descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 137/16

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 21 czerwca 2016 r.

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku

w składzie:

SSA Małgorzata Gerszewska

SSA Bożena Grubba (spr.)

SSA Aleksandra Urban

SSA Bożena Grubba SSA Małgorzata Gerszewska SSA Aleksandra Urban

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 1 kwietnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. stwierdził, że P. R. (2) jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek P. R. (1) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia

8 września 2014 r.

Płatnik składek P. R. (1) oraz P. R. (2) odwołali się od tej decyzji wnosząc

o jej zmianę poprzez uznanie, że podlega ona jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek ww. ubezpieczeniom od dnia 8 września 2014 r.

W odpowiedzi organ rentowy wniósł o ich oddalenie.

Odwołania zostały zarejestrowane pod sygnaturami VI U 1266/15 i VI U 1267/15, Sąd połączył ww. sprawy do łącznego rozpoznania pod sygn. VI U 1266/15.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy - VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem

z dnia 3 listopada 2015 r. w sprawie VI U 1266/15 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. poprzez stwierdzenie, że P. R. (2) jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolnicza działalność u płatnika składek P. R. (1) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 8 września 2014 r. (punkt pierwszy) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na rzecz ubezpieczonych kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt drugi).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. P. R. (1) w sierpniu 2014 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej

w zakresie wykonywania instalacji elektrycznej. Działalność obejmowała również sprzedaż hurtową perfum i kosmetyków oraz zabiegi kosmetyczne. Dnia 8 września 2014 r. jako osoba współpracująca została zgłoszona do ZUS żona P. R. (2). Płatnik składek P. R. (1) zadeklarował podstawę wymiaru składek w wysokości 5.000 zł. W okresie prowadzonej działalności gospodarczej P. R. (1) zajmował się wykonywaniem instalacji elektrycznej, a w ograniczonym zakresie sprzedażą kosmetyków, żona P. R. (2) zajmowała się świadczeniem usług kosmetycznych. Jest z wykształcenia technikiem usług kosmetycznych. P. R. (2) posiada m.in. certyfikat przedłużania i zagęszczania rzęs, przedłużania i stylizacji paznokci, zabiegów na twarz i ciało. Z usług kosmetycznych świadczonych przez odwołującą korzystała m.in. świadek K. M.. P. R. (2) świadczyła usługi w domu klientek. Dojeżdżała z profesjonalnym sprzętem kosmetycznym. Artykuły kosmetyczne uzupełniała na bieżąco, kupowała je za pośrednictwem Internetu. Usługi kosmetyczne reklamowała za pomocą wizytówek, które były dostępne m.in.

w salonach fryzjerskich. Wszystkie dochody były odnotowywane w księdze przychodów i rozchodów.

Zdaniem Sądu Okręgowego postępowanie dowodowe wykazało ponad wszelką wątpliwość,

iż P. R. (2) jako osoba współpracująca faktycznie wykonywała profesjonalne usługi kosmetyczne w miejscu zamieszkania klientek i zamierza je kontynuować. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego, zgodnie z którym wkład pracy P. R. (3) przy prowadzeniu działalności gospodarczej był marginalny. W zakresie świadczenia usług kosmetycznych to wyłącznie P. R. (2) osiągała przychód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. P. R. (1) świadczył usługi wyłącznie w zakresie instalacji elektrycznych i pomiarów. Współpraca P. R. (2) odpowiada kryteriom, o których mowa w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008, II UK 286/07, zgodnie z którym za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która

ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. Sąd Okręgowy odwołał się do treści art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 20 ust. 3 w zw. z art. 18 ust.

8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.). Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony wyroku z dnia

11 grudnia 2014 r., I UK 145/14) dotyczący możliwości swobodnego określania wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez osoby prowadzące działalność gospodarczą także w stosunku do osób z nimi współpracujących. Reasumując, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, organ rentowy nie był uprawniony do podważania zadeklarowanej przez płatnika P. R. (4) kwoty stanowiącej podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe

i wypadkowe oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe P. R. (3) pod kątem zgodności

z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji

na podstawie art. 477 14§ 2 k.p.c. orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach orzeczono

na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 12 ust. 2 i § 2 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Apelację od wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust.1, art. 13 pkt 5 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., 121) oraz naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 233 § 1 k.p.c.

Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelacji organ rentowy wskazał, że sugerowany wkład pracy ubezpieczonej był marginalny, o czym świadczą przychody ze sprzedaży kosmetyków. Wielkość dokonanych obrotów jest mało znacząca, wręcz okazjonalna. P. R. (2) nie zależało na rzeczywistych dochodach z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, o czym świadczy sam fakt zgłoszenia do ubezpieczeń krótko przed okresem korzystania z zasiłku chorobowego. P. R. (2) nie wykazała aktywności w poszukiwaniu kontrahentów, ograniczając się jedynie do sprzedaży mało znaczącej ilości kosmetyków. Nie dbając zupełnie o wynik finansowy nie skorzystano z możliwości opłacenia składek zgodnie z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej. Za P. R. (2) zostały zadeklarowane składki od podstawy w wysokości 5.000 zł, nie posiadając środków na pokrycie składek, wypracowanych z prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji cel zarobkowy, jaki powinien wyznaczać rozpoczęcie współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, ustąpił celowi w postaci uzyskania jedynie wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego.

Wnioskodawca na rozprawie apelacyjnej w dniu 8 czerwca 2016 r. wniósł o zasądzenie

od pozwanego kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie zawiera zarzutów skutkujących koniecznością zmiany bądź uchylenia zaskarżonego wyroku.

Przedmiotem sporu była ocena, czy P. R. (2) (żona) jako osoba współpracująca

z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek P. R. (1) (mąż) podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 8 września 2014 r.

Odnośnie lakonicznie sformułowanego przez pozwanego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazać należy, że skuteczne jego postawienie wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, lub nie uwzględnił wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, jedynie to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CK 245/04, LEX 174185). Do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie jest zatem - wbrew ocenie pozwanego - wystarczające przekonanie apelującego o innej, niż przyjęta wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez Sąd (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/00, LEX nr 40424 i wyrok Sądu Apelacyjnego

w Poznaniu z dnia 21 marca 2006 r., I ACa 1116/2005, LEX nr 194518). W ocenie Sądu II instancji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zdołał wykazać wadliwości rozumowania Sądu Okręgowego

z punktu widzenia zaprezentowanych powyżej kryteriów.

W ocenie Sądu II instancji Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny

w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając, jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie

w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada

1998 r., I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776).

Przechodząc do rozważań merytorycznych wskazać można, iż zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121

ze zm.; dalej ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 tej ustawy, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Jak wskazuje art. 8 ust. 11 ustawy systemowej za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę

i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Art. 11 ust. 2 ustawy systemowej stanowi, że dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10. Zaś zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby współpracujące - od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej albo umowy zlecenia do dnia zakończenia tej współpracy (art. 13 pkt 5 ustawy systemowej).

Ustawa systemowa nie zawiera legalnej definicji „współpracy przy prowadzeniu działalności”, definicja ta została wypracowana przez orzecznictwo Sądu Najwyższego, który, przykładowo,

w wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010/13-14/170 uznał, iż cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy działalności gospodarczej”, o której mowa w 8 ust.

11 ustawy systemowej są występujące łącznie: istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego, bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej, stabilność i zorganizowanie oraz znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.

Warunkiem przy tym, jaki jest konieczny do uznania danej osoby za osobę współpracującą

z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, jest zaliczenie tej osoby do kręgu osób najbliższych dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Za osobę tę może być uznana tylko osoba, która poza łączącym ją z prowadzącym działalność gospodarczą pokrewieństwem, pozostaje

z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza natomiast wspólne zamieszkiwanie tych osób połączone ze wspólnym zaspokajaniem potrzeb życiowych, czyli ścisłą współpracą w załatwianiu spraw związanych z codziennym prowadzeniem domu (np. zakupy, opłata rachunków). Jak wskazuje się w orzecznictwie (por. uzasadnienie

do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., II URN 56/95, ocena, czy osoba „pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym” zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia [...]. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział

i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują”. Tym samym przyjąć należy, iż współpracujący

to członkowie najbliższej rodziny, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, przyczyniający się do prowadzenia działalności, działający

na rzecz i w imieniu osoby prowadzącej działalność, zaangażowani w prowadzenie tej działalności.

Mając na uwadze powyższe rozważania prawne i okoliczności faktyczne sprawy Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że P. R. (2) jako osoba współpracująca faktycznie wykonywała profesjonalne usługi kosmetyczne w miejscu zamieszkania klientek i zamierza je kontynuować. W zakresie świadczenia usług kosmetycznych to wyłącznie P. R. (2) osiągała przychód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. P. R. (1) pracował w pełnym wymiarze czasu pracy w energetyce i jednocześnie świadczył usługi wyłącznie w zakresie instalacji elektrycznych i pomiarów. Wszystkie dochody były odnotowywane

w księdze przychodów i rozchodów

Ubezpieczona miała odpowiednie certyfikaty i dyplomy z zakresu technika usług kosmetycznych, przedłużania i zagęszczania rzęs, paznokci, a także doświadczenie zawodowe -prowadziła działalności gospodarczej (głównie zajmowała się paznokciami) i była zatrudniona

na stanowisku kosmetyczki od dnia 10 października 2012 r. do dnia 14 czerwca 2014 r. w zakładzie fryzjerskim w G. (dyplomy –k. 30, 33 a.s., zaświadczenia – k. 31,37 a.s., certyfikaty – k. 32, 34-36 a.s., świadectwo pracy – k. 39-39v a.s.).

Ubezpieczona po zakończeniu zatrudnienia była zarejestrowana jako osoba bezrobotna

i chciała razem z mężem prowadzić działalność gospodarczą. Jeździła z wizytówkami, ogłaszała się

w internecie. Jej zadaniem było zamówienie potrzebnych kosmetyków do wykonywania zabiegów. Ponadto zawoziła deklaracje, załatwiała pocztę, bo mąż pracował na etacie i nie miał na to czasu. Dysponowała sprzętem potrzebnym do zabiegów w zakresie pielęgnacji paznokci, rzęs, zabiegów

na twarz i ciało. Zajmowała się również wizażem i w weekendy miała w związku z tym dużo usług – zrobienie makijażu. Małżonkowie reklamowali swoje usługi za pomocą wizytówek, które z jednej strony dotyczyły usług kosmetycznych, a z drugiej strony usług elektryczne (przesłuchanie

w charakterze strony ubezpieczonej – k. 26-27 a.s., zapis na płycie CD 00:09:01-00:09:13, 00:24:08-00:35:43, płyta CD – k. 28 a.s., przesłuchanie w charakterze strony ubezpieczonego – k. 26-27 a.s., zapis na płycie CD 00:09:01-00:24:08, płyta CD – k. 28 a.s.). Wykonywanie prac kosmetycznych przez ubezpieczoną w domu klientki potwierdziła K. M., która skorzystała z jej usług w październiku i grudniu 2014 r. (zeznania świadka K. M. – k. 26 a.s., zapis na płycie CD 00:02:59-00:08:14, płyta CD – k. 28 a.s., wizytówka – k. 29v a.s.).

Wbrew twierdzeniom organu rentowego pomoc ubezpieczonej nie miała charakteru marginalnego, pomimo, że dochód z jej czynności nie był wysoki.

Przeprowadzone w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe i dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne i prawne, nie dają podstaw do przyjęcia, iż podjęcie współpracy przez P. R. (2) przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez jej męża P. R. (1) dokonane zostało w celu obejścia prawa. Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanej w apelacji obrazy przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego.

Na zakończenie Sąd Apelacyjny podkreśla, że czym innym jest określenie podstawy wymiaru składki oraz wymiar świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a czym innym sam tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym. W rozpoznawanej sprawie decyzja organu rentowego, jak również zaskarżony wyrok, dotyczą wyłącznie kwestii podlegania przez wnioskodawczynię ubezpieczeniom społecznym i nie obejmowały wysokości świadczenia z ubezpieczenia społecznego, która to kwestia może być przedmiotem decyzji tzw. „wymiarowej” i nie jest przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie. Podkreślić należy, iż organ rentowy nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą z o systemie ubezpieczeń społecznych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10, OSNP 2010/21-22/267).

W konsekwencji, wbrew twierdzeniom apelującego, wyrok Sądu Okręgowego należało uznać za prawidłowy. W związku z tym Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację, jak

w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Sąd Odwoławczy w punkcie drugim sentencji orzekł o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego za II instancję stosownie do treści art. 98 § 1 k.p.c. i 108 § 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) (75 % z kwoty 360 zł).

SSA M. Gerszewska SSA Bożena Grubba SSA Aleksandra Urban