descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 1194/25

Uzasadnienie

Decyzją z 28 listopada 2024r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w M. odmówił ubezpieczonemu N. W. przeliczenia emerytury na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z 4 czerwca 2024r., gdyż wyrok ten nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, a zatem brak jest podstaw do przeliczenia emerytury na podstawie tego przepisu.

Ubezpieczony w odwołaniu od decyzji domagał się jej zmiany w całości przez przeliczenie przyznanego mu świadczenia, a także o wypłatę stosownego wyrównania.

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2025r. Sąd Okręgowy w Rybniku oddalił odwołanie ubezpieczonego.

Sąd pierwszej instancji ustalił:

decyzją z 10 sierpnia 2001r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu N. W. (ur. (...) ) prawo do emerytury górniczej od dnia 23 sierpnia 2001r.

(symbol KGE).

Decyzją z 25 października 2024r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego od 1 października 2024r. to jest od nabycia uprawnień emerytalnych.

Wysokość emerytury została obliczona na podstawie art. 25 – 26 ustawy emerytalnej.

Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji, zewidencjonowanego na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego:

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 42355,53 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 1730246,05 zł,

- suma kwot pobranych emerytur wynosi 1040323,31 zł,

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 184,20 m-cy,

- wyliczona kwota emerytury wynosi 3975,45 zł.

W dniu 19 listopada 2024r. ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o ponowne przeliczenie emerytury z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.

Rozpatrując ten wniosek organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję odmowną.

Sąd uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy podał, że w rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki do przeliczenia emerytury na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. sygn.

SK 140/20.

Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi samodzielną i szczególną podstawę wznowienia postępowania wymienioną expressis verbis w przepisach regulujących postępowanie zarówno sądowe, jak i administracyjne

(art. 145a k.p.a.). Stosownie do art. 124 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2023r., poz. 1251, ze zm.) w postępowaniu

w sprawach o świadczenia określone w niej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że ustawa stanowi inaczej. Przepisem, który może stanowić podstawę do wzruszenia decyzji organu rentowego wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją, jest art. 145a k.p.a.,

w myśl którego można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1), a w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca

od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Zgodnie z art. 190 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (ust. 1). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" (ust. 2).

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę,

a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów (ust. 3).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. sygn. SK 140/20 nie został opublikowany, a zatem słusznie organ rentowy stwierdził, że brak jest podstaw do przeliczenia świadczenia na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej.

Sąd wskazał, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej może stanowić podstawę wzruszenia (na wniosek lub z urzędu) decyzji wydanej w sprawie emerytalnej również z powodu późniejszego uznania niezgodności

z Konstytucją normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia tą decyzją.

Zgodnie z powołanym przepisem w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli: po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Złożenie wniosku w tym trybie, jak i rozstrzygnięcie z urzędu, o ile działa na korzyść ubezpieczonego nie jest ograniczone żadnym terminem i nastąpić może w każdym czasie. W szczególności nie znajduje ono ograniczeń wynikających z art. 145a § 2 k.p.a., czy z art. 146 § 1 k.p.a. (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 3 czerwca 2020r., III AUa 27/20, Lex nr 3425629).

W sytuacji jednak, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. nie został ogłoszony, o czym mowa powyżej, nie jest okolicznością mającą wpływ na wysokość ustalonego świadczenia emerytalnego, nie ma także możliwości wzruszenia postępowania w trybie powołanego przepisu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w wypadku gdy wyrok ten

nie nabrał mocy obowiązującej, poprzez jego prawidłową publikację.

W konsekwencji Sąd, na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne, mając na uwadze, że brak publikacji wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024r. oznacza, że nie obowiązuje on w porządku prawnym i nie może być traktowany jako „ nowa okoliczność|’

w rozumieniu art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wzruszenie decyzji organu rentowego , powołując się na „ ujawnienie nowej okoliczności”

w postaci niepublikowanego wyroku Trybunału, prowadziłoby do naruszenia przez Sąd zasad konstytucyjnych wynikających z art. 37 oraz 190 ust 3 Konstytucji RP.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok w całości. W apelacji rozstrzygnięciu zarzucił:

1. naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 6) ustawy

z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251, zwana dalej „ustawa emerytalna”) poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy w orzecznictwie uznaje się, iż wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu, który był podstawą ustalenia emerytury w zaniżonej wysokości, stanowi okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczenia i uzasadnia działanie w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości emerytury z pominięciem takiego niekonstytucyjnego unormowania,

a decyzja organu rentowego wydana na podstawie takiej normy prawnej jest obiektywnie błędna, gdyż została oparta o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, którego sposób wprowadzenia do porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej stanowi przykład wadliwej techniki legislacyjnej;

ewentualnie

2. naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 1) ustawy emerytalnej poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy w orzecznictwie uznaje się,

iż nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego, potwierdzonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stanowi nową okoliczność, istniejącą przed wydaniem decyzji ustalającej emeryturę, która miała wpływ

na wysokość emerytury;

w każdym razie

3. naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 133 ust. 1 pkt 2) ustawy emerytalnej w zw. z art. 2a ust. 1 i ust. 2 pkt 3) i 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy przyznanie niższych świadczeń odwołującemu było następstwem błędu organu rentowego polegającego na oparciu decyzji o przyznaniu emerytury o niekonstytucyjną regulację, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a nadto powoduje utrzymywanie niekonstytucyjnego stanu rzeczy poprzez brak restytucji pełnych praw ubezpieczonego oraz prowadzi do nierówności pomiędzy ubezpieczonymi objętymi regulacją art. 194j ustawy emerytalnej a odwołującym;

ewentualnie

4. naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 194j ustawy emerytalnej

[per analogiam) w zw. z art. 2a ust. 1 i ust. 2 pkt 3) i 4) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy przyznanie niższych świadczeń odwołującemu stanowi naruszenie zasady niedyskryminacji oraz powoduje utrzymywanie niekonstytucyjnego stanu rzeczy poprzez brak restytucji pełnych praw ubezpieczonego (odwołującego) oraz prowadzi do nierówności pomiędzy ubezpieczonymi objętymi regulacją art. 194j ustawy emerytalnej a odwołującym;

w każdym razie

5. naruszenie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zw. z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w sytuacji gdy Sąd 1 Instancji oraz Organ powinny pominąć ten przepis z uwagi na jego niekonstytucyjność;

6. naruszenie art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, a tym samym naruszenie konstytucyjnych wolności i praw

człowieka i obywatela obejmujących ochronę prawa do zabezpieczenia społecznego

w związku z zasadą zaufania obywatela do państwa i prawa (naruszenie standardu konstytucyjnego);

7. naruszenie art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady bezpieczeństwa prawnego poprzez naruszenie bezpieczeństwa prawnego odwołującego w związku z pozbawieniem odwołującego możliwości prognozowania własnych działań, tj. podjęcia decyzji

o przejściu na wcześniejszą emeryturę, z którą to decyzją będzie się wiązać pomniejszenie wysokości emerytury w wieku powszechnym (naruszenie standardu konstytucyjnego), a tym samym Sąd I instancji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP powinien pominąć art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z uwagi na jego niekonstytucyjność;

8. naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, tj. zasady równości wobec prawa

i niedyskryminacji poprzez zastosowanie wobec odwołującego mechanizmu potrąceniowego opisanego w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w sytuacji, gdy

w systemie ubezpieczeń społecznych obecnie istnieją regulacje, które w obrębie tej samej kategorii, tj. świadczeń emerytalnych, nie przewidują konieczności stosowania mechanizmu potrąceniowego, takiego jak opisany w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej,

a regulacjami tymi są art. 26c ust. 2, art. 194i oraz art. 194j ust. 1 ustawy emerytalnej

(naruszenie standardu konstytucyjnego), a tym samym Sąd 1 instancji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP powinien pominąć art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z uwagi

na jego niekonstytucyjność;

9. naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z § 6, § 7,

§ 8 ust. 1, § 14 ust. 2, § 30 ust. 1, § 30 ust. 2 pkt 3 i 4, § 94 ust. 2, § 97 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie „Zasad techniki prawodawczej"

z dnia 20 czerwca 2002 r. (Dz.U. Nr 100, poz. 908), tj. zasady państwa prawnego oraz zasady określoności ustawowej ingerencji w sferę konstytucyjnych wolności i praw jednostki poprzez naruszenie nakazu przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji, w szczególności w wyniku braku uchwalenia w ustawie z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012 poz. 637), zwanej dalej „ustawa nowelizująca” stosownych przepisów intertemporalnych dla art. 1 pkt 6 lit. b ustawy nowelizującej (wprowadzającego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej), co doprowadziło do sytuacji, gdzie art. 1 pkt 6 lit. b ustawy nowelizującej nie spełnia wymogu określoności przepisów, które winny być formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny, co spowodowało, iż art. 25 ust. 1b może podlegać dowolnej interpretacji (naruszenie standardu konstytucyjnego), a tym samym Sąd I instancji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP powinien pominąć

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z uwagi na jego niekonstytucyjność;

10. naruszenie art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady ochrony praw nabytych poprzez zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w sytuacji, gdy odwołujący nabył maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę do obliczenia emerytury w wieku powszechnym bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (naruszenie standardu konstytucyjnego), a tym samym Sąd I instancji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP powinien pominąć art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z uwagi na jego niekonstytucyjność.

Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie organowi ponownego obliczenia wysokości emerytury w wieku powszechnym, a przy obliczaniu jej wysokości pominięcie przez organ art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej od dnia, od którego mogłaby być podjęta wypłata emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej wraz z prawem do wyrównania stanowiącego różnicę między sumą kwot emerytur, jakie przysługiwałyby w okresie od dnia, od którego mogłaby być podjęta wyplata emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, do dnia wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury, z uwzględnieniem ich waloryzacji, a sumą kwot wypłaconych w tym okresie;

2. stwierdzenie podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu za nie wydanie decyzji

w terminie;

ewentualnie

3. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd 1 instancji;

w każdym przypadku

4. zasądzenie od organu na rzecz odwołującego kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

apelacja była częściowo zasadna.

W niniejszej sprawie stan faktyczny nie był sporny.

Ubezpieczony urodził się (...). Decyzją z 29 sierpnia 2001r. przyznano mu prawo do wcześniejszej emerytury górniczej bez względu na wiek od 23 sierpnia 2001r. Z kolei decyzją z 25 października 2024r. przyznano prawo do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego od 1 października 2024r. W dniu 19 listopada 2024r. ubezpieczony wniósł

o ponowne ustalenie wysokości emerytury.

W sprawie istnieje postawa do przeliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego

na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentuje się, że funkcją ponownego ustalenia prawa do świadczenia w trybie art. 114 ustawy emerytalno-rentowej jest stworzenie gwarancji wydania decyzji rentowych zgodnych z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 lipca 2013 r., III UK 145/12, LEX

nr 1408199; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II UK 205/14, LEX nr 2122383; z dnia 17 sierpnia 2016 r., I UK 333/15, LEX nr 2120891; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 249/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 152; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 247/09, LEX nr 585725; z dnia 9 grudnia 2015 r.,

I UK 533/14). Aby funkcja ta mogła być zrealizowana, konieczne jest "ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji". W odniesieniu do tego pojęcia w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się stanowisko, zgodnie z którym użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot "okoliczności" występuje w dwóch znaczeniach:

1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz

2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.

Pojęcie "okoliczności" ma więc szeroki zakres znaczeniowy, obejmujący ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustalaniem decyzją rentową prawa do świadczeń emerytalno-rentowych . Warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń na podstawie tego przepisu nie jest więc ujawnienie jakichkolwiek okoliczności, w szczególności zaś nowych (które pojawiły się po wydaniu decyzji), lecz takich okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji a które - jako nieznane - nie zostały przez organ rentowy uwzględnione. Chodzi więc

o takie sytuacje, w których doszło do wydania decyzji nieuwzględniającej bądź błędnie uwzględniającej te okoliczności (istniejące przed wydaniem decyzji), które wpłynęły na wadliwe nabycie prawa do świadczenia lub przyczyniły się do nieuzasadnionej odmowy przyznania świadczenia.

Warto przypomnieć, że w uchwale z dnia 26 listopada 1997 r., III ZP 40/97, OSNP 1998/14/429, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że prawidłowa wykładnia obowiązującego przepisu, odmienna od przyjmowanej uprzednio, jest nową okolicznością. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2016 r., III UZP 4/16 (OSNP 2017 Nr 12, poz. 167) przyjęto, że okolicznością uzasadniającą wszczęcie postępowania w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie jest samo wydanie orzeczenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, lecz stwierdzone w tym orzeczeniu naruszenie zasady proporcjonalności przy ingerencji w prawo własności ubezpieczonego. Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2019 r., I UK 420/17 (OSNP 2019 Nr 12, poz. 145) przyjęto, że nową - w rozumieniu istotnym dla stosowania art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej - okolicznością istniejącą przed wydaniem decyzji, która uzasadnia rozpoznanie wniosku o ponowne ustalenia prawa do świadczenia, o którym negatywnie rozstrzygnięto we wcześniejszej decyzji lub wyroku sądowym, jest wskazanie innej niż uwzględniona uprzednio podstawy prawnej tego świadczenia. W postanowieniu z dnia

29 października 2020r., III UZP 4/20 (OSNP 2021/6/71) przyjęto, że nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa.

Z analizy powyższych orzeczeń wynika, że nową okolicznością może być okoliczność prawna.

W wyroku z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność z art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął,

że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2022r., w sprawie III USKP 98/21, przyjmując, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od

1 stycznia 1999r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z 1982r. - Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej

(art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r.,

w sprawie P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953r., to wynikający

z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP

w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń

po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury

w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 czerwca 2022r., w sprawie

III AUa 234/22). Z kolei w wyroku z 14 sierpnia 2024r., w sprawie III USKP 113/23, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej. Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury

na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953r. Niemniej jednak wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/20, orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP.

W odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się ubezpieczony – tj. skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę od 23 sierpnia 2001r., następnie skorzystał

z prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego od 1 października 2024r. – należało pominąć art. 25 ust. 1b w zw. z ust. 1c ustawy emerytalnej z uwzględnieniem standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r.,

w sprawie P 20/16. Standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP

w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń

po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie do mężczyzny, która nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2022r.,

a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym w dniu 23 sierpnia 2001r. nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia z powszechnego wieku emerytalnego.

W niniejszej sprawie nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS jest nie tyle niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 4 czerwca 2024r. SK 140/20 co nieuwzględnienie przy obliczeniu wysokości emerytury standardu konstytucyjnego w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP – jak wyżej wskazano -

w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym.

Należy dodać, że Sąd Najwyższy w przytoczonym wyżej orzecznictwie przyjął mechanizm obliczania na nowo emerytur z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Według Sądu Najwyższego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie ma zastosowania

w okresie od nabycia prawa do emerytury z obniżonego wieku do osiągnięcia powszechnego

wieku emerytalnego, niezależnie, kiedy ubezpieczony skorzystał z prawa do emerytury

z powszechnego wieku. Ubezpieczony N. W. z prawa do emerytury z powszechnego wieku skorzystał od 1 października 2024r. tj. po pewnym czasie od uzyskana takiego abstrakcyjnego prawa w związku z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego w dniu

(...)

Prawo do przeliczenia emerytury z powszechnego wieku emerytalnego przysługuje ubezpieczonemu od 1 listopada 2024r. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalno-rentowej w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca,

w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję

z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3. Ponieważ ubezpieczony złożył wniosek inicjujący postępowanie 19 listopada 2024r. emerytura mogła być przeliczona od pierwszego dnia

miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 listopada 2024r. W niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej ponieważ nie zaistniał błąd organu rentowego.

Organ rentowy ponosi odpowiedzialność za niewyjaśnienie ostatniej przesłanki niezbędnej do wydania decyzji ( art. 118 ust.1 ustawy emerytalno-rentowej) gdyż należało

przeliczyć emeryturę ubezpieczonemu n podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Rozstrzygnięcie w pkt. 1 wyroku Sądu Apelacyjnego zostało wydane na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., zaś w pkt. 2 na podstawie art. 385 k.p.c. Rozstrzygnięcie w pkt. 2 dotyczy braku możliwości pominięcia art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przy przeliczeniu emerytury z powszechnego wieku emerytalnego co do zmniejszenia podstawy jej wymiaru o sumę

pobranych emerytur za okres od osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego.

O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § l 1 k.p.c. Ich wysokość w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji wynika z § 9 ust. 2 zaś w postępowaniu apelacyjnym z § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych.

/-/ SSA Patrycja Bogacińska-Piątek