Treść orzeczenia
Sygn. akt III AUa 1615/16
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 10 lutego 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
SSA Michał Bober
SSA Maria Sałańska - Szumakowicz
SSA Jerzy Andrzejewski (spr.)
sekr.sądowy Sylwia Gruba po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. w Gdańsku sprawy A. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o wysokość emerytury na skutek apelacji A. N. od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt IV U 1556/15 oddala apelację.
SSA Maria Sałańska - Szumakowicz SSA Michał Bober SSA Jerzy Andrzejewski
Uzasadnienie
A. N. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w T. z dnia 22 czerwca 2015 roku, na mocy której ZUS Oddział w T. z urzędu przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 3 czerwca 2015 roku w zamian za pobieraną rentę z tytułu niezdolności do pracy. Odwołujący domagał się obliczenia wysokości emerytury z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego na podstawie waloryzacji kwartalnej wg wskaźnika za IV kwartał 2014 roku.
Pozwany organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.
W piśmie z dnia 30 września 2015 roku odwołujący wskazał, że zdawał sobie sprawę, iż przejście na emeryturę w miesiącu czerwcu będzie dla niego niekorzystne, dlatego też zwrócił się do ZUS, aby umożliwiono mu przejście na emeryturę w lipcu. Powiedziano mu że jest to niemożliwe, co w rezultacie doprowadziło do tego, że otrzymuje on świadczenie o 10% niższe, niż gdyby złożył wniosek w lipcu. Uważa że został wprowadzony w błąd i nie powinien w związku z tym tracić należnej mu emerytury.
Organ rentowy w piśmie z dnia 7 kwietnia 2016 roku wskazał, że w przypadku ustalania wysokości emerytury w czerwcu danego roku kwota składek poddana ostatniej waloryzacji rocznej nie może podlegać waloryzacjom kwartalnym.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 21 lipca 2016 roku oddalił odwołanie. Swoje rozstrzygnięcie Sąd ten oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych.
A. N. (ur. (...)) w okresie od 30 maja 1999 roku do 2 czerwca 2015 roku miał przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Decyzją z 22 czerwca 2015 roku przyznano mu prawo do emerytury (...) (tj. od dnia osiągnięcia przez niego powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego dla osób urodzonych pomiędzy 1 października 1949 roku a 31 grudnia 1949 roku - 65 lat i 8 miesięcy). Wysokość świadczenia został ustalona z uwzględnieniem kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego
w kwocie 882.352,84 zł i kwoty składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji rocznej za rok 2014 roku za składki które zostały zewidencjonowane na koncie ubezpieczonego do końca 2014 roku w wysokości 32.035,06 zł.
W ocenie Sądu I instancji odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 24a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS emeryturę, o której mowa w art. 24, przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do tej emerytury oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Na podstawie tego przepisu świadczenie emerytalne jest przyznawane automatycznie z urzędu - bez konieczności złożenia wniosku przez osobę uprawnioną. Przepis ten nie daje osobie uprawnionej możliwości wyboru późniejszej daty, od jakiej zostanie ono przyznane – poprzez złożenie wniosku w późniejszym terminie – gdyż jest ono przyznawane z urzędu, od dnia ukończenia przez tą osobę powszechnego wieku emerytalnego. Oznacza to, iż działanie organu rentowego było prawidłowe, a wydając zaskarżoną decyzję pozwany musiał przyznać ubezpieczonemu emeryturę od dnia 3 czerwca 2015 roku. To zaś powodowało, że nie można było zastosować w jego przypadku waloryzacji kwartalnej o jakiem mowa w art. 25a w/w ustawy, gdyż kwota składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na jego koncie została zwaloryzowana w ramach corocznej waloryzacji mającej miejsce w dniu 1 czerwca, przy zastosowaniu wskaźnika za rok 2014. Sąd Okręgowy podkreślił, że gdyby nawet zgodne z życzeniem ubezpieczonego, świadczenie emerytalne zostałoby mu przyznane od miesiąca lipca 2015 roku i w związku z tym objęła by go także dodatkowa waloryzacja za I kwartał 2015 roku, to nie wpłynęłoby to w znaczący sposób na wysokość jego świadczenia, gdyż waloryzacja ta dotyczyłaby wyłącznie składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację.
W związku z powyższym Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.
Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący zaskarżając go w całości i domagając się jego zmiany i uwzględnienia odwołania. Skarżący zarzucił pominięcie przez Sąd Okręgowy okoliczności, iż Inspektorat ZUS w G. wprowadził go w błąd podając, że nie musi nic robić ze swoją rentą (ubezpieczony chciał ja zawiesić by otrzymać emeryturę od miesiąca lipca 2015 roku, a nie w czerwcu 2015 roku) bo będzie mu przysługiwało prawo do jednorazowego przeliczenia wysokości emerytury. Apelujący podkreślił, iż w związku z tym, że emerytura przyznana w miesiącu czerwcu jest o około 10% niższa od emerytury, którą przyznano by
w miesiącu lipcu, wystąpił w dniu 5 marca 2015 roku z pismem do ZUS o umożliwienie mu przejścia na emeryturę w miesiącu lipcu 2015 roku. W odpowiedzi ZUS wskazał, że jest to niemożliwe i nie poinformował go, że stosownie do art. 24a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS emeryturę można przyznać po okresie wstrzymania renty. Będąc świadom, że przyznanie emerytury w miesiącu czerwcu jest dla niego wysoce niekorzystne, trzykrotnie stawił
w Inspektoracie ZUS w G. i za każdym razem panie z informacji przekonywały go, że nic w tej sprawie nie musi robić, bo po przyznaniu mu świadczenia emerytalnego będzie miał prawo do jednorazowego przeliczenia emerytury. Odwołujący wskazał, iż w lipcu 2015 roku złożył do ZUS taki wniosek i okazało się, że jego rocznik nie łapie się na przeliczenia. Pani rozpatrująca ten wniosek przyznała mu rację, że jedynym wyjściem z tej sytuacji było okresowe zawieszenie renty. Skarżący podkreślił, że przez niekompetentność pań z informacji został pozbawiony przejścia na emeryturę w miesiącu lipcu 2015 roku, co zmniejszyło jego emeryturę. Nadto wskazał, że nie kwestionował wyliczenia wysokości emerytury i nie żądał od Sądu potwierdzenia prawidłowości lub nieprawidłowości tych wyliczeń.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje
Apelacja odwołującego nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, iż odwołujący nie tyle kwestionował wysokość przyznanego mu świadczenia, wszak w toku procesu wielokrotnie wskazywał, że dokonanych przez ZUS wyliczeń nie neguje, co w rzeczywistości nie zgadzał się z datą przyznania mu tego świadczenia,
a w związku z tym sposobem dokonanej waloryzacji.
Skarżący twierdził, że został wprowadzony w błąd przez pracowników ZUS co do możliwości późniejszego przejścia na emeryturę po pobieranej rencie z tytułu niezdolności do pracy i domagał się przyznania się tego prawa, a co za tym idzie jego obliczenia i wypłaty dopiero od lipca 2015 roku, a więc miesiąc później niż to faktycznie nastąpiło. Roszczenie odwołującego nie mogło się jednak spotkać za aprobatą Sądu Apelacyjnego, gdyż Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, iż osobom pobierającym rentę z tytułu niezdolności do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego i podlegającym jednocześnie ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z urzędu przyznaje się emeryturę od dnia osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury (art. 24a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Przepis ten jest klarowny w swojej treści i rodzi obowiązek przyznania przez ZUS niejako
z automatu prawa do emerytury renciście od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Istnieje jednak wyjątek od tej zasady, który wprowadza przepis art. 24a ust. 2 ustawy o emeryturach
i rentach z FUS, zgodnie z którym w przypadku w wstrzymania prawa do renty, emeryturę przyznaje się od daty podjęcia wypłaty świadczenia.
Okoliczności faktyczne sprawy wykluczają możliwość zastosowania dyspozycji art. 24a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż odwołujący nie złożył wniosku o wstrzymanie czy zawieszenia wypłaty świadczenia rentowego. Za takowy wniosek niewątpliwie nie może być uznane pismo odwołującego z dnia 5 marca 2015 roku, w którym zwrócił się do organu rentowego o umożliwienie mu przejścia na emeryturę z dnia 3 lipca 2015 roku. ZUS nie miał bowiem instrumentów prawnych aby uwzględnić wniosek odwołującego, gdyż przyznanie emerytury w późniejszym okresie wymagało inicjatywy skarżącego. To zaś obligowało ZUS do przyznania emerytury z urzędu od dnia 3 czerwca 2015 roku. Zaskarżona decyzja jest więc decyzją prawidłową. Skonstruowane przez odwołującego żądanie nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ nie istnieje przepis prawa, który uprawniałby ubezpieczonego, mimo braku złożenia wniosku o wstrzymanie renty, do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury
w innej dacie niż osiągnięcie wieku emerytalnego. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych nie regulują takowej kwestii, co oznacza, że nie ma prawnych możliwości do uznania stanowiska skarżącego za uzasadnione z tej perspektywy. Sąd Apelacyjny oczywiście zdaje sobie sprawę
z podnoszonych przez odwołującego okoliczności, iż brak wystąpienia przez niego ze stosownym wnioskiem o wstrzymanie renty nastąpił z powodu wprowadzenia go w błąd, ale badanie czy okoliczności te faktycznie miały miejsce i jaki był ich wpływ na prawa i obowiązki skarżącego nie mógł być przedmiotem rozpoznania przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych nie pozwalają na dochodzenie tego typu roszczeń, a tym samym wobec braku złożenia przez skarżącego stosownego wniosku o wstrzymanie świadczenia rentowego nie ma obecnie możliwości zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do emerytury, a co za tym idzie obliczenia jej wysokości od inne, późniejszej daty.
Sąd Apelacyjny dostrzega przy tym, że pozwany organ rentowy odpowiadając na pismo odwołującego z dnia 5 marca 2015 roku, co prawda prawidłowo wskazał, że emerytura dla osoby pobierającej rentę przyznawana jest z urzędu od dnia osiągnięciu wieku emerytalnego, to jednak nie poinformował go o pełnej treści art. 24a ustawy o emeryturach i rentach, a więc także
o możliwości uprzedniego wstrzymania świadczenia rentowego i tym samym przyznania emerytury od daty podjęcia tego świadczenia. Takie zachowanie organu rentowego można poczytywać jako naruszające zasady zaufania obywateli do organów administracji oraz zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.), nie mniej jednak brak jest możliwości zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji z tego powodu, gdyż postępowanie sądowe w sprawach z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych, skupia się na wadach wynikających z naruszenia prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnych spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania.
Naruszenie przez organ administracji publicznej obowiązku informacyjnego może być jednak uznane za element winy, stanowiący jedną z przesłanek odpowiedzialności deliktowej wynikającej z art. 415 k.c., co otwiera drogę do ewentualnego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w drodze postępowania przed sądem powszechnym.
Reasumując, apelacja skarżącego nie zawierała zarzutów które mogłyby skutkować zmianą lub uchyleniem zaskarżonego wyroku, w konsekwencji podlegała ona oddalaniu stosownie do art. 385 k.p.c.
SSA M. Bober SSA M. Sałańska-Szumakowicz SSA J. Andrzejewski