descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 137/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 2 lipca 2014 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.)

Sędziowie: SA Marek Szymanowski

SA Alicja Sołowińska

Protokolant: Magda Małgorzata Gołaszewska

Uzasadnienie

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 8 lipca 2013 roku, wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 roku, Nr 50, poz. 291 ze zm.), na skutek wniosku z dnia 4 lipca 2013 roku przeliczył D. P. rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1 lipca 2013 roku. Zdaniem organu rentowego wypłatę 100 % części uzupełniającej świadczenia należało wznowić od dnia 1 lipca 2013 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku.

D. P. w odwołaniu od powyższej decyzji domagała się jej zmiany i wznowienia wypłaty części uzupełniającej renty rolniczej w wysokości 100% od dnia 1 stycznia 2013 roku. Zdaniem wnioskodawczyni wznowienie wypłaty 100 % części uzupełniającej świadczenia powinno nastąpić z urzędu od dnia wejścia życie przepisu art. 28 ust. 11 w/w ustawy.

Sąd Okręgowy w Białymstoku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu powyższego odwołania, wyrokiem z dnia 7 listopada 2013 roku odwołanie oddalił. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 marca 2006 roku, wydaną w wykonaniu wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 10 stycznia 2006 roku w sprawie o sygn. akt V U 1451/05, przyznano D. P. prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, zawieszając jednocześnie wypłatę części uzupełniającej świadczenia w 50 % z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej z małżonkiem, który podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy. Kolejną decyzją w/w organu rentowego z dnia 6 czerwca 2006 roku, wydaną na podstawie przepisu art. 28 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, podjęto wypłatę części uzupełniającej renty w 75 % w związku z tym, iż gospodarstwo rolne małżonka wnioskodawczyni położone jest w (...) (...). W dalszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że w dniu 1 stycznia 2013 roku weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 roku, poz. 637). Na podstawie art. 3 pkt 7 lit. c w/w ustawy do art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników dodano ust. 11, zgodnie z którym w przypadku, gdy rencista lub emeryt uprawniony do emerytury z art. 19 ust. 1 w/w ustawy prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata nie ulega zawieszeniu. Zgodnie natomiast z art. 44 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników wznowienie zawieszonej lub wstrzymanej wypłaty świadczenia bądź jego części następuje na wniosek. Sąd I instancji wskazał, iż generalną zasadą prawa emerytalno-rentowego jest, że świadczenia wypłaca się na wniosek zainteresowanego, poczynając od dnia powstania prawa do emerytury lub renty (tj. spełnienia ustawowych warunków), lecz nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o świadczenie. Powyższa reguła wyklucza możliwość wstecznego wypłacania świadczeń, tj. za okres po nabyciu prawa, a przed złożeniem wniosku, co w literaturze przedmiotu uzasadnia się zapobieganiem powstawaniu zjawiska kapitalizacji świadczeń. Sąd Okręgowy stwierdził zatem, że o ile wnioskodawczyni nabyła prawo do wypłaty 100 % części uzupełniającej renty z chwilą wejścia w życie znowelizowanych przepisów – co nie było przedmiotem niniejszego postępowania – o tyle wiążąca i tak pozostaje data złożenia wniosku o wznowienie wypłaty części uzupełniającej świadczenia w pełnej wysokości. D. P. wniosek złożyła w dniu 4 lipca 2013 roku, zatem wypłata 100 % części uzupełniającej świadczenia powinna nastąpić od początku miesiąca, w którym złożono wniosek, a zatem od dnia 1 lipca 2013 roku. Końcowo Sąd I instancji wskazał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że należało wznowić wypłatę 100 % części uzupełniającej renty z urzędu. Wypłata świadczenia z urzędu następuje wyłącznie w szczególnych, dokładnie określonych prawem okolicznościach, zaś takie w niniejszej sprawie nie zachodzą. Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżona decyzja organu rentowego z dnia 8 lipca 2013 roku odpowiada prawu. Z uwagi na powyższe jak w sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 477 ( 14 )§ 1 k.p.c.

D. P. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

- art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, że wypłata uzupełniającej części świadczenia w przypadku zmiany stanu prawnego następuje na wniosek, w sytuacji, gdy wypłata ta następuje z urzędu,

- art. 62 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy poprzez zwolnienie organu rentowego z ustawowego obowiązku informowania, w sytuacji, gdy nieprawidłowe pouczenie organu co do prawa nie powinno działać na niekorzyść ubezpieczonej.

Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i wznowienia wypłaty 100 % części uzupełniającej renty rolniczej od dnia 1 stycznia 2013 roku oraz zasądzenia od organu rentowego na jej rzecz kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja jest zasadna.

Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd II instancji w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sąd I instancji błędnie jednak uznał, iż w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 44 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie zaś przepis art. 44 ust. 3 w/w ustawy, wskutek czego nieprawidłowo określił datę, od której należy wznowić wnioskodawczyni wypłatę 100 % części uzupełniającej renty rolniczej.

Jak wynika z prawidłowych ustaleń dokonanych przez Sąd Okręgowy, na podstawie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 marca 2006 roku, wydanej w wykonaniu wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 10 stycznia 2006 roku w sprawie o sygn. akt V U 1451/05, przyznano D. P. prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, zawieszając jednocześnie wypłatę części uzupełniającej świadczenia w 50 % z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej z małżonkiem, który podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, tj. na podstawie art. 28 ust. 6 1 w/w ustawy obowiązującej w dacie wydania tejże decyzji. Kolejną decyzją w/w organu rentowego z dnia 6 czerwca 2006 roku, zgodnie z art. 28 ust. 7 pkt 3 w/w ustawy, podjęto wypłatę części uzupełniającej renty w 75 % w związku z tym, iż gospodarstwo rolne małżonka wnioskodawczyni położone jest w (...) (...).

Zaznaczyć przy tym należy, iż podstawa zawieszenia części uzupełniającej świadczenia (najpierw w wysokości 50 %, później zaś w wysokości 25 %) pozostawała niezmienna – zawieszenie to miało miejsce z uwagi na to, że wnioskodawczyni prowadziła działalność rolniczą z małżonkiem, który podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy. Późniejsze zaś zmniejszenie części świadczenia podlegającej zawieszeniu wynikało z położenia gospodarstwa w strefie ochronnej lub na innym obszarze specjalnym, o których mowa w art. 28 ust. 7 pkt 3 w/w ustawy.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 28 ust. 11 w/w ustawy, zgodnie z którym w przypadku, gdy rencista lub emeryt uprawniony do emerytury z art. 19 ust. 1 w/w ustawy prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata nie ulega zawieszeniu. Przepis ten został wprowadzony na podstawie art. 3 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 roku, poz. 637) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 roku.

Kwestią sporną było to, czy wznowienie wypłaty 100 % części uzupełniającej renty rolniczej winno nastąpić na wniosek ubezpieczonej, zgodnie z dyspozycją art. 44 ust. 5 w/w ustawy, czy też z urzędu, stosownie do treści art. 44 ust. 3 w/w ustawy.

Jak stanowi art. 44 ust. 5 w/w ustawy wznowienie zawieszonej lub wstrzymanej wypłaty świadczenia bądź jego części następuje na wniosek. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 44 ust. 3 w/w ustawy zmiany w indywidualnym wymiarze świadczeń z ubezpieczenia, wynikające ze zmian w przepisach prawa, ustala się z urzędu.

Tym samym przepis art. 44 ust. 3 w/w ustawy przewiduje wyjątek od generalnej zasady obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych, polegającej na wypłacie świadczeń na wniosek, poczynając od dnia powstania prawa do świadczenia, jednakże nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono stosowny. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu, w sytuacji zmiany w indywidualnym wymiarze świadczeń z ubezpieczenia, wynikającej ze zmiany w przepisach prawa, organ rentowy zobowiązany jest do ustalenia wysokości tego świadczenia z urzędu.

W przedmiotowej sprawie wznowienie wypłaty 100 % części uzupełniającej renty rolniczej, tj. zmiana w indywidualnym wymiarze świadczenia z ubezpieczenia, wynika z wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2013 roku przepisu art. 28 ust. 11 w/w ustawy, a zatem ze zmiany w przepisach prawa, o której mowa w art. 44 ust. 3 w/w ustawy. W ocenie Sądu II ustalenie wysokości świadczenia należnego wnioskodawczyni winno nastąpić z urzędu od dnia, w którym nastąpiła zmiana w przepisach, skutkująca zmianą wysokości świadczenia, stosownie do art. 44 ust. 3 w/w ustawy bez konieczności składania przez ubezpieczoną wniosku o wznowienie wypłaty 100 % części uzupełniającej renty w trybie art. 44 ust. 5 w/w ustawy.

Zarzut apelacyjny naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art. 44 ust. 3 w/w ustawy okazał się więc uzasadniony.

W konsekwencji stwierdzić należało również, że organ rentowy na swojej stronie internetowej zamieścił prawidłowe pouczenie, informując ubezpieczonych, iż w związku z wejściem w życie przepisu art. 28 ust. 11 w/w ustawy wypłata części uzupełniającej świadczenia emerytalno-rentowego w pełnej wysokości podejmowana jest z urzędu przez właściwy oddział regionalny lub placówkę terenową KRUS. Błędna była zaś informacja udzielona Oddziałowi Regionalnemu KRUS w B. przez Dyrektora Biura Świadczeń Centrali KRUS (k. 212 akt KRUS).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

A.K.