descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 1291/21

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 26 marca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń

SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 8 grudnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdził, że M. P. jest jego dłużnikiem z tytułu:

- nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne - w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 – za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r. w kwocie 22.022,38 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 23.029,03 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 1.787,33 zł, kosztów upomnienia w kwocie 413,60 zł; na ubezpieczenie zdrowotne - w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 - za okres od kwietnia 2004 r. do listopada 2007 r. w kwocie 7.176,25 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 7.417,34 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 450,36 zł i kosztów upomnienia w kwocie 70,40 zł; na Fundusz Pracy - w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 - za okres od kwietnia 2005 r. do listopada 2007 r. w kwocie 1.164,38 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 1.140,17 zł; opłaty dodatkowej w kwocie 79,29 zł, kosztów upomnienia w kwocie 70,40 zł;

- nieopłaconych składek za innych ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 - za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r. - w kwocie 27.825,82 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 28.320,97 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 3.372,67 zł; na ubezpieczenie zdrowotne;

- w ramach zakresów numerów deklaracji 01- 39 za okres od kwietnia 2004 r. do listopada 2007 r. w kwocie 4.624,36 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 4.559,66 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 379,64 zł; na FPiFGŚP - w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2005 r. do listopada 2007 r. w kwocie 1.196,01 zł, odsetek za zwłokę w kwocie 1.126,83 zł; opłaty dodatkowej w kwocie 100,71 zł, tj. łącznie 136.327,60 zł.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 30 marca 2016 roku oddalił odwołanie M. P., sygn. akt IV U 139/15. Swoje rozstrzygnięcie Sąd ten oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych.

M. P. z tytułu prowadzonej do listopada 2007 roku działalności gospodarczej posiadał zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek za pracowników i za siebie jako osoby prowadzącej tę działalność. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007 roku w sprawie II K 718/06 M. P. został skazany za to, że w okresie od lutego 2002 roku do października 2003 roku, prowadząc działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe (...) uporczywie naruszył prawa swoich pracowników wynikające z ubezpieczenia społecznego w ten sposób, że nie odprowadził należnych składek do ZUS działając tym samym na szkodę tych pracowników (wymienionych w wyroku), tj. za występek z art. 218 k.k. w związku z art. 12 k.k. za co wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 3 lat. Jednocześnie w wyroku tym na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązano M. P. do naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 27.533,84 zł w terminie jednego roku od uprawomocnienia się wyroku do ZUS na konta poszczególnych zatrudnionych pracowników. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007 roku w sprawie II K 79/07 M. P. został skazany za to, że w okresie od listopada 2003 roku do czerwca 2006 roku, prowadząc działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe (...)uporczywie naruszył prawa swoich pracowników wynikające z ubezpieczenia społecznego w ten sposób, że nie odprowadził należnych składek do ZUS działając tym samym na szkodę tych pracowników (wymienionych w wyroku), tj. za występek z art. 218 k.k. w związku z art. 12 k.k., za co wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 4 lat. Jednocześnie w wyroku tym na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązano M. P. do naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 46.781,97 zł w terminie jednego roku od uprawomocnienia się wyroku do ZUS na konta poszczególnych zatrudnionych pracowników. Powyższe wyroki uprawomocniły się w dniu 20 listopada 2007 roku, przy czym w wyznaczonym w tych wyrokach terminie M. P. nie dokonał do ZUS wpłaty kwot wskazanych w tych wyrokach. W dniu 17 stycznia 2011 roku M. P., wypełniając druki poleceń przelewu dokonał wpłaty do Banku (...) w B. Oddział w G. na konto ZUS Oddział w T. kwot: 23.666,57 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: „składka na ubezpieczenie społeczne wyrok nr 718/06”; 3.833,90 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: „składka na ubezpieczenie zdrowotne sygn. akt 718/06”; 33,37 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: „Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sygn. akt II K 79/07”; 36.455,94 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: „ubezpieczenia społeczne sygn. akt II K 79/07”; 8.313,55 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: „ubezpieczenia zdrowotne sygn. akt II K 79/07”; 2.012,48 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: „Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sygn. akt II K 79/07”. Powyższe wpłaty zostały przez bank przekazane do ZUS na konta wskazane przez M. P., ponadto zostały umieszczone informacje dotyczące rodzaju składki (51,52,53), identyfikator płatnika (...), PESEL (...), identyfikacja składki (...), powyższe dane umieszczono zgodnie z formatem przelewów ZUS.

Z uwagi na fakt, że w dniu 17 stycznia 2011 roku zaległości za miesiąc 02/2002 były już opłacone ZUS zaliczył powyższe wpłaty na pokrycie składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia zapłaty oraz kosztami upomnienia w następujący sposób: składki na ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca do października 2002 roku, za październik i grudzień 2002 roku oraz za okres od lutego 2003 roku do marca 2004 roku w łącznej kwocie 31.058,11 zł plus odsetki w łącznej wysokości 28.924,00 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 140,40 zł; składki na ubezpieczenie zdrowotne – za okres od sierpnia do października 2002 roku, za grudzień 2002 roku oraz za okres od lutego 2003 oku do maja 2004 roku w łącznej kwocie 6.307,45 zł plus odsetki w łącznej wysokości 3.788,00 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 52,00 zł; składki na FPiFGŚP - za okres grudnia 2003 roku kwietnia 2005 roku w łącznej kwocie 1.144,85 zł plus odsetki w łącznej wysokości 901,00 zł.

W dniu 15 lutego 2013 roku M. P. złożył wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 roku o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U z 2012 roku poz. 1555) za okres od lutego 2004 roku do lutego 2009. ZUS dokonał rozliczenia konta wnioskodawcy i w dniu 15 maja 2013 roku wydał decyzję dotyczącą warunków umorzenia, określającą wysokość podlegających umorzeniu należności. W dniu 5 czerwca 2014 roku M. P. złożył wniosek o przedstawienie informacji o saldzie zadłużenia z tytułu należności nie podlegających umorzeniu (abolicji) w tym opłat i odsetek na ostatni dzień możliwej wpłaty wynikającej z decyzji abolicyjnej. W piśmie z dnia 17 czerwca 2014 roku poinformowano odwołującego, że zaległości nie podlegające umorzeniu w myśl ustawy abolicyjnej z odsetkami naliczonymi na dzień 20 czerwca 2014 roku wynoszą: składki na ubezpieczenia społeczne - zaległość za okres od miesiąca marca 2004 roku do listopada 2007 roku w kwocie 27.825,82 zł plus należne odsetki za zwłokę w wysokości 27.395,30 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 2.611,80 zł i opłata dodatkowa w wysokości 4.079,67 zł; składki na ubezpieczenie zdrowotne - zaległość za okres od kwietnia 2004 roku do listopada 2007 roku w kwocie 4.624,36 zł plus należne odsetki za zwłokę w wysokości 4.406,26 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 403,35 zł i opłata dodatkowa w wysokości 506,64 zł; składki na FPiFGŚP – zaległość za okres od kwietnia 2005 roku do listopada 2007 roku w kwocie 1.196,01 zł plus należne odsetki za zwłokę w wysokości 1.087,05 zł oraz koszty egzekucyjne w kwocie 104,66 zł i opłata dodatkowa w wysokości 149,71 zł.

3 listopada 2014 roku odwołujący złożył wniosek o wydanie decyzji określającej wysokość jego zadłużenia ze wskazaniem należności finansowanych przez płatnika oraz ubezpieczonych, jak również okresów których zaległości dotyczą. W odpowiedzi ZUS Oddział w T. wydał skarżoną decyzję.

Sąd Okręgowy wskazał, iż bezspornym w sprawie było, że M. P. nie wpłacił należnych składek w terminie ustawowym, dlatego miały do niego zastosowanie regulacje zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany ZUS.

Sąd Okręgowy wskazał, iż sposób oznaczenia wpłat na przelewach z dnia 17 stycznia 2011 roku nie był zgodny z przepisami ww. rozporządzenia, gdyż ubezpieczony dokonał jedynie wyboru rodzaju ubezpieczenia, wpisując przyporządkowane temu ubezpieczeniu konto (ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FPiFGŚP). Natomiast nie oznaczył typu wpłaty (M – za okres dłuższy niż jeden miesiąc, czy inny), numeru deklaracji i deklaracji (z oznaczeniem miesiąca i roku). Powołał się jedynie na sygnatury akt spraw karnych, w których nałożono na niego obowiązek naprawienia szkody. Powołanie się przez ubezpieczonego na sygnatury akt spraw karnych, w ocenie Sądu I instancji, nie zwalniało organu rentowego z obowiązku rozliczenia wpłat zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami rozporządzenia. (...)w B. Oddział w G. przekazał do ZUS dokonane wpłaty z identyfikacją składki jako (...), co oznaczało, że są to wpłaty za okres dłuższy niż miesiąc (typ M), przy czym jako wybrany miesiąc z okresu za który dokonywana jest wplata wskazano 02/2002 (tj. luty 2002). W tej sytuacji, skoro w dacie wpłat z dnia 17 stycznia 2011 roku składki za luty 2002 roku były już opłacone, organ rentowy prawidłowo dokonał zaliczenia wpłat na pokrycie zaległych należności, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Zaliczenie to było zresztą w zakresie miesięcy zgodne z okresem zaległości wymienionym w wyrokach Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007 roku. Organ rentowy zaliczył w/w wpłaty w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca do października 2002 roku, za grudzień 2002 roku i za okres od lutego 2003 roku do marca 2004 roku, w odniesieniu do składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia do października 2002 roku, za grudzień 2002 roku i za okres od lutego 2003 roku do maja 2004 roku, w odniesieniu do składek na FPiFGŚP za okres od grudnia 2003 roku do kwietnia 2005 roku. Skoro nie było możliwe zaliczenie wpłat za poszczególne miesiące tylko na konta pracowników z pominięciem ubezpieczonego, rozliczenie dokonane przez organ rentowy było prawidłowe. Prawidłowo też organ rentowy zaliczył wpłaty w odniesieniu do składek za poszczególne miesiące proporcjonalnie na pokrycie odsetek za zwłokę. Powołanie się przez wnioskodawcę na sygnatury akt karnych w żaden sposób nie zwalniało organu rentowego z rozliczenia w/w wpłat zgodnie z przedstawionymi zasadami. Skoro zatem ubezpieczony kwestionował sam sposób rozliczeń dokonanych przez niego wpłat z dnia 17 stycznia 2011 roku, nie kwestionował natomiast matematycznego wyliczenia stanu zadłużenia na dzień wydania zaskarżonej decyzji, podzielając sposób zarachowania organu rentowego, należało uznać zaskarżoną decyzję za prawidłową. Z tych też względów, w ocenie Sądu I instancji brak było podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego rewidenta na okoliczność wysokości zaległości ubezpieczonego przy przyjęciu prawidłowości stanowiska ubezpieczonego co do zaliczenia wpłat z dnia 17 stycznia 2011 roku. Powołanie się przez wnioskodawcę na dowodach wpłaty z dnia 17 stycznia 2011 roku na sygnatury akt spraw karnych, w których zobowiązano go do naprawienia szkody było zatem skuteczne jedynie w odniesieniu do miesięcy, na poczet których należało zaliczyć te wpłaty. Brak było podstaw do zaliczenia tych wpłat tylko na poczet składek za pracowników i bez odsetek. Z kolei prawidłowość zaliczenia wpłat także na koszty upomnienia wynikała z § 19 rozporządzenia, jako że wnioskodawca nie kwestionował objęcia spornych należności tytułem wykonawczym. Organ rentowy dokonaną wpłatę prawidłowo rozliczał także na poczet odsetek, a nie tylko należności składkowych, jak chciałby wnioskodawca. Organ rentowy nie zaliczał wpłat na poczet opłat dodatkowych, dlatego ten zarzut wnioskodawcy także nie był zasadny. Brak było podstaw do wszczynania postępowania wyjaśniającego w trybie § 21 rozporządzenia, bo w dokumentach ubezpieczeniowych nie było nieprawidłowości uniemożliwiających dokonania prawidłowego rozliczenia na koncie płatnika i zaewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonych.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł odwołujący zaskarżając go w całości i domagając się jego zmiany i ustalenia wysokości zadłużenia odwołującego wobec ZUS oraz zasądzenia kosztów postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W wyniku apelacji odwołującego się, wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r., Sąd Apelacyjny w Gdańsku uchylił powyższy wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu, sygn. akt III AUa 1075/16.

Na skutek zażalenia organu rentowego, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 maja 2017 r. uchylił wyrok powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania, sygn. akt II UZ 13/17.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt III AU a1064/17, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 30 marca 2016 r. i poprzedzającą go decyzję z dnia 8 grudnia 2014 r. w części w ten sposób, że:

- w punkcie I. ustalił, iż:

a) z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za innych ubezpieczonych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r.,

b) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za innych ubezpieczonych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2004 r. do listopada 2007 r.,

c) z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za innych ubezpieczonych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2005 r. do listopada 2007 r.

- M. P. nie posiada zadłużenia wraz z odsetkami, w związku z czym uchylił decyzję w tym zakresie odnośnie do opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia;

- zadłużenie M. P. z tytułu:

a) składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r. wynosi 11.659,43 zł; odsetek za zwłokę wynosi 5.323,66 zł,

b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2004 r. do listopada 2007 r. wynosi 4.138,64 zł; odsetek za zwłokę wynosi 1.945,12 zł,

c) składek na Fundusz Pracy w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2005 r. do listopada 2007 r. wynosi 990,78 zł; odsetek za zwłokę wynosi 481,54 zł;

- w punkcie II. oddalił apelację w pozostałym zakresie, w punkcie III. orzekł o kosztach procesu.

W sprawie ustalono, że M. P. z tytułu prowadzonej do listopada 2007 r. działalności gospodarczej posiadał zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek za pracowników i za siebie jako osobę prowadzącą tę działalność. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007 r. M. P. został skazany za to, że w okresie od lutego 2002 r. do października 2003 r., prowadząc działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Usługowo - Handlowe (...), uporczywie naruszał prawa swoich pracowników wynikające z ubezpieczenia społecznego w ten sposób, że nie odprowadził należnych składek do ZUS, działając tym samym na szkodę tych pracowników (wymienionych w wyroku), tj. za występek z art. 218 k.k. w związku z art. 12 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 3 lat. Jednocześnie w wyroku tym na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązano M. P. do naprawienia szkody przez zapłatę kwoty 27.533,84 zł w terminie jednego roku od uprawomocnienia się wyroku na konta poszczególnych zatrudnionych pracowników prowadzone przez organ rentowy. Innym wyrokiem z dnia 3 października 2007 r. Sądu Rejonowego w Grudziądzu M. P. został skazany za to, że w okresie od listopada 2003 r. do czerwca 2006 r., prowadząc działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Usługowo - Handlowe (...), uporczywie naruszył prawa swoich pracowników wynikające z ubezpieczenia społecznego w ten sposób, że nie odprowadził należnych składek do ZUS, działając tym samym na szkodę tych pracowników (wymienionych w wyroku), tj. za występek z art. 218 k.k. w związku z art. 12 k.k. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 4 lat. Jednocześnie w wyroku tym na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązano M. P. do naprawienia szkody przez zapłatę kwoty 46.781,97 zł terminie jednego roku od uprawomocnienia się wyroku na konta poszczególnych zatrudnionych pracowników prowadzone przez organ rentowy. Powyższe wyroki uprawomocniły się w dniu 20 listopada 2007 r., przy czym w wyznaczonych w tych wyrokach terminach M. P. nie wpłacił organowi rentowemu kwot w nich wskazanych.

W dniu 17 stycznia 2011 r. M. P. wypełniając druki poleceń przelewu, dokonał wpłaty do Banku (...) w B. Oddział w G. na konto ZUS Oddział w T. kwot: 23.666,57 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: "składka na ubezpieczenie społeczne wyrok nr 718/06", 3.833,90 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: "składka na ubezpieczenie zdrowotne sygn. akt 718/06", 33,37 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: "Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sygn. akt II K 79/07", 36.455,94 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: "ubezpieczenia społeczne sygn. akt II K 79/07", 8.313,55 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: "ubezpieczenia zdrowotne sygn. akt II K 79/07", 2012,48 zł z oznaczeniem tytułu wpłaty jako: "Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sygn. akt II K 79/07".

Powyższe wpłaty zostały przez bank przekazane do ZUS na konta wskazane przez M. P., ponadto zostały umieszczone informacje dotyczące rodzaju składki (51, 52, 53), identyfikator płatnika, PESEL, identyfikacja składki, powyższe dane umieszczono zgodnie z formatem przelewów ZUS.

Z uwagi na to, że w dniu 17 stycznia 2011 r. zaległości za luty 2002 r. były już opłacone, ZUS zaliczył powyższe wpłaty na pokrycie składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia zapłaty oraz kosztami upomnienia w następujący sposób: składki na ubezpieczenia społeczne - za okres od lipca do października 2002 r., za październik i grudzień 2002 r. oraz za okres od lutego 2003 r. do marca 2004 r. w łącznej kwocie 31.058,11 zł plus odsetki w łącznej wysokości 28.924,00 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 140,40 zł; składki na ubezpieczenie zdrowotne - za okres od sierpnia do października 2002 r., za grudzień 2002 r. oraz za okres od lutego 2003 r. do maja 2004 r. w łącznej kwocie 6.307,45 zł plus odsetki w łącznej wysokości 3.788,00 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 52,00 zł; składki na FPiFGŚP - za okres grudnia 2003 r. do kwietnia 2005 r. w łącznej kwocie 1.144,85 zł plus odsetki w łącznej wysokości 901,00 zł.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zarachowanie przez organ rentowy wpłat dokonanych przez odwołującego się w dniu 17 stycznia 2011 r. było nieprawidłowe. Sąd wskazał, że kluczowe znaczenie ma w tej kwestii okoliczność, że wpłaty te jednoznaczny sposób miały na celu realizację obowiązku naprawienia szkody określonego w wyrokach karnych Sądu Rejonowego w Grudziądzu w sprawach o sygn. akt II K 79/07 i II K 718/06. W związku ze skazaniem za te występki orzeczono w stosunku do odwołującego się warunek probacyjny na podstawie art. 72 § 2 k.k., a mianowicie obowiązek naprawienia szkody przez zapłatę określonych kwot pieniężnych do ZUS na konta poszczególnych pracowników. Co istotne, przestępstwo z art. 218 § 1 k.k. popełnione może być wyłącznie przeciwko pracownikowi, tj. osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, natomiast nieodprowadzanie należnych składek na własne ubezpieczenia nie jest przestępstwem, nie było przedmiotem postępowań karnych w sprawach prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu, w związku z czym oczywiste jest, że obowiązek naprawienia szkody nie mógł się odnosić do zaległości składkowych dotyczących odwołującego się jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że art. 11 k.p.c. nakłada na sąd obowiązek uwzględnienia ustaleń wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnia przestępstwa. Istota związania wynikającego z cytowanego powyżej przepisu polega na wyłączeniu dokonywania w postępowaniu cywilnym ustaleń faktycznych innych niż te, które zawarł sąd karny w sentencji wyroku skazującego. Wskazane przez odwołującego się tytuły wpłat gotówkowych, nawiązywały do rodzaju składek oraz sygnatur spraw karnych i tym samym w jednoznaczny sposób określały dyspozycję i wolę odwołującego się, aby wpłaty te zaliczone zostały na poczet nałożonych wyrokami karnymi obowiązków naprawienia szkody (art. 72 § 2 k.k.). Zatem w niniejszej sprawie zachodził szczególny przypadek, który wyłączał możliwość zastosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany ZUS i wpłaty dokonane przez odwołującego się w dniu 17 stycznia 2011 r. należało rozliczyć zgodnie z treścią tytułu wpłaty.

Przyjęty sposób zarachowania wpłat spowodował, że odwołujący się nie posiada zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnianych pracowników. Jako że suma kwot wpłaconych przez odwołującego się w dniu 17 stycznia 2011 r. przewyższała sumę zaległości z tytułu składek (należności głównych), pozostała kwota pozwalała na całkowite rozliczenie odsetek za zwłokę w opłacaniu powyższych zaległości składkowych i w tym zakresie odwołujący się także nie posiada względem organu rentowego żadnego zadłużenia. Skoro zaś odwołujący się nie posiada zadłużenia z tytułu składek i odsetek za zatrudnianych przez siebie pracowników, to tym samym niezasadne było naliczenie przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia, w związku z tym zadłużenie z tego tytułu w ogóle nie powstało. Ponadto pozostała po dokonaniu powyższych odliczeń kwota z tytułu wpłat dokonanych przez odwołującego się pozwalała dodatkowo na proporcjonalne pomniejszenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za odwołującego się jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, ograniczając wysokość zadłużenia na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych do kwoty 11.659,43 zł - wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 5.323,66 zł, na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych do kwoty 4.138,64 zł - wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 1.945,12 zł oraz na Fundusz Pracy do kwoty 990,78 zł - wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 481,54 zł.

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 19 maja 2021 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego (II USKP 55/21, OSNP 2022/7/70).

Obie strony wniosły zażalenie na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie III wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2019 r.

M. P. zaskarżył postanowienie w części w jakiej Sąd Apelacyjny nie przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenia ponad kwotę 7.710 zł tj. co do kwoty 1.200 zł za postępowanie przed tym Sądem. Zarzucił naruszenie przepisu postępowania tj. § 15 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opląt za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 – dalej „rozporządzenie z 2015 r.”), wskazując, iż wynagrodzenie pełnomocnika za postępowanie przed Sądem II instancji winno być ustalone w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej z uwagi na jego duży nakład pracy.

Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. zaskarżył postanowienie w całości, zarzucając naruszenie prawa procesowego tj.:

- art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 108 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust 1 pkt 2 rozporządzenia z 2015r. i art. 36 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2016r. poz. 623 j.t.), gdyż w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm. – dalej „rozporządzenie z 2002 r.”), które obowiązywało w okresie od 5 października 2002 r. do 31 grudnia 2015 r.;

- art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 108 k.p.c. oraz § 21 rozporządzenia z 2015 r. w związku z § 6 ust 6 rozporządzenia z 2002r. poprzez ich pominięcie, co skutkowało zasądzeniem od pozwanego zawyżonej kwoty kosztów procesu za obie instancje, gdyż w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia z 2002 r., które miało zastosowanie do czasu zakończenia postępowania w I instancji,

- naruszenie art. 100 k.p.c. w związku z art. 102 k.p.c. i w związku z § 10 ust. 2 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r. poprzez ich pominięcie, co w konsekwencji skutkowało niezasadnym obciążeniem pozwanego kosztami postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym, skoro skuteczne w tym zakresie było zażalenie organu rentowego, zaś w wyniku ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny ubezpieczony nie wygrał postępowania w całości.

W odpowiedzi na zażalenie pozwanego M. P. wniósł o jego oddalenie.

Pozwany w odpowiedzi na zażalenie M. P. wniósł o jego oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, nieobciążanie organu kosztami postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt III AUa 1064/17.

1. zmienił w części zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz M. P. dodatkowo kwotę 1.200 zł złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

2. odrzucił zażalenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. w zakresie odnoszącym się do zawartego w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego za I instancję;

3. oddalić zażalenie pozwanego w pozostałym zakresie;

4. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz M. P. kwotę 240,00 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.

Sąd Apelacyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił i zważył, co następuje

Apelacja odwołującego M. P. skutkował częściową zmianą zaskarżonego wyroku. W pozostały zakresie podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że stosownie do treści art. 398 20 zd. 1 k.p.c. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Sąd Najwyższy. Oznacza to, iż Sąd drugiej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, nie może interpretować ani przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego odmiennie niż to wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego. Związanie to nie obejmuje jednak wskazań co do dalszego postępowania, a w związku z tym sąd w toku ponownego rozpoznania sprawy kieruje się ogólnymi regułami postępowania apelacyjnego (tak np. wyroki SN: z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 374/09, LEX nr 677771; z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 668/08, LEX nr 510961; z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK 335/08, LEX nr 484701).

Wobec powyższego, w sprawie niniejszej przesądzone zostało, że orzeczony w wyroku karnym obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k. powoduje, że organ rentowy po raz wtóry nie może dochodzić zapłaty objętych tym środkiem składek za pracowników. W konsekwencji, naprawienie szkody skutkuje tym, że wpłaty z tego tytułu muszą być zaliczone (w pierwszej kolejności) na poczet tych należności, które stały się podstawą obliczenia wysokości szkody podlegającej naprawieniu. Ponadto, Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym – skoro nieodprowadzanie należnych składek na własne ubezpieczenia nie jest przestępstwem, obowiązek naprawienia szkody nie mógł się odnosić do zaległości składkowych dotyczących odwołującego się jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lipca 2009 r., I UK 52/09 (LEX nr 529677), moc wiążąca wyroków karnych została wprowadzona dla uniknięcia możliwości wydawania na podstawie tych samych stanów faktycznych różnych orzeczeń w sprawach cywilnych i karnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK 137/03, LEX nr 1615840). W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentuje się konieczność traktowania art. 11 k.p.c., ustanawiającego związanie sądu cywilnego ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa, jako normy szczególnej, będącej wyjątkiem od zasady swobodnej oceny dowodów i poczynionych w wyniku tej oceny ustaleń sądu cywilnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2007 r., I CSK 105/07, LEX nr 287769).

Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika też, że sąd cywilny wiążą tylko zawarte w sentencji wyroku karnego skazującego ustalenia okoliczności, dotyczące osoby sprawcy czynu przypisanego oskarżonemu i przedmiotu przestępstwa (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 1965 r., I PR 130/63, niepublikowane; z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK 137/03, LEX nr 1615840; postanowienie z dnia 28 sierpnia 2002 r., II UK 41/02, LEX nr 571979). Natomiast zawarte w wyroku karnym ustalenie wysokości szkody osoby pokrzywdzonej nie wiąże sądu cywilnego, gdy ma ono charakter ocenny i stanowi ustalenie posiłkowe. Wyjątek od tej zasady stanowią wypadki dotyczące prawomocnego skazania w postępowaniu karnym za zabór w celu przywłaszczenia lub za przywłaszczenie konkretnej rzeczy. Wówczas bowiem określona w wyroku karnym wartość rzeczy będącej przedmiotem zagarnięcia lub przywłaszczenia staje się elementem istoty przypisanego sprawcy przestępstwa i jako taka wiąże sąd cywilny (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1961 r. OSNCP 1963 nr 1, poz. 13; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2005 r., III CK 642/04, LEX nr 177207). Dopuszczalne jest zatem dochodzenie świadczeń ponad orzeczony w wyroku wymiar obowiązku naprawienia szkody powodowi przez pozwanego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2007 r., I CSK 105/07 LEX nr 287769). W konsekwencji Sąd Najwyższy ocenił, że nałożony wyrokiem sądu karnego obowiązek naprawienia szkody przez wpłatę określonej kwoty wiąże sąd cywilny jedynie w ten sposób, że pokrzywdzony nie może jeszcze raz dochodzić w postępowaniu cywilnym pełnej kwoty stanowiącej równowartość wyrządzonej mu szkody, lecz jedynie różnicy między kwotą zasądzoną wyrokiem sądu karnego a kwotą rzeczywiście poniesionego uszczerbku.

Również w wyroku z dnia 20 grudnia 2018 r., II CSK 754/17 (OSNC 2019 nr 10, poz. 102) Sąd Najwyższy poczynił rozważania odnośnie do przypadku, w którym obowiązek naprawienia szkody został nałożony w wyroku sądu karnego z urzędu jako środek probacyjny (art. 72 § 2 k.k.). Wskazał, że do wyroku tego zastosowanie mają reguły wynikające z art. 415 k.p.k. Dotyczy to reguły, że sąd karny nie orzeka obowiązku naprawienia szkody w razie, gdy roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono (dawniej art. 415 § 5 zdanie drugie k.p.k., a obecnie art. 415 § 1 zdanie drugie k.p.k., por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2006 r., IV KK 328/06, OSNKW 2007 nr 2, poz. 14; z dnia 3 września 2009 r., V KK 149/09, Biul. PK 2009 nr 8, s. 17; z dnia 18 stycznia 2013 r., V KK 378/12, LEX nr 1277805, i z dnia 7 maja 2013 r., II KK 268/12, LEX nr 1313135), jak również reguły, że - w wypadku, gdy nałożony na skazanego obowiązek naprawienia szkody nie pokrywa całej szkody - pokrzywdzony może dochodzić dodatkowych roszczeń w postępowaniu cywilnym (dawniej art. 415 § 6 k.p.k., a obecnie art. 415 § 2 k.p.k., por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 51/07, OSNC-ZD 2008 nr 2, poz. 43). Drugą z tych reguł należy a contrario wykładać w ten sposób, że wyrok sądu karnego o obowiązku naprawienia szkody nałożonym na skazanego zgodnie z art. 72 § 2 k.k. tworzy - w zakresie rozstrzygnięcia o tym obowiązku - stan rei iudicatae, w związku z czym w zakresie, w którym istnieje ten stan, powództwo o zasądzenie odszkodowania przed sądem w postępowaniu cywilnym jest niedopuszczalne (stosownie do tego, kiedy zapadł wyrok karny, w procesie cywilnym zastosowanie ma wtedy albo art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., albo art. 355 § 1 k.p.c., por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1975 r., III CRN 38/74, LEX nr 7684). Dopełnieniem tego stanu rzeczy jest kwalifikowanie wyroku karnego w części nakładającej obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k. jako orzeczenia co do roszczeń majątkowych, stanowiącego tytuł egzekucyjny i podlegającego zaopatrzeniu w klauzulę wykonalności (art. 107 § 1 i 2 k.p.k., por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 51/07; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2014 r., V KK 347/14, OSNKW 2015 nr 5, poz. 45).

Przyjęcie, że art. 415 § 2 (dawniej art. 415 § 6) k.p.k. odnosi się do wyroku sądu karnego w części nakładającej obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k., ma istotne konsekwencje. Oznacza to, że w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w takim wyroku wykluczone jest powództwo przed sądem cywilnym o odszkodowanie (art. 199 § 1 pkt 2 względnie art. 355 § 1 k.p.c.). Zarazem jednak w tym zakresie wyrok sądu karnego - będąc podstawą egzekucji po zaopatrzeniu go w klauzulę wykonalności (art. 107 § 2 k.p.k.) - wyklucza możliwość podważania istnienia obowiązku naprawienia szkody przez skazanego (dłużnika) w postępowaniu cywilnym w drodze powództwa opozycyjnego (art. 840 k.p.c.) albo - po jego skutecznej egzekucji - w drodze powództwa opartego na przepisach o zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia lub odpowiedzialności deliktowej z powołaniem się na okoliczności istniejące przed wydaniem tego wyroku (zamknięciem rozprawy, która poprzedzała jego wydanie) przez sąd karny. Nie sposób przyjąć, że wyrok sądu karnego działa tylko "jednostronnie", tj. stanowi tylko przeszkodę procesową, a nie ma znaczenia jako rozstrzygnięcie wiążąco (prawomocnie) przesądzające o istnieniu uprawnienia do odszkodowania. Z mocy art. 415 § 2 (dawniej art. 415 § 6) k.p.k. wyrok ten ma więc w postępowaniu cywilnym takie same skutki prawomocności materialnej (moc wiążąca oraz powaga rzeczy osądzonej), jakie dla wyroku sądu cywilnego wynikają z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. W naturalny sposób skutki te - w aspekcie czasowym - obejmują taki sam skutek prekluzji materiału procesowego sprawy, w której zapadł wyrok karny, jak skutek prekluzji, który związany jest z prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego.

Wykonanie zatem przez odwołującego się orzeczonych wyrokami karnymi środków probacyjnych (zapłacenie określonych kwot tytułem naprawienia szkody) wyłączało możliwość zastosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany ZUS, a wpłaty dokonane przez odwołującego w dniu 17 stycznia 2011 r. należało rozliczyć zgodnie z treścią tytułu wpłaty (tj. zaliczyć na poczet zaległych składek pracowników).

Sąd Najwyższy uwzględnił podniesiony w skardze kasacyjnej organu rentowego zarzut naruszenia art. 217 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. i art. 286 k.p.c. przez oddalenie wniosku organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu księgowości.

Z motywów zaskarżonego wyroku wynikało, że biegły ustalił wysokość zaległości składkowych (należnych za pracowników zatrudnianych przez odwołującego się) za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r., a wskazane przez niego w tej kwestii kwoty zgadzają się z kwotami ujętymi w zaskarżonej decyzji z dnia 8 grudnia 2014 r. i dotyczącymi nieopłaconych składek za pracowników: 27.825,82 zł – na FUS, 4.624,36 zł – na FUZ, 1.196,01 zł - na FPiFGŚP – razem 33.346,19 zł. Różniła się jedynie kwota odsetek, a to z tego względu, że biegły obliczył je do 17 stycznia 2011 r. (uznając go za dzień dokonania przez odwołującego się spłaty wszystkich należności pracowniczych). Skarżący tymczasem twierdził, że podane w tej decyzji kwoty dotyczące należności pracowniczych obliczone zostały z uwzględnieniem zarachowania wpłat dokonanych 17 stycznia 2011 r. - choć nie w taki sposób, jak uczynił to Sąd drugiej instancji. Jak należy rozumieć, skarżący wskazał, że wpłaty te częściowo zostały zaliczone na poczet pracowniczych zaległości składkowych, stąd proste odliczenie dokonanych wpłat od kwot wynikających z decyzji z dnia 8 grudnia 2014 r. (dotyczących pracowników) powoduje – wprawdzie nie w pełni - ale jednak podwójne ich zarachowanie. Potwierdzałoby to ustalenie faktyczne, z którego wynika, że ZUS zaliczył powyższe wpłaty na pokrycie składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia zapłaty oraz kosztami upomnienia – bez wskazania, że dotyczyło to wyłącznie składek należnych od odwołującego się z tytułu prowadzonej działalności. Zarzut taki, choć rzeczywiście mało precyzyjny, skarżący podnosił w zastrzeżeniach do opinii biegłego z dnia 7 stycznia 2019 r. Sąd Najwyższy wskazał, że kwestia ta powinna być zweryfikowana na podstawie kolejnego dowodu z opinii biegłego (nawet tego samego), który odnosiłby się do daty zadłużenia istniejącego 17 stycznia 2011 r. i przedstawiałby czytelnie sposób zarachowania konkretnych kwot.

Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego w zakresie rachunkowości (w innej osobie). Biegła rewident B. J. złożyła opinię główną z dnia 29 września 2023 r., do której złożyła korektę z dnia 10 kwietnia 2024 r. Nadto, udzieliła ustnych wyjaśnień do opinii na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. i sporządziła pisemną opinię uzupełniającą z dnia 25 lipca 2024 r., w której zajęła ostateczne stanowisko co do wysokości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia oraz odsetek za pracowników oraz za płatnika za okresy objęte zaskarżoną decyzją po rozliczeniu nadwyżki pozostałej z dokonanej przez płatnika w dniu 17 stycznia 2011 r. wpłaty składek.

Opinię sporządzono po zastosowaniu treści orzeczeń - prawomocnych wyroków wydanych przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu dnia 3 października 2007 r. w sprawach karnych o sygnaturach II K 718/06 oraz II K 79/07 w których zobowiązano M. P. „do naprawienia szkody poprzez zapłatę (…) na konta poszczególnych zatrudnionych pracowników” ustalonej w w/w wyrokach na łączną sumę 74 315,81 zł (27 533,84 zł w wyroku II K 718/06 + 46 781,97 zł w wyroku II K 79/07=74 315,81 zł)

Zgodnie z ww. wyrokami (k.10 - 30 akt s. oraz w załączonych do akt głównych, aktach spraw karnych) M. P. został zobowiązany do naprawienia szkody poniesionej przez zatrudnionych pracowników, wynikającej z naruszenia ich praw z ubezpieczenia, a szkoda obejmuje wyłącznie składki na ubezpieczenia (należności główne z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników). Szkoda pracowników nie obejmuje należnych ZUS odsetek zwłoki.

W związku z powyższym oraz wskazaniami Sądu Najwyższego, dokonane przez M. P. w dniu 17 stycznia 2011 r. wpłaty na rachunki ZUS na łączną sumę 74 315,81 zł stanowiącą równowartość szkody, do naprawienia której został zobowiązany prawomocnymi wyrokami w sprawach karnych II K 718/06 oraz II K 79/07 zaliczono w opinii na pokrycie składek na ubezpieczenia pracowników.

Okoliczność iż w skierowanym do sądu piśmie z dnia 10 września 2007 r. (k. 382 akt II K 718/06 oraz k. 231 akt II K 79/07) ZUS wskazał - jak wynika to z analizy dokumentów złożonych do akt III AUa 1291/21, że sumy zaległości obejmują zaległe składki nie tylko pracowników, nie mogła wywrzeć wpływu na sposób rozliczenia dokonanej przez M. P. w dniu 17 stycznia 2011 r. wpłaty szkody, ponieważ nie znalazło to żadnego odzwierciedlenia w treści prawomocnych wyroków o sygn. akt II K 718/06 oraz II K 79/07 (wraz z uzasadnieniami -k. 10 - 30 akt III AUa 1291/21).

W tym miejscu wyjaśnienia - wobec różnic co do rozliczeń przedstawionych w postępowaniu karnym oraz w niniejszej sprawie – że Sąd Rejonowy w Grudziądzu zwrócił się z prośbą o podanie aktualnego stanu zadłużenia płatnika M. P. od 02/2002 do 10/2003 oraz od 11/2003 do 06/2006. W odpowiedzi na te zapytania pozwany organ w piśmie z 10 września 2007 r. wskazał aktualny wówczas stan zadłużenia istniejący na koncie M. P. tj.:

- z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne:

• za okres 02/2002-10/2003 - 23.666,57 zł

• za okres 11/2003-06/2006 - 36.455,94 zł

RAZEM - 60.122,51 zł

- z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne:

• za okres 08/2002-10/2003 - 3.833,90 zł

• za okres 11/2006-06/2006 - 8.313,55 zł

RAZEM - 12.147,45 zł

- z tytułu składek na FPiFGŚP:

• za okres 9/2003 - 33,37 zł

• za okres 11/2003-06/2006 - 2.012,48 zł

RAZEM - 2.045,85 zł

Plus należne odsetki do dnia zapłaty włącznie.

Co istotne, organ rentowy wskazał stan konta płatnika wykazując całość zaległości z uwzględnieniem zarówno pracowników, jak również osoby prowadzącej działalność, tj. M. P.. W niniejszym postępowaniu organ rentowy wskazywał, że zaskarżona decyzja z 8 grudnia 2014 r. wskazuje zadłużenie na koncie M. P. istniejące na ten dzień po rozliczeniu wpłat z 17 stycznia 2011 r. Ponadto, dokonywana w tym postępowaniu symulacja rozliczenia konta M. P. na 8 grudnia 2014 r. bez wpłat z 17 stycznia 2011 r. (zgodnie z zaleceniami Sądu Apelacyjnego) wykazała, że zadłużenie na koncie płatnika znacznie wzrosło, zmienił się także okres zaległości (rozszerzył). Zaskarżona decyzja wykazuje okres zaległości dopiero od 03/2004 r., natomiast bez wpłat z 17 stycznia 2011 r. (czyli zgodnie z wytycznymi) zadłużenie zaczyna się od 08/2002 r.

Powyższe wynika z tego, że zaskarżona decyzja zawierała odmienny sposób rozliczenia niż wynika ze stanowiska zawartego w wyroku Sądu Najwyższego z 19 maja 2021 r., II USKP 55/21. W związku z tym, przy przyjęciu sposobu rozliczenia konta zgodnie z wytycznymi Sądu Najwyższego, które zostało wykonane przez organ rentowy na polecenie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, doszło do zmiany okresu zaległości. W sprawie nie można w związku z tym przyjąć, że tych zaległości, które wykraczają poza okres wskazany w zaskarżonej decyzji z 8 grudnia 2014 r., nie ma, skoro zmienił się sposób rozliczenia. Decyzja z 8 grudnia 2014 r. zawierała sposób rozliczenia z zastosowaniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest ZUS. W zaskarżonej decyzji nie został przyjęty sposób rozliczenia zgodnie z tytułem wpłaty wskazanej w poleceniu przelewu przez płatnika. W konsekwencji, nie można pomijać powstałego, innego okresu zadłużenia.

W dalszej kolejności ustosunkować się również trzeba do uwzględnieniu w rozliczeniu składek za pracownika A. K.. Jak wskazała biegła, kwoty szkody zasądzonej wydanymi przeciwko M. P. prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007r. są w pełni zgodne z kwotami wykazanymi przez organ rentowy w piśmie do Sądu Rejonowego w Grudziądzu Wydział II Karny z 10 września 2007 r., w którym ZUS w wykonaniu nałożonego przez sąd zobowiązania wykazywał „stan zadłużenia Pana M. P. prowadzącego PPUH (...) za okresy objęte doniesieniami Zakładu o popełnienie przestępstwa z art. 218 § 1 k.k” w łącznej kwocie 74 315,31 zł, wskazując okresy zadłużenia składające się na sumę zaległości w kwocie 74 314,31 zł ogółem, (k. 382 akt II K 718/05 i k. 231 akt II K 79/07). W oparciu o kwoty zaległości z tytułu składek, przedstawione w powyżej przywołanym piśmie organu Rentowego z dnia 10 września 2007 r. w dniu 3 października 2007 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu wydał wyrok o sygn.. akt II K 718/06, obejmujący zadłużenie obejmujące „należności z tytułu składek” pracowników za okres od lutego 2002 r. do października 2003 r. oraz wyrok o sygn. akt II K 79/07, obejmujący dotyczący pracowników za okres zaległości od listopada 2003 r. do czerwca 2006 r. W kwocie szkody wykazanej w wyroku o sygn. akt II K 79/07 stanowiącej równowartość zadłużenia płatnika z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników za okres od listopada 2003 r. do czerwca 2006 r. wykazanego w piśmie ZUS do Sądu Rejonowego w Grudziądzu Wydziału Karnego z 10 września 2007 r. zostały uwzględnione także składki pracownika A. K. za okres od grudnia 2003 r. o kwietnia 2005 r. w łącznej kwocie 1.446,28 zł. Powyższe ustalenia wynikają m. in. z przedstawionych przez organ rentowy w piśmie z dnia 12 sierpnia 2022 r. wyjaśnień dotyczących specyfikacji kwoty szkody zasądzonej przez Sądu Rejonowy w Grudziądzu w sprawach II K 718/06 oraz II K 79/07 w oparciu o pismo organu rentowego z dnia 10 września 2007 r. (k. 382 akt Sądu Rejonowego w Grudziądzu sygn. akt II K 718/05 oraz k. 231 akt II K 79/07). Z załączonego do pisma organu rentowego z dnia 12 sierpnia 2022 r., załącznika nr 8 (k. 768 - 785 akt oraz str. 33-51 opinii z dnia 29.09.2023 r.) zawierającym nazwiska i imiona osób, których dotyczyły zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia wykazane w piśmie ZUS z dnia 10 września 2007 r., stanowiącym podstawy kwoty szkody zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt II K 79/07 wynika, iż w w/w piśmie w kwocie zaległych składek na ubezpieczenia ujęto także składki pracownika A. K. za okres od grudnia 2003 r. do kwietnia 2005 r. w łącznej kwocie 1.446.28 zł. Ponadto, organ rentowy w załączniku do pisma, zawierającego nazwiska i imiona pracowników pokrzywdzonych w wyniku nieopłacania przez M. P. dotyczących pracowników składek na ubezpieczenia, wymienił także A. K. (k. 50 – 54 akt sprawy).

Wracając do meritum rozważań, wskazać należy, że biegła stwierdziła, iż po uwzględnieniu treści prawomocnych wyroków Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 3 października 2007 r. o sygnaturach II K 718/06 oraz II K 79/07, w których zobowiązano oskarżonego w ww. sprawach M. P. do naprawienia szkody orzeczonej na sumę 74 315,81 zł ogółem „...poprzez zapłatę (....) na konta poszczególnych pracowników i uwzględnieniu dokonanych z powyższego tytułu wpłat z 17 stycznia 2011 r. na dzień wydania zaskarżonej decyzji ZUS (8 grudzień 2014 r.) nie występują zaległe składki na ubezpieczenia pracowników, tj. na ubezpieczenia społeczne, (FUS), ubezpieczenia zdrowotne (FUZ) oraz na Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy (FGŚP i FP).

Dokonane w dniu 17 stycznia 2011 r. na odpowiednie rachunki bankowe ZUS wpłaty na łączną sumę 74 315,81 zł przewyższały zaległe składki na ubezpieczenia pracowników FUS, FUZ i FGŚPiFP wynoszące łącznie za okres od sierpnia 2002 r. do listopada 2007 r. - przed rozliczeniem wpłaty z dnia 17 stycznia 2011 r. - 61 827,93 zł.

Nadwyżka dokonanej tytułem naprawienia szkody zatrudnianych pracowników wpłaty nad sumą zaległych składek na ubezpieczenia pracowników, wyniosła 12 487,88 zł i dotyczy okresu przed wydaniem zaskarżonej Decyzji ZUS (odsetek za okres przed marcem 2004 r.) (75 315,81 zł minus 61 827,93 = 12487,88 zł)

Podsumowując, zdaniem biegłej, na dzień 8 grudnia 2014 r. - datę wydania zaskarżonej Decyzji ZUS - nie występowały zaległe składki na ubezpieczenia pracowników - nie występowały zaległe należności główne z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (FUS), ubezpieczenia zdrowotne (FUZ), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy pracowników.

W tym zakresie opinia biegłej jest prawidłowa i niekwestionowana przez strony. Pozwany organ w przedłożonym ostatecznym rozliczeniu (vide: pismo z dnia 24 stycznia 2025 r.) także wskazał, że M. P. na dzień 8 grudnia 2014 r. nie posiadała zadłużenia za pracowników z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP. Wobec tego, w tym zakresie zaskarżona decyzja podlegała stosownej zmianie.

Sporna między stronami pozostawała natomiast kwestia rozliczenia nadwyżki pozostałej po rozliczeniu wpłaty M. P. z 17 stycznia 2011 r. na składki za pracowników objęte wyrokami karnymi z 2007 r.

Biegła w opinii uzupełniającej rozliczyła nadwyżkę na należności z tytułu składek i odsetek od 11/2003 r. do miesiąca poprzedzającego okres objęty zaskarżoną decyzją, przyjmując, że zadłużenie płatnika z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia pracowników za okres 08/2002 – 10/2003 jest przedawnione oraz na należności z tytułu składek i odsetek objętych decyzją. W tym zakresie, zdaniem Sądu odwoławczego opinia biegłej nie jest prawidłowa. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko pozwanego co do tego, że żadne należności składkowe M. P. począwszy od 08/2002 - tak za pracowników, jak i za płatnika, nie uległy przedawnieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na 8 grudnia 2014 r. wobec tego nadwyżka pozostała po rozliczeniu wpłaty składek z 17 stycznia 2011 r. powinna zostać rozliczona z uwzględnieniem tego zadłużenia.

Stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5 (odroczenia terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenia spłaty tych należności na raty i każdej innej czynności zmierzającej do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik) po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (ust. 5a) Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (ust. 5b). Ponadto, bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończenia postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (ust. 5c)

W piśmie z 27 września 2024 r. organ rentowy wskazywał, że w latach 2002-2007 były wystawiane upomnienia na należności składkowe obejmujące należności od 08/2002 r. do 09/2007 r. W związku z tym doszło do zawieszenia biegu przedawnienia również wobec należności obejmujących okres od 08/2002 r. do 10/2003 r. Postępowanie egzekucyjne dotyczące wskazanych okresów zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. 25 stycznia 2007 r. Już tylko z tych okoliczności wynika, że należności z tytułu składek obejmujące okres od 08/2002 r. nie uległy przedawnieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na 8 grudnia 2014 r.

Co więcej, nawet przy hipotetycznym założeniu, że postępowanie egzekucyjne co do przedmiotowych należności nie było prowadzone, należy mieć na uwadze, że najdawniej wymagalne należności za 08/2002 przedawniłyby się w grudniu 2012 r., gdy tymczasem Sąd Rejonowy w Toruniu XIII Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych postanowieniem z 29 listopada 2007 r. ogłosił upadłość M. P.. Postanowieniem z 28 kwietnia 2010 r. postępowanie upadłościowe zostało umorzone. Postanowienie stało się prawomocne 8 czerwca 2010 r. (sygn. akt XIII GUp 11/07). Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że powyższe okoliczności są niesporne między stronami. M. P. zeznał, że ogłoszono jego upadłość likwidacyjną w listopadzie 2007 r. i że w kwietniu 2010 r. umorzono postępowanie upadłościowe już na rozprawie w dniu 16 marca 2016 r. (k. 113 akt sprawy).

Zgodnie zatem z treścią art. 24 ust. 5c bieg terminu przedawnienia rozpoczął się na nowo od 9 czerwca 2010 r. Rację ma wobec tego pozwany, że termin przedawnienia najstarszej należności za 08/2002 przypadałby na 1 stycznia 2017 r., co wynika ze zmian wprowadzonych na podstawie ustawy z 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378, tzw. „ustawa deregulacyjna"), które weszły w życie 1 stycznia 2012 r. Na podstawie przepisów tej ustawy skrócony został okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 lat do 5 lat.

Stosownie do treści art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (tzw. ustawa deregulacyjna) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 roku stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, a więc termin 5 – letni, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 roku (a nie od dnia wymagalności należności składkowych). Oznacza to, że pięcioletni okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne stosowany do składek nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 roku nie może więc upłynąć wcześniej niż z dniem 1 stycznia 2017 roku. Tylko w sytuacji, gdy przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 roku nastąpiłoby wcześniej na podstawie przepisów dotychczasowych, to następuje ono z upływem tego wcześniejszego terminu. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior, zgodnie, z którą należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot. A więc tylko w przypadku, gdy upływ 10 lat przedawnienia liczonego według starych przepisów nastąpi szybciej niż upływ nowego 5 – letniego przedawnienia liczonego od 1 stycznia 2012 roku, to należność z tytułu składek przedawnia się z upływem pierwszego terminu (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 17 marca 2015 r., III AUa 842/14, legalis; wyrok SA w Gdańsku z dnia 11 marca 2014 r., III AUa 732/13, lex; wyrok SN z dnia 29 maja 2013r., I UK 613/12, legalis; B. Gudowska, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2014).

Bieg terminu przedawnienia ponownie uległ zawieszeniu od dnia złożenia przez płatnika wniosku o umorzenie w trybie abolicji do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia. M. P. złożył następujące wnioski o abolicję: z 15 lutego 2013 r. - decyzja odmowna z 17 września 2014 r. oraz z 27 grudnia 2013 r. i 16 stycznia 2015 r. - postępowanie zostało zawieszone z uwagi na odwołanie od zaskarżonej decyzji z 8 grudnia 2014 r.

Podsumowując, Sąd Apelacyjny przychyla się do stanowiska pozwanego, iż należności składkowe M. P. nie uległy przedawnieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na 8 grudnia 2014 r. Oznacza to, że rozliczenie wykonane przez biegłą w tym zakresie nie może się ostać, nie uwzględnia bowiem zadłużenia z tytułu odsetek od składek za pracowników okres od 08/2002 r. do 10/2003 r. – niesłusznie uznanego przez biegłą za przedawnione – w kwocie 17.859,00 zł (wyliczenie - vide: str. 34-40 opinii uzupełniającej). Sąd Apelacyjny podziela także argumentację pozwanego co do konieczności uwzględnienia w rozliczeniu objętych decyzją kwot z tytułu kosztów upomnienia oraz opłaty dodatkowej. Stosowną dokumentację w tym zakresie pozwany przedłożył dopiero po sporządzeniu przez biegłą opinii uzupełniającej. Oczywistym jest, że nie dysponując dokumentami biegła nie miała możliwości uwzględnienia przedmiotowych okoliczności, Sąd jednak uwzględniać musi stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, wobec czego nie mógł pominąć dowodów potwierdzających brak przedawnienia należności, jak również kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Dodać należy, że mimo tego, iż zaskarżona decyzja wykazuje okres zaległości od 03/2004, bez wpłat z 17 stycznia 2011 r. (czyli zgodnie z wytycznymi Sądu Najwyższego) zadłużenie zaczyna się od 08/2002 i nie budzi wątpliwości, że nadwyżka po rozliczeniu należności za pracowników powinna zostać rozliczona na poczet najstarszych zaległości. Istotą zaskarżonej decyzji było bowiem kompleksowe ustalenie wysokości zadłużenia M. P. względem ZUS na dzień 8 grudnia 2014 r.

Podkreślenia wymaga, że nie zachodziła potrzeba zasięgania dalszej opinii biegłego. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było bowiem, czy odwołujący zdołał wykazać niższe kwoty poszczególnych należności aniżeli wynikające z zaskarżonej decyzji. W przeciwnym wypadku, tj. stwierdzenia, że należności te są wyższe, odwołanie podlegać musi oddaleniu i nie zachodzi potrzeba precyzyjnego ich określania.

W zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że należne do zapłaty koszty upomnień obciążają osobę prowadzącą działalność gospodarczą, czyli płatnika składek M. P., wynoszą odpowiednio: na ubezpieczenia społeczne - 413,60 zł, na ubezpieczenie zdrowotne - 70,40 zł, na Fundusz Pracy - 70,40 zł.

Do pisma procesowego z 27 września 2024 r. pozwany załączył: zestawienia należności na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy ze szczegółowym wykazaniem należnych kosztów upomnienia, z przypisaniem ich odpowiednio do każdego z funduszy oraz okresu nieopłaconej należności (kolumna zatytułowana „Należne koszty upomnienia na 8 grudnia 2014 r.). Ponadto, do akt sprawy zostały dołączone kopie dokumentów w postaci upomnień kierowanych do płatnika składek wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru (teczka załączona do akt sprawy).

W związku z tym, Sąd Apelacyjny zgadza się z pozwanym, iż po dokonaniu rozliczenia konta w dalszym ciągu należności z tytułu kosztów upomnień wnoszą: na ubezpieczenie społeczne – 413,60 zł, na ubezpieczenie zdrowotne - 70,40 zł oraz na Fundusz Pracy - 70,40 zł.

Jeżeli chodzi o opłatę dodatkową, pozwany organ rentowy wskazał, że:

1) decyzją Nr sprawy: (...) z dnia 17 marca 2003 r. wymierzył opłatę dodatkową w wysokości:

- 10 % nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2002 do 10/2002 w kwocie 1360,00 zł

- 10 % nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2002 do 10/2002 w kwocie 120,00 zł 10 % nieopłaconych składek na FPiFGŚP za okres od 06/2002 do 10/2002 w kwocie 50,00 zł;

2) decyzją Znak (...) z dnia 17 stycznia 2005 r. wymierzył opłatę dodatkową w wysokości:

- 10 % nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 07/2003 do 08/2004 w kwocie 2250,00 zł

- 10 % nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2003 do 08/2004 w kwocie 470,00 zł

- 10 % nieopłaconych składek na FPIFGŚP za okres od 12/2003 do 08/2004 w kwocie 90,00 zł;

3) decyzją Znak (...) z dnia 08.03.2006 r. wymierzył opłatę dodatkową w wysokości:

- 10 % nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 09/2004 do 12/2005 w kwocie 1550,00 zł

- 10 % nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09/2004 do 12/2005 w kwocie 360,00 zł

- 10 % nieopłaconych składek na FPIGŚP za okres od 09/2004 do 12/2005 w kwocie 90,00 zł

(ww. decyzje – w teczce załączonej do akt sprawy).

Sąd Apelacyjny miał na względzie, że od 31 maja 2012 r. obowiązuje art. 24 ust. 1b ustawy systemowej, zgodnie z którym w stosunku do płatnika składek będącego osobą fizyczną, skazanego prawomocnym wyrokiem za nieopłacenie składek lub opłacenie ich w zaniżonej wysokości, dodatkowej opłaty za ten sam czyn nie wymierza się. Przepis ten nie ma jednak zastosowania do sytuacji skarżącego. Zgodnie z przepisami przejściowymi, przepisy art. 24 ust. 1a-1c w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjna stosuje się do wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie postępowań w sprawach o przestępstwo lub wykroczenie oraz o wymierzenie opłaty dodatkowej za ten sam czyn polegający na nieopłaceniu składek lub opłaceniu ich w zaniżonej wysokości. Zarówno zaś postępowania karne, jak i postępowania oraz o wymierzenie opłaty dodatkowej zakończone zostały na długo przed 31 maja 2012 r.

Powyżej wskazane decyzje zostały wydane przed wyeliminowaniem art. 24 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z systemu prawnego z dniem 31 maja 2012 r. w wyniku uznania go za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt P 29/09. Skarżący nie podnosił, aby podważał je w trybie wznowienia postępowania. Zgodnie z zasadą domniemania prawidłowości aktów administracyjnych oraz zasadą uwzględniania przez sądy powszechne skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych, która ma swoje źródło w prawnym rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej, sąd ubezpieczeń społecznych jest związany ostateczną decyzją, od której strona nie wniosła odwołania w trybie art. 477 9 k.p.c. ani nie podważyła jej skuteczności w inny prawem przewidziany sposób (por. postanowienie SN z dnia 15 września 2011 r., II UZP 8/11, LEX nr 1106741.

Z art. 24 ust. 1d ustawy systemowej wynika co prawda, że w razie prawomocnego skazania płatnika będącego osobą fizyczną za przestępstwo lub wykroczenie polegające na nieopłaceniu składek lub opłaceniu ich w zaniżonej wysokości: 1) wszczęte postępowanie o wymierzenie dodatkowej opłaty za ten sam czyn umarza się z urzędu; 2) decyzję o wymierzeniu dodatkowej opłaty za ten sam czyn uchyla się z urzędu, a pobraną opłatę zwraca się, niezwłocznie wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego od dnia pobrania dodatkowej opłaty. Przepis ten obowiązuje jednak od 31 maja 2012 r., brak przepisów przejściowych.

Wobec tego zbadać należało, czy należności z tytułu opłat dodatkowych objęte zaskarżoną decyzją uległy przedawnieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W tym zaś zakresie aktualna pozostaje przytoczona już powyżej argumentacja, albowiem opłata dodatkowa została przez ustawodawcę jednoznacznie zaliczona do "należności składkowych" w art. 24 ust. 2 ustawy systemowej i poddana takim samym terminom przedawnienia jak same składki oraz przerwom i zawieszeniom biegu terminu przedawnienia regulowanymi dalszymi ustępami tego przepisu. Podobną regulację przewidywał art. 35 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Taką też wykładnię prezentuje Sąd Najwyższy (np. wyrok z dnia 21 października 1998 r. II UKN 265/98 - OSNP 1999/22/729; po także wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 marca 2019 r., III AUa 1614/16, LEX nr 2668663).

Wobec przytoczonych wyżej wywodów odnoszących się do składek stwierdzić należy, że także wymierzona opłata dodatkowa nie uległa przedawnieniu (była przedmiotem toczących się postępowań egzekucyjnych i postępowania upadłościowego powodujących odpowiednio zawieszenie i przerwę biegu terminu przedawnienia).

Odnosząc się do argumentacji biegłej należy dodatkowo wskazać, że bez znaczenia jest okoliczność, iż płatnik nie miał zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników na dzień wydania zaskarżonej decyzji z dnia 8 grudnia 2014 r. Zostały one bowiem pokryte dopiero wpłatami z 17 stycznia 2011 r., a zatem z daty znacznie przekraczającej ustawowe terminy wymagalności składek objętych decyzjami o wymierzeniu opłat dodatkowych z dnia 17 marca 2003 r., z dnia 17 stycznia 2005 r oraz z dnia 8 marca 2006 r.

Podsumowując, należności składkowe obejmujące okres od 08/2002 r. do 11/2007 r., dotyczące zarówno pracowników, jak i płatnika składek M. P., w tym koszty upomnienia oraz dodatkowej opłaty nie uległy przedawnieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji i powinny zostać uwzględnione przy rozliczeniu nadwyżki powstałej po wpłacie przez płatnika z dnia 17 stycznia 2011 r. (pokrywającej – co istotne – w całości składki na ubezpieczenie pracowników objęte wyrokami karnymi).

Jeżeli chodzi o sposób, w jaki powinna zostać rozliczona nadwyżka pozostała po zaliczeniu części wpłat z 17 stycznia 2011 r. na poczet ww. należności objętych wyrokami karnymi z 2007 r. biegła wskazała, że nadpłatę należało rozliczyć według zasad ogólnych, gdyż Sąd Najwyższy wypowiedział się tylko o zasadach rozliczenia wpłaty z 17 stycznia 2011 r. na podstawie wyroków, zaznaczając, że powinny one być przeznaczone w tym zakresie wyłącznie na składki, a nie inne należności za pracowników (vide: oświadczenia pełnomocnika pozwanego i biegłej na rozprawie apelacyjnej 11 grudnia 2024 r.). Płatnik składek wskazywał zaś, iż jego celem przy dokonywaniu wpłat z 17 stycznia 2011 r. było pokrycie wyłącznie zaległości za pracowników, a nie za siebie jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wpłaty powinny zatem zostać zaliczone na pokrycie należności za pracowników, bez względu na ich tytuł. Płatnik składek nie zgodził się z biegłą jakoby Sąd Najwyższy miał zaznaczyć, że rozliczanie wpłat płatnika składek miałoby nie dotyczyć innych należności za pracowników aniżeli składkowych. Płatnik podkreślił, że Sąd Najwyższy nie zakwestionował stanowiska Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym to wpłacający decyduje, na jakie zaległości ma zostać dokonana wpłata. W ocenie płatnika składek nie ma on żadnego zadłużenia za pracowników (bez względu na tytuł). Ustalenie tego braku tego rodzaju zadłużenia było zresztą treścią żądania płatnika w toku całego procesu (vide: pismo na k. 827 akt sprawy).

Stwierdzić należy, ż metodologia przyjęta przez biegłą jest prawidłowa i odpowiada zaleceniom Sądu Najwyższego. Przypomnieć należy, że w wyroku z 19 maja 2021 r. Sąd Najwyższy przesądził, iż orzeczony w wyroku karnym obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k. powoduje, że organ rentowy po raz wtóry nie może dochodzić zapłaty objętych tym środkiem składek za pracowników. W konsekwencji, naprawienie szkody skutkuje tym, że wpłaty z tego tytułu muszą być zaliczone (w pierwszej kolejności) na poczet tych należności, które stały się podstawą obliczenia wysokości szkody podlegającej naprawieniu. Ponadto, Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym – skoro nieodprowadzanie należnych składek na własne ubezpieczenia nie jest przestępstwem, obowiązek naprawienia szkody nie mógł się odnosić do zaległości składkowych dotyczących odwołującego się jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że ZUS twierdził, iż podane w zaskarżonej decyzji kwoty dotyczące należności pracowniczych obliczone zostały z uwzględnieniem zarachowania wpłat dokonanych 17 stycznia 2011 r., a zatem, że wpłaty te częściowo zostały zaliczone na poczet pracowniczych zaległości składkowych, stąd proste odliczenie dokonanych wpłat od kwot wynikających z decyzji z dnia 8 grudnia 2014 r. (dotyczących pracowników) powoduje częściowo podwójne ich zarachowanie. Potwierdzało to ustalenie faktyczne, z którego wynikało, że ZUS zaliczył powyższe wpłaty na pokrycie składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia zapłaty oraz kosztami upomnienia – bez wskazania, że dotyczyło to wyłącznie składek należnych od odwołującego się z tytułu prowadzonej działalności.

Powyższe oznacza, że Sąd Najwyższy przesądził jedynie to, iż wpłaty z dnia 17 stycznia 2011 r. powinny zostać rozliczone w pierwszej kolejności na składki należne od M. P. za innych ubezpieczonych (bez odsetek i kosztów upomnienia). Tak też niewątpliwie wpłatę z 17 stycznia 2011 r. rozliczyła biegła, przy czym żadna ze stron nie kwestionowała, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji M. P. nie posiadał zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 oraz z tytułu składek na FP i FGŚP w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007. Nadwyżka pozostała po zaliczeniu części wpłat z 17 stycznia 2011 r. na poczet należności objętych wyrokami karnymi podlega rozliczeniu według zasad ogólnych. W świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów w sprawi szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych płatnik nie może skutecznie żądać zaliczenia dokonanych wpłat wyłącznie na zaległe należności składkowe za pracowników.

Niekwestionowana wysokość nadwyżki wynosi 12.487,88 zł.

Pozwany wskazał, że ostatecznie zadłużenie M. P. na dzień 8 grudnia 2014 r. w zakresie objętym zaskarżoną decyzją przedstawia się następująco:

• Za M. P. jako za osobę prowadzącą działalność gospodarczą:

1) Z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007 w kwocie: 22 348,96 zł

Odsetek za zwłokę 23 462,00 zł

Opłaty dodatkowej 1 787,33 zł

Kosztów upomnienia 431,20 zł

2) Z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 w kwocie: 7 320,78 zł

Odsetek za zwłokę 7 610,00 zł

Opłaty dodatkowej 450,36 zł

Kosztów upomnienia 70,40 zł

3) Z tytułu składek na Fundusz Pracy w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007 w kwocie: 1 175,29 zł

Odsetek za zwłokę 1 152,00 zł

Opłaty dodatkowej 79,29 zł

Kosztów upomnienia 70,40 zł

• Za pracowników

1) Z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01- 39 za okres od 03/2004 do 11/2007 w kwocie: 0,00 zł

Odsetek za zwłokę 16 074,00 zł

Opłaty dodatkowej 3 372,67 zł

2) Z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 w kwocie: 0,00 zł

Odsetek za zwłokę 2 555,00 zł

Opłaty dodatkowej 379,64 zł

3) Z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007 w kwocie: 0,00 zł

Odsetek za zwłokę 570,00 zł

Opłaty dodatkowej 100,71 zł

Porównując stanowisko pozwanego z końcowymi wnioskami biegłej, godzi się zauważyć, że są one zgodne w dwóch zasadniczych w rozpoznawanej sprawie kwestiach, tj.:

- co do tego, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji M. P. nie posiadał zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 oraz z tytułu składek na FP i FGŚP w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007;

- co do wysokości odsetek za zwłokę z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP za pracowników (vide: wyjaśnienia biegłej na rozprawie 11 grudnia 2024 r.).

Kwoty należności z tytułu składek oraz odsetek za M. P. jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą różnią się natomiast w wyliczeniach przedstawionych przez organ oraz przez biegłą - w zestawieniu pozwanego w każdym przypadku są wyższe o kilkaset złotych. Ponadto, biegła – odmiennie od pozwanego - nie uwzględniła (poza małym zakresem) kosztów upomnienia oraz opłaty dodatkowej. Różnice te, jak należy przyjąć, wynikają z faktu nieuwzględnienia przez biegłą należności za okres 08/2002 – 10/2003 uznanych przez nią za przedawnione, jak również z faktu nieuwzględnienia kosztów upomnień oraz opłat dodatkowych (wykazanych dokumentami załączonymi dopiero do pisma organu z dnia 27 września 2024 r.) z uwagi na brak ich przyporządkowania przez organ do poszczególnych funduszy ze wskazaniem, czy dotyczą płatnika, czy pracowników.

Płatnik składek kwestionował koszty upomnień oraz opłaty dodatkowe o tyle, że w ostatecznym stanowisku przedstawionym w piśmie z dnia 23 stycznia 2025 r. podkreślił, że dokumenty (załączone przez ZUS do pisma z dnia 27 września 2024 r.) zostały złożone z rażącym opóźnieniem, a nadto naliczenie opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia za pracowników w zaskarżonej decyzji było nieuprawnione, albowiem zadłużenie z tego tytułu w ogóle nie powstało. Drugi ze wskazanych argumentów, jak już wyżej wskazano, jest oczywiście błędny skoro należności składkowe za pracowników objęte zaskarżoną decyzją (za lata 2005 – 2007) spłacone zostały dopiero w roku 2011. Sam zaś fakt niewątpliwie nagannej zwłoki organu w przedstawieniu dokumentów, mając na uwadze istotę niniejszej sprawy, sprowadzająca się do ustalenia stanu zadłużenia płatnika składek względem ZUS na dzień wydania decyzji z 8 grudnia 2014 r., nie może stać na przeszkodzie uwzględnieniu przedmiotowego materiału dowodowego. Płatnik składek nie podnosił twierdzeń, aby należności z nich wynikające zostały spłacone przez niego niezależnie od wpłaty z 17 stycznia 2011 r., wobec czego nie mogłyby podlegać ponownemu rozliczeniu.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że dalsze wyliczenia biegłej (tj. poza rozliczeniem nadwyżki w zakresie należności z tytułu składek i częściowo – odsetek za pracowników) nie są prawidłowe, skoro bazują na błędnym założeniu o przedawnieniu części należności oraz pomijają część należności płatnika względem ZUS. W ocenie Sądu Apelacyjnego prawidłowe jest wyliczenie pozwanego organu. Raz jeszcze w tym miejscu podkreślenia wymaga, że z uwagi na odmienny sposób rozliczenia wpłaty płatnika składek z 17 stycznia 2011 r. przyjęty w zaskarżonej decyzji oraz konieczny do zastosowania w związku z wytycznymi Sądu Najwyższego, doszło do zmiany zakresu zaległości M. P. i uwzględnienia w rozliczeniu zadłużenia już od 08/2002. Taka metodologia, tj. rozliczanie nadwyżki na okres wykraczający poza treść zaskarżonej decyzji, jest w ocenie sądu prawidłowa, a wręcz obligatoryjna w celu właściwego ustalenia stanu zadłużenia płatnika na dzień 8 grudnia 2014 r.,

Zgromadzony materiał dowodowy prowadzi zatem do wniosku, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji M. P.:

1) za innych ubezpieczonych:

- nie posiadał zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 oraz z tytułu składek na FP i FGŚP w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007;

- posiadał zadłużenie z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007 w kwocie 16.074,00 zł, z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 w kwocie 2.555,00 zł oraz z tytułu składek na FP i FGŚP w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007 w kwocie 570,00 zł,

- posiadał zadłużenie z tytułu opłaty dodatkowej – jak w zaskarżonej z decyzji,

2) za siebie jako za osobę prowadzącą działalność gospodarczą:

- posiadał wyższe zadłużenie aniżeli wynikające z zaskarżonej decyzji z tytułu składek na poszczególne fundusze, jak również odsetek za zwłokę,

- posiadał zadłużenie z tytułu opłaty dodatkowej oraz kosztów upomnienia – jak w zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. - zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 30 marca 2016 r. i poprzedzającą go decyzję z dnia 8 grudnia 2014 r. w części w ten sposób, że ustalił, iż:

- za innych ubezpieczonych M. P. nie posiada zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 oraz z tytułu składek na FP i FGŚP w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007;

- za innych ubezpieczonych M. P. posiada zadłużenie z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 03/2004 do 11/2007 w kwocie 16.074,00 zł, z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2004 do 11/2007 w kwocie 2.555,00 zł oraz z tytułu składek na FP i FGŚP w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 04/2005 do 11/2007 w kwocie 570,00 zł,

W pozostałym zakresie odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Wobec powyższego, na podstawie art. 385 k.p.c. apelacja podlegała oddaleniu w pozostałym zakresie.

Rozstrzygając o kosztach procesu, Sąd Apelacyjny miał na względzie, że:

- wartość przedmiotu sporu oraz wartość przedmiotu zaskarżenia apelacją wynosiła 136.327,60 zł;

- wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną wynosiła 57.220,35 zł;

- wniosek o zasądzenie kosztów procesu za postępowanie przed Sądem I instancji złożył tylko M. P. w wywiedzionym odwołaniu; pozwany wniosku takiego nie złożył, nie był zresztą reprezentowany w postępowaniu przed Sądem Okręgowym przez pełnomocnika będącego radca prawnym;

- wniosek o zasądzenie kosztów procesu za postępowanie apelacyjny również złożył tylko M. P. w apelacji; pozwany wniosku takiego nie złożył na żadnym etapie sporu; nie została złożona odpowiedź na apelację, wniosku o koszty postępowania drugoinstancyjnego pozwany nie sformułował także po uchyleniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 listopada 2016 r. przez Sąd Najwyższy ani po uchyleniu przez Sąd Najwyższy wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 lutego 2019 r. – ani w piśmie procesowym, ani do protokołu rozprawy – do zamknięcia rozprawy;

- wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego złożył tylko organ rentowy w wywiedzionej skardze kasacyjnej;

- obie strony wniosły o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 listopada 2016 r.;

- w zażaleniu na koszty procesu zasądzone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2019 r. odwołujący wniósł o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego, a w odpowiedzi na to zażalenie ZUS również sformułował wniosek o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego;

- w zażaleniu na koszty procesu zasądzone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2019 r. pozwany wniósł o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego, a w odpowiedzi na to zażalenie odwołujący nie sformułował wniosku o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego.

Ostatecznie ubezpieczony wygrał proces w 35,54 %; wygrał bowiem co do kwot:

- 27.825,82 zł - składki za innych ubezpieczonych na FUS nr deklaracji 01-39 za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r.;

- 4.624,36 zł - składki za innych ubezpieczonych na FUZ nr deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2004 r. do listopada 2007 r.;

- 1.196,01 zł - składki za innych ubezpieczonych na FP i FGŚP nr deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2005 r. do listopada 2007 r.;

- 12.246,97 zł (28.320, 97 zł – 16.074,00 zł) – część odsetek za zwłokę od składek za innych ubezpieczonych na FUS nr deklaracji 01-39 za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r.;

- 2.004,66 zł (4.559,66 zł – 2.555,00 zł) – część odsetek za zwłokę od składek za innych ubezpieczonych na FUS nr deklaracji 01-39 za okres od marca 2004 r. do listopada 2007 r.;

- 556,83 zł (1.126,83 zł – 570,00 zł) – część odsetek za zwłokę od składek za innych ubezpieczonych na FP i FGŚP nr deklaracji 01-39 za okres od kwietnia 2005 r. do listopada 2007 r.

= łącznie: 48.454,65 zł.

48.454,65 zł / 136.327,60 zł x 100% = 35,54 %.

Pozwany wygrał zatem proces w 64,46 %.

Mając na uwadze powyższe M. P. należy się od pozwanego kwota 1.279,44 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji – mając na uwadze datę wniesienia odwołania – przy zastosowaniu § 6 pkt 6 w zw. § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - 35,54 % x 3.600 zł.

Tytułem kosztów postępowania apelacyjnego pozwany powinien zwrócić odwołującemu kwotę 1.949,16 zł – mając na uwadze datę wniesienia apelacji – przy zastosowaniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, w wersji przed nowelizacją dokonaną rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. – Dz. U 2016.1667 - 35,54 % x (75% x 7200 zł) + 30 zł opłaty od apelacji (k. 156 a.s.).

Tytułem kosztów postępowania kasacyjnego odwołujący powinien zwrócić pozwanemu kwotę 1.740,42 zł – mając na uwadze datę wniesienia skargi kasacyjnej i wpz wynoszącą 57.220,35 zł – przy zastosowaniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – 64,46 % x (50% x 5.400 zł).

Tytułem kosztów postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym M. P. należały się od pozwanego koszty w wysokości 959,58 zł - wpz - 136.328,00 zł; zażalenie wywiedzione zostało w styczniu 2017 r., a więc przy zastosowaniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. - 35,54 % x (50% x 5.400 zł). Pozwanemu natomiast należały się od M. P. tytułem kosztów postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym koszty w wysokości 1.740,42 zł - przy zastosowaniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. – 64,46 % x (50% x 5.400 zł). Ostatecznie zatem: 1.740,42 zł – 959,58 zł = 780,84 zł – od odwołującego na rzecz pozwanego

Jeżeli chodzi o koszty postępowania zażaleniowego dotyczącego kosztów procesów zasądzonych w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 lutego 2019 r., to M. P. należy się od pozwanego kwota 125,95 zł, uwzględniając, że wpz – 1.200 zł, czyli zastosowanie znalazł § 2 pkt 2 w. zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. – 35,54% x 270 zł = 95,96 zł + 30 zł opłaty od zażalenia (k. 630 a.s.). Odwołujący nie złożył natomiast wniosku o zasądzenie kosztów w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem pozwanego na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 lutego 2019 r.

Nadmienić należy, że uchwałą z dnia 3 października 2019 r. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o należności z tytułu składek i wysokość zadłużenia stawkę wynagrodzenia radcy prawnego ustala się na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (III UZP 9/19, OSNP 2020/10/109).

Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że 14 czerwca 2019 r. ZUS zwrócił M. P. tytułem kosztów procesu łącznie kwotę 9.150 zł (7.710 zł + 1.440 zł), wykonując rozstrzygnięcia zawarte w punkcie III wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 19 lutego 2019 r., III AUa 1064/17 oraz w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 maja 2019 r., wydanym na skutek rozpoznania zażaleń stron na ww. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (prawomocne orzeczenia). Jest to okoliczność bezsporna - udowodniona potwierdzeniami przelewów (k. 735, 736 a.s.) i nie kwestionowana przez odwołującego.

W piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2021 r. organ rentowy na podstawie art. 398 15 § 1 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 415 k.p.c. wniósł o wydanie w rozstrzygnięciu końcowym rozstrzygnięcia uwzględniającego spełnienie przez organ rentowy świadczenia wynikającego z zasądzonych w postępowaniu o sygn. akt III AUa 1067/17 kosztach procesu na rzecz ubezpieczonego.

W tym miejscy podkreślenia wymaga, że w ocenie Sądu Apelacyjnego wniosek restytucyjny może zostać skutecznie złożony również na etapie postępowania toczącego się po uchyleniu przez Sąd Najwyższy wyroku sądu drugiej instancji. Wynika to z treści art. 415 k.p.c., który stanowi, że sąd uchylając lub zmieniając wyrok na wniosek skarżącego w orzeczeniu kończącym postępowania orzeka o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia. Takim wyrokiem nie jest kasatoryjne orzeczenie Sądu Najwyższego, a orzeczenie kończące meritii postępowanie w drugiej instancji - po ponownym rozpoznaniu sprawy. Dlatego też jedyną cezurą czasową złożenia przedmiotowego wniosku jest zapadnięcie orzeczenia kończącego postępowanie w postaci uchylenia lub zmiany wyroku. Z tego też względu Sąd Apelacyjny nie aprobuje stanowiska, że taki wniosek można wnieść jedynie na etapie postępowania ze skargi kasacyjnej (kasacyjnego), a nie na etapie postępowania przed sądem apelacyjnym, któremu - w stanie sprawy wynikającym z art. 398 15 § 1 k.p.c. - sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 listopada 2022 r., V AGa 370/22, LEX nr 3755067).

Wskazać nadto należy, że przepisy procedury cywilnej regulujące wniosek restytucyjny mają charakter procesowy i stanowią uproszczony sposób dochodzenia tego roszczenia, a jego podstawę materialnoprawną stanowią przepisu o nienależnym świadczeniu w ujęciu art. 410 k.c. w postaci condictio causa finita (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2013 r., I CSK 323/12). Prawo procesowe nie narzuca wnioskowi restytucyjnemu określonych wymogów formalnych, w szczególności, analogicznych do pozwu. Istotne jest jedynie to, aby zawierał on - w przypadku świadczenia pieniężnego - określenie jego wysokości oraz elementów składowych, a nadto fakty i dowody stanowiące o spełnieniu lub wyegzekwowaniu na rzecz uprawnionego, świadczenia zasądzonego prawomocnie w orzeczeniu sądu drugiej instancji.

Mając na względzie, że fakt spełnienia świadczenia oraz jego wysokości w analizowanej sprawie są bezsporne, a także, że u podstaw odpowiedzialności przewidzianej w art. 410 § 1 k.c. leżą względy natury restytucyjnej, tj. konieczność zwrotu bezpodstawnie zubożonemu elementu majątkowego, transferowanego do majątku innej osoby bez podstawy prawnej, Sąd Apelacyjny uznał wniosek restytucyjny pozwanego za zasadny.

W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego organu na rzecz M. P. kwotę 3.354,55 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego, apelacyjnego oraz zażaleniowego (zażalenie poziome) oraz kwotę 2.521,26 zł od M. P. na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym. O odsetkach sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.

Ponadto, Sąd Apelacyjny zasądził od M. P. na rzecz pozwanego kwotę 9.150 zł tytułem wyegzekwowanych kosztów procesu wraz z odsetkami od dnia 23 grudnia 2021 r. (7 dni od daty pisma procesowego, w którym zgłoszono wniosek restytucyjny).

SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń