 1 stycznia 2011 r. na mocy powołanej ustawy z 16 grudnia 2010 r. wprowadzono art. 103a, który stanowi, iż prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 listopada 2012 r., w sprawie II K 2/12, orzekł, iż art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. nr 291, poz. 1707) w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227, ze zm.), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok powyższy został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 22 listopada 2012 r. pod poz. 1285. Z chwilą ogłoszenia tego wyroku przepis w nim wskazany utracił swoją moc (został wyeliminowany z porządku prawnego). Skoro więc przepis, który był podstawą do wydania decyzji z 23 września 2011 r., wstrzymującej wypłatę emerytury wnioskodawczyni od 1 października 2011 r., został uznany za niezgodny z Konstytucją, to mimo że obowiązywał on w dacie wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty, nie powinien być w sprawie zastosowany jako niezgodny z Konstytucją, co okazało się po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny cytowanego orzeczenia.

Wnioskodawczyni wprawdzie nie odwołała się od decyzji z 23 września 2011 r., lecz złożyła w organie rentowym skargę o wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a kpa, a skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci wyeliminowania określonego przepisu prawnego, odnoszą się także do stanów faktycznych istniejących w czasie jego formalnego obowiązywania.

Wnioskodawczyni miała od daty przyznania prawa do świadczenia (tj. od 1 marca 2009 r.) prawo do wypłaty emerytury bez obowiązku rozwiązywania stosunku pracy i organ rentowy do 1 października 2011 r. świadczenie emerytalne wypłacał. Skoro art. 103a cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie dotyczył sytuacji wnioskodawczyni, to nie można było zawiesić świadczenia, a tym samym wstrzymać jego wypłaty z dniem 1 października 2011 r. Zaskarżona decyzja była więc błędna i naruszała przepisy o zawieszaniu świadczenia w ich znaczeniu ustalonym zaskarżonym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.

Wobec treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżona decyzja wymaga zmiany poprzez przyznanie wnioskodawczyni prawa do wyrównania świadczenia od daty wstrzymania jego wypłaty i zobowiązania organu rentowego do podjęcia wypłaty świadczenia poczynając od dnia zawieszenia do dnia wznowienia.

Apelację wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stanowiących podstawę prawną decyzji z 28 września 2011 r. przez przyjęcie, że nie była ona prawidłowa w dacie jej wydania i w związku z tym błędne uznanie, że wnioskodawczyni ma prawo do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. ZUS zarzucił także naruszenie art. 190 ust. 3 Konstytucji przez jego niezastosowanie i uznanie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2012 r. wywołuje skutki prawne wstecz.

W uzasadnieniu zarzutów organ rentowy podniósł, że termin utraty mocy obowiązującej art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw nie był określony. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma charakter deklaratoryjny. Przepis, do czasu jego uchylenia, funkcjonuje w sposób zgodny z Konstytucją. Uwzględnienie zatem roszczenia wnioskodawczyni przez zasądzenie należności za okres wsteczny jest niezasadne.

Zakład wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Sytuacja prawna ubezpieczonej nie różni się od tych emerytów, których objął swym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny, a którym organ rentowy wstrzymał prawo do emerytury od 1 października 2011 r. Jedynie pod względem procesowym jej sytuacja różni się od tych ubezpieczonych, którzy skarżyli do sądów powszechnych decyzje o wstrzymaniu im wypłat emerytur od 1 października 2011 r. i następnie wnosili skargi o wznowienie tych postępowań sądowych. Wnioskodawczyni nie skarżyła decyzji zawieszającej prawo do świadczenia z 23 września 2011 r. Jednak samo uprawomocnienie się tej decyzji nie miało wpływu na możliwość żądania przez nią wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 j.t.).

Wskazany przepis stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Wnioskodawczyni skargę o wznowienie postępowania administracyjnego wraz z wnioskiem o wydanie decyzji wznawiającej wypłatę świadczenia i wypłacenie zaległej emerytury od 1 października 2011 r. z odsetkami złożyła w organie rentowym w ustawowym miesięcznym terminie od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak reguluje § 2 art. 145a kpa. Tymczasem organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił wznowienia wypłaty emerytury od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. W tym zakresie rację ma ubezpieczona, ZUS winien wznowić wypłatę emerytury od 1 października 2011 r. i wypłacić zaległe świadczenia.

Organ rentowy swoje zarzuty skupił tylko i wyłącznie na zagadnieniu daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, która to kwestia jest uregulowana w art. 190 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji. Zgodnie z tymi przepisami orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Data wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ma takie znaczenie, że powoduje zmianę obowiązującego do tej pory stanu prawnego przez wyeliminowanie z obrotu prawnego przepisu niezgodnego z Konstytucją, przy czym istotne jest prawidłowe zrozumienie ww. skutku. Mianowicie oceniany przez Trybunał Konstytucyjny przepis nie staje się niezgodny z Konstytucją od daty wejścia w życie wyroku Trybunału, lecz jest i był już niezgodny z ustawą zasadniczą w chwili wejścia w życie przepisu w brzmieniu nadanym mu przez ustawodawcę. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie potwierdzenie niekonstytucyjności badanej regulacji od chwili jej wprowadzenia.

Osobną kwestią jest natomiast żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 401 1 kpc lub art. 145a kpa. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Sens tej regulacji jest taki, że daje sądowi oraz organowi administracji możliwość wzruszenia prawomocnego orzeczenia (decyzji) wydanego w sprawie, której podstawą rozstrzygnięcia był przepis od początku uznany za wadliwy, bo niezgodny z Konstytucją. Istotą wznowienia jest zatem możliwość ponownego orzekania, lecz tym razem na podstawie prawa już zgodnego z ustawą zasadniczą.

Dlatego też zarzut organu rentowego, opierający się na twierdzeniu, że skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego wiążą tylko na przyszłość jest o tyle nieuzasadniony, że właśnie przepisy o wznowieniu postępowania nakazują, w przypadku skutecznego złożenia skargi o wznowienie na postawie art. 401 1 kpc lub art. 145a kpa stosowanie niewadliwego prawa (nieobciążonego wadą niekonstytucyjności), a tym samym niwelowanie jego skutków w przeszłości, tj. w sprawach zakończonych już prawomocnymi orzeczeniami. Oczywiście dotyczy to tylko tych spraw, w których wadliwe prawo było podstawą rozstrzygnięcia. To natomiast uzasadnia przyznanie wnioskodawczyni prawa do wypłaty emerytury za okres poprzedzający wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł o oddaleniu apelacji organu rentowego.