descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 1594/22

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 19 kwietnia 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2021 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił A. R. przywrócenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy gdyż komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 15.04.2021 r. nie stwierdziła u wnioskodawcy niezdolności do pracy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. R., wskazując, że nie zgadza się z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS.

Wyrokiem z dnia 19 października 2022r. w sprawie III U 582/21 Sąd Okręgowy w Koninie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu A. R. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia wstrzymania wypłaty świadczenia tj. od 01.03.2021 r. na okres 5 lat.

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

A. R., ur. (...), posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe, z zawodu jest frezerem, pracował jako tokarz ściernic, kierowca, sprzedawca, pracownik fizyczny.

W okresie od 07.02.2008 r do 30.09.2010 r. ubezpieczony był uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a w okresie od 01.10.2010 r. do 28.02.2021 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W dniu 01.02.2021 r. A. R. złożył w organie rentowym wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty, do wniosku dołączył zaświadczenie lekarskie oraz dokumentację medyczną.

Orzeczeniem z dnia 18.03.2021 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy. Z tym orzeczeniem nie zgodził się ubezpieczony i wniósł od niego sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS. Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia 15.04.2021r. podzieliła opinię lekarza orzecznika i nie znalazła podstaw do stwierdzenia niezdolności do pracy u wnioskodawcy. Powyższe orzeczenie stanowiło podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

W przedmiotowej sprawie przedmiotem sporu było to, czy wnioskodawca po okresie pobierania renty (tj. po 28.02.2021 r.) jest nadal niezdolny do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W celu wyjaśnienia kwestii spornej Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych internisty – diabetologa oraz psychiatry i psychologa. Na podstawie opinii biegłych Sąd Okręgowy ustalił, że u odwołującego występują następujące schorzenia :

- organiczne zaburzenia nastroju,

- cukrzyca typu 2, niewyrównana metabolicznie, powikłana miażdżycą tętnic szyjnych i

wieńcowych,

- otyłość brzuszna,

- dyslipidemia,

- nadciśnienie tętnicze,

- choroba niedokrwienna serca,

- niska wydolność fizyczna,

- podejrzenie kardiologicznego zespołu (...),

- stan po zawale serca (...) 2007 i angioplastyce wieńcowej z założeniem stentów,

- guzek tarczycy.

Z powodu rozpoznanych schorzeń ubezpieczony jest nadal częściowo niezdolny do pracy. Odwołujący jest leczony psychiatrycznie z powodu zaburzeń depresyjno – lękowych, które wystąpiły po przebytym zawale. Mimo konsekwentnego procesu leczenia utrzymują się u wnioskodawcy objawy w obszarze obniżenia nastroju, zaburzenia procesów motywacyjnych, objawy lękowe. Odwołujący w tym roku był ponownie hospitalizowany psychiatrycznie. W badaniu psychologicznym testowym występują wykładniki wtórnego obniżenia wydajności funkcji poznawczych – pamięci, uczenia się, koncentracji uwagi, występują wykładniki organicznego uszkodzenia oun. Biegli psychiatra i psycholog nie stwierdzili istotnej poprawy w stanie zdrowia psychicznego wnioskodawcy, stwierdzili, że nadal konsekwentnie utrzymują się zaburzenia nastroju, które były jednym z powodów orzekania niezdolności do pracy. Z dużym prawdopodobieństwem trwałość zaburzeń wynika z organicznego podłoża, potwierdzonego diagnoza psychologiczną. Z powodu nasilenia objawów psychopatycznych odwołujący jest nadal częściowo niezdolny do pracy od czasu wstrzymania świadczeń rentowych na okres 5 lat choć rokowanie odzyskania zdolności do pracy jest negatywne gdyż zaburzenia na podłożu organicznym mają tendencję do przedłużania się, nasilania i zmienności, a nakładający się na nie czynnik wieku też nie jest dobrym prognostykiem. Odwołujący jest osobą w wieku(...) lat i jest wysoce prawdopodobne, że do czasu ukończenia wieku emerytalnego nie uzyska znaczącej poprawy stanu zdrowia. Istnieje wprawdzie możliwość poprawy w ciągu 5 lat jednakże rokowania są niekorzystne i w tym okresie może też dojść do pogorszenia.

Cukrzyca typu 2 występująca u odwołującego jest niewyrównana metabolicznie i długotrwale była nieleczona farmakologicznie. Prowadzić to może do powikłań naczyniowych dotyczących nie tylko większych tętnic ale też małych naczyń zarówno w sercu jak i centralnym układzie nerwowym, a objawem tego powikłania może być niska wydolność fizyczna oraz zaburzenia nastroju, które to objawy utrzymują się u odwołującego niezmiennie od czasu wystąpienia zawału. Hiperglikemia prowadzi także do uszkodzenia i pogorszenia funkcji działając bezpośrednio na kardiomiocyty i komórki nerwowe. Z powodu tych objawów odwołujący jest nadal częściowo niezdolny do pracy na okres 2 lat. Rokuje odzyskanie zdolności do pracy w toku właściwego leczenia cukrzycy, wyrównywania się parametrów metabolicznych choć rokowanie to jest niepewne z uwagi na długotrwały okres niezdolności do pracy, zdolności psychofizyczne ubezpieczonego i jego wiek.

W oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione.

Sąd Okręgowy przywołał następnie podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 12 ust. 1, art. 57 ust. 1 i art. 107 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że nie budzi wątpliwości, że A. R. posiada wymagane okresy składkowe i nieskładkowe , do dnia 28.02.2021 r. był uprawniony do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a okolicznością sporną było to, czy jest nadal niezdolny do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy.

Sąd Okręgowy ustalił, że po zakończeniu okresu, w którym odwołujący był uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ubezpieczony nie odzyskał zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Nadal bowiem jest częściowo niezdolny do pracy z powodu zaburzeń stanu psychicznego oraz powikłań w przebiegu cukrzycy, które w znacznym stopniu ograniczają ubezpieczonemu możliwość wykonywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Jest to niezdolność okresowa, gdyż istnieją pozytywne rokowania co do odzyskania zdolności do pracy po okresie kolejnych 5 lat, choć rokowania te są niepewne.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w wyroku.

Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy, zaskarżając wskazane orzeczenie w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i uznanie, że opinia biegłych z zakresu psychiatrii, psychologii oraz diabetologii w sposób rzetelny, fachowy i zrozumiały uzasadnia medyczną ocenę stanu zdrowia odwołującego,

2. art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego kardiologa oraz innego zespołu biegłych psychologa i psychiatry pomimo zastrzeżeń organu rentowego.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianę wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu psychologii i psychiatrii oraz biegłego kardiologa, a także zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Wbrew zarzutom apelującego Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał wszechstronnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się jego podstawą oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu I instancji w całości uznał i przyjął jako własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09, LEX nr 585720 i z dnia 24 września 2009 r., II PK 58/09, LEX nr 558303). Również rozważania prawne, które skłoniły Sąd pierwszej instancji do uwzględnienia odwołania od zaskarżonej decyzji są trafne i Sąd Odwoławczy podziela je także w całości.

Na obecnym etapie postepowania jedyną sporną przesłanką przyznania przywrócenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, było ustalenie, czy odwołujący jest nadal osobą co najmniej częściowo niezdolną do pracy, zgodnie z art. 12 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego - na podstawie art. 12 ust. 1 i 3 ww. ustawy - Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że odwołujący jest osobą nadal (tj. po dniu 28.02.2021r.) częściowo niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej, a w konsekwencji przysługuje mu prawo do dalszej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, od dnia wstrzymania wypłaty świadczenia, tj. od 01.03.2021r. na okres 5 lat.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie wskazuje na żadne okoliczności, które mogłyby podważyć prawidłowość wyroku Sądu Okręgowego, w szczególności apelujący nie zakwestionował skutecznie ustalenia przez Sąd I instancji istnienia dalszej częściowej niezdolności do pracy – z powodu schorzeń sfery zdrowia psychicznego oraz schorzeń narządów wewnętrznych, w tym cukrzycy typu 2, poczynionego w oparciu o prawidłowo ocenioną opinię biegłych sądowych lekarzy psychiatry, psychologa i internisty – diabetologa.

Wskazać należy, że w postępowaniu sądowym ocena całkowitej bądź częściowej niezdolności do pracy, w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających stąd ograniczeń możliwości wykonywania pracy wymaga wiadomości specjalnych, a zatem dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego. W takiej sytuacji, sąd nie może orzekać wbrew opinii biegłych sądowych. Jednak w sprawach o rentę z tytułu niezdolności do pracy ostatecznie zawsze decyduje sąd, gdyż niezdolność do pracy, jako przesłanka renty, ma tu znaczenie prawne (art. 12 i 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), tak Sąd Najwyższy w wyroku z 3 września 2009 r. (sygn. III UK 30/09, LEX nr 537018).

Zgodnie z art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się: stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (art. 13 ust. 1 ustawy).

W zakresie oceny stopnia niezdolności ubezpieczonego do pracy i okresu trwania tej niezdolności Sąd I instancji prawidłowo oparł się przede wszystkim na opinii psychiatryczno - psychologicznej, wraz z opinią uzupełniającą tych biegłych oraz na opinii biegłego internisty - diabetologa. Biegli psychiatra i psychologa jednoznacznie i zgodnie uznali, że stan psychiczny odwołującego, który wcześniej stanowił podstawę orzekania niezdolności do pracy nie uległ istotnej poprawie i nadal utrzymują się zaburzenia nastroju, zaś wyniki badań psychologicznych jasno wskazują, że deficyty, jakie występują u odwołującego znacznie upośledzają jego funkcjonowanie poznawcze, sprawność umysłowa jest wtórnie obniżona, zmniejszone są funkcje pamięci i koncentracji uwagi. Te objawy obniżają zdolność do podejmowania pracy zarobkowej, szczególnie w zawodzie kierowcy. Biegli podtrzymali wniosek o dalszej częściowej niezdolności do pracy u odwołującego, wydając opinię uzupełniającą, w której wyczerpująco odnieśli się do zastrzeżeń organu rentowego. Jednocześnie zwrócili uwagę, że nie zgadzają się z opinią lekarza psychiatry konsultanta organu rentowego, tym bardziej, że w ramach tego badania nie przeprowadzono badania psychologicznego, a zatem nie było to badanie kompleksowe. Swoje stanowisko biegli w sposób fachowy i zrozumiały uzasadnili, a wnioski opinii są jednoznaczne i stanowcze. Wynika z nich, że z powodu występujących zaburzeń sfery psychicznej, utrzymywania się (pomimo leczenia) obniżenia nastroju, zaburzenia procesów motywacyjnych i objawów lękowych nadal występują ograniczenia, które w sposób istotny obniżają odwołującemu zdolność do wykonywania pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji. Również biegły diabetolog – internista wskazał, że z powodu niewyrównanej cukrzycy i związanych z tym powikłań odwołujący jest częściowo niezdolny do pracy, gdyż utracił zdolność do wykonywania pracy fizycznej ciężkiej i o umiarkowanym nasileniu a także do pracy w charakterze kierowcy.

Uwzględniając powyższe – Sąd I instancji słusznie uznał zatem opinie biegłych sądowych za obiektywne i przekonywujące i nie znalazł podstaw do kwestionowania ich rzetelności. W konsekwencji - na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. - pozwalało to na zastosowanie ich jako podstawy do wydania orzeczenia w niniejszej sprawie.

Podkreślić należy, że pozwany zarzucając naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wadliwą ocenę dowodów, nie wykazał na czym miałaby polegać błędna, w ocenie apelującego, ocena materiału dowodowego. W szczególności zarzut ten nie może opierać się wyłącznie na zaprezentowaniu przez skarżącego subiektywnej oceny dowodów, polegającej na uznaniu za niewiarygodne opinii biegłych sądowych tylko dlatego, że pozwany nie zgadza się z wnioskami tych opinii.

Wbrew zarzutom apelującego - miarodajności opinii biegłych sądowych psychiatry i psychologa nie podważa sam tylko fakt, że zawierają one wnioski odmienne od ustaleń zawartych w opinii konsultanta psychiatry z ZUS. Biegli odmiennie ocenili wpływ schorzeń sfery zdrowia psychicznego odwołującego na jego dalszą niezdolność do pracy, jednocześnie wskazując, że nie podzielają stanowiska lekarza konsultanta ZUS, tym bardziej, że w ramach badania przed organem rentowym, nie przeprowadzono badania psychologicznego. Wyniki badań psychologicznych jasno wskazują, że deficyty jakie występują u odwołującego znacznie upośledzają jego funkcjonowanie poznawcze, sprawność umysłowa jest wtórnie obniżona, zmniejszone są funkcje pamięci i koncentracji uwagi, a odwołujący jest nadal częściowo niezdolny do pracy.

Nie było podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii innych biegłych psychiatry i psychologa czy opinii biegłego kardiologa, zgodnie z wnioskiem pozwanego, bowiem istota sprawy została w sposób dostateczny wyjaśniona, zaś dopuszczanie kolejnych dowodów doprowadziłoby jedynie do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania. Biegli psychiatra, psycholog i internista – diabetolog jednoznacznie wypowiedzieli się o istnieniu dalszej częściowej niezdolności do pracy u wnioskodawcy, stąd nie było potrzeby uzupełniania postępowania dowodowego w celu wykazania, czy także biegli innych specjalności medycznych, jak biegły kardiolog, podzielą powyższy wniosek. Powoływanie kolejnego specjalisty w zakresie schorzeń kardiologicznych, w sytuacji gdy stan psychiczny sam w sobie uzasadnia orzeczenie niezdolności do pracy, było zbędne i prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużania postępowania.

Podkreślić należy, że Sąd Okręgowy nie był zobowiązany do uwzględniania wniosków dowodowych pozwanego o dopuszczanie dowodów z opinii kolejnych biegłych, tak długo, aż udowodni on korzystną dla siebie tezę. Również na etapie postępowania apelacyjnego nie było podstaw do uzupełnienia postępowania dowodowego zgodnie z wnioskiem apelującego. Istota sprawy sprowadzała się bowiem do oceny spornej przesłanki niezdolności do pracy wnioskodawcy, zaś okoliczność ta została w sposób dostateczny wyjaśniona na podstawie opinii biegłych psychiatry, psychologa i internisty – diabetologa.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zarzuty apelującego nie mogły zasługiwać na aprobatę, a przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że odwołująca ma prawo do dalszej renty z tytułu częściowej niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej, na stałe, trzeba uznać za prawidłowe i mające odzwierciedlenie w ustalonym stanie faktycznym.

Konkludując, Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. apelację oddalił, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Wiesława Stachowiak