descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 1139/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 4 lutego 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Grażyna Czyżak

wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Grażyna Czyżak

Uzasadnienie

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 7 grudnia

2022 r. ponownie ustalono kapitał początkowy dla M. O., którego wysokość na dzień 01.01.1999 r. określono na kwotę 124.954,83 zł. Do ustalenia wartości kapitału początkowego ZUS przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 2.453,38 zł (wwpw - 200,95 %), okresy składkowe łącznie 13 lat, 7 miesięcy, 27 dni, tj. 163 miesiące oraz nieskładkowe łącznie 5 miesięcy, 25 dni, tj. 5 miesięcy. Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 53,75 % oraz średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 62 lat - 209 miesięcy.

Do ustalenia wysokości kapitału początkowego ZUS nie uwzględnił okresów od 29.11.1984 r. do 30.11.1984 r. i od 29.01.1985 r. do 30.01.1985 r. przebywania na urlopie bezpłatnym oraz od 31.03.1995 r. do 17.04.1995 r. i od 01.05.1998 r. do 30.06.1998 r. pobierania

przez wnioskodawcę renty z tytułu niezdolności do pracy.

Natomiast decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia

12 grudnia 2022 r. przyznano M. O. emeryturę (od 1 maja 2022 r.), ustalając jej wysokość na kwotę 5671,90 zł brutto i kwotę 4780,43 zł do wypłaty, określając termin płatności świadczenia na 15. dzień każdego miesiąca.

2 stycznia 2023 r. (data nadania) M. O. wniósł odwołanie do tut. Sądu

od powyższych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, domagając się ponownego przeliczenia kapitału początkowego i ponownego naliczenia wymiaru emerytury,

a w konsekwencji zmiany powyższych decyzji. W uzasadnieniu odwołania wskazał,

iż ukończył studia pięcioletnie jednolite magisterskie, zaś zgodnie z art. 174 ust. 2 pkt 3

i art. 7 pkt 9 ustawy emerytalnej do okresów nieskładkowych zalicza się okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki w wymiarze określonym w programie studiów. Żądał nadto zaliczenia przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, tudzież przyznania zwiększenia rolnego jako dodatku do emerytury za okres od 3.03.1973 r do 31.12.1988 r. (k. 36). Wskazał,

iż dostarczył zaświadczenie o współprowadzeniu gospodarstwa rolnego i pracy w nim. Jego staż pracy w rolnictwie powinien więc liczyć się od 3.03.1973 r. (dnia osiągnięcia 16 roku życia) i być liczony do rozpoczęcia pracy zawodowej. Były bowiem odprowadzane składka ubezpieczeniowe z tego gospodarstwa, a od 1.01.1983 r. jako współwłaściciel podlegał

z mocy prawa ubezpieczeniu.

Organ rentowy podtrzymał zaskarżone decyzje i wniósł o oddalenie odwołania. ZUS wyjaśnił, że nie ma prawnej możliwości doliczenia do kapitału początkowego okresu pracy

w gospodarstwie rolnym. Jeśli zaś osoba podlegała ubezpieczeniu rolniczemu, to za ten okres przysługuje zwiększenie rolnicze jako dodatek do emerytury. Niemniej, organ rentowy przeprowadził postępowanie z KRUS i ustalił, że wnioskodawca nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej i nie podlegał ubezpieczeniu rolniczemu. Odnośnie wniosku o zaliczenie okresów studiów wyższych, organ rentowy poinformował wnioskodawcę o konieczności przedłożenia zaświadczenia z uczelni o programowym tok trwania studiów.

Po wniesieniu odwołania, decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w T. z dnia 27 lutego 2023 r. ponownie ustalono kapitał początkowy dla M. O., którego wysokość na dzień 01.01.1999 r. określono na kwotę 145.248 zł.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego ZUS przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 2.453,38 zł. Uznano okresy składkowe łącznie 13 lat, 7 miesięcy,

27 dni, tj. 163 miesiące oraz nieskładkowe 5 miesięcy, 25 dni, a także zaliczono okres nauki w szkole wyższej w wymiarze 4 lat i 4 miesięcy. W konsekwencji łączny okres nieskładkowy przyjęty do obliczenia kapitału początkowego wyniósł 4 lata 9 miesięcy i 25 dni, tj. 57 miesięcy. Nadto współczynnik proporcjonalny do - osiągniętego do 31.12.1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego w wysokości 61,43 %.

Natomiast decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia

1 marca 2023 r. ponownie ustalono wysokość emerytury przysługującej M. O. i przyznano ją (od dnia 1 maja 2022 r.) w kwocie 7141,78 zł brutto

i 5942,02 zł świadczenie do wypłaty.

Zważając że decyzją z dnia 27 lutego 2023 r. przeliczono wnioskodawcy kapitał początkowy, uwzględniając okres studiów, a następnie decyzją z dnia 1 marca 2023 r. przeliczono emeryturę, w tym zakresie M. O. cofnął odwołanie.

Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 5 lipca 2023 r. umorzył postępowanie w części uwzględnionej decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T.: o ponownym ustaleniu kapitału początkowego z dnia 27 lutego 2023 r. oraz o ponownym ustaleniu wysokości emerytury z dnia 1 marca 2023 r. (pkt 1) i oddalił odwołanie w pozostałej części (pkt 2), sygn. akt IV U 26/23.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.

M. O. urodził się (...).

M. O. zatrudniony był w okresie:

— od 5.03.1980 r. do 31.10.1980 r. w (...) Zakładach (...) w W. na stanowisku magazyniera w Dziale Zbytu,

— od 1.11.1984 r. do 16.02.1985 r. w Fabryce (...)we W. (1) na stanowisku samodzielnego referenta ds. organizacji zarządzania,

— od 18.03.1985 r. do 31.05.1987 r. w Centrum (...)w W. jako starszy, samodzielny referent, kierownik działu,

- od 2.06.1987 r. do 31.05.1998 r. w Urzędzie Miasta i Gminy w G.

na stanowisku Sekretarza Urzędu, pełnił też obowiązki Kierownika Wydziału Zatrudnienia, Spraw Socjalnych, Zdrowia i Opieki Społecznej,

- od 1.07.1988 r. do 30.03.1995 r. w Urzędzie Miejskim we W. (1) jako: Zastępca Kierownika Wydziału Organizacyjno-Prawnego i Kadr, Starszy inspektor miejski, Kierownik Referatu Ekonomiki Miejskiej, Kierownik Referatu Wydziału Finansów i Skarbnik Miasta,

- od 18.04.1995 r. do 16.05.1995 r. w (...) S.A. w wymiarze 7/8 czasu pracy w charakterze pełnomocnika,

- od 1.09.1995 r. do 30.11.1995 r. w Zakładach (...)

we W. (1) w wymiarze 7/8 etatu i od 01.12.1995 r. do 30.04.1998 r. w pełnym wymiarze czasu pracy jako Kierownik Działu Organizacji i Restrukturyzacji,

- od 1.07.1998 r. do 30.06.2002 r. w Spółdzielni Mieszkaniowej „(...)

we W. (1)na stanowisku Prezesa Zarządu.

Składki emerytalno-rentowe M. O. odprowadzane były za okresy zatrudnienia przypadające po 31.12.1998 r.: 1.01.1999 r. do 30.06.2002 r., od 16.05.2000 r. do 20.06.2000 r., od 1.07.2002 r. do 31.08.2006 r., 16.03.2007 r. do 22.03.2008 r. w KRUS, od 11.09.2008 r. do 30.01.2012 r., od 1.09.2012 r. do 30.12.2012 r., od 1.05.2012 r.

do 31.05.2012 r., od 01.01.2013 r. do 31.12.2015 r., od 10.05.2016 r. do 31.07.2018 r.,

od 1.12.2020 r. do 2.11.2021 r., od 1.09.2021 r. do 2.05.2022 r. W tym okresie M. O. pracował m.in. w Spółdzielni Mieszkaniowej (...) we W. (1), (...), KRUS-ie, (...), Urzędzie Miasta N., Związku Zawodowym (...)

M. O. od 3.03.1973 r. do 4.12.1989 r. pracował i prowadził wspólnie

z rodzicami gospodarstwo rolne o powierzchni 9.61 ha położone w K..

Nie podlegał on jednak ubezpieczeniu społecznemu rolników ani nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej KRUS.

Mając na uwadze, iż decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

z dnia 27 lutego 2023 r. przeliczono odwołującemu kapitał początkowy, uwzględniając okres odbytych przez niego studiów wyższych, a następnie decyzją z dnia 1 marca 2023 r. przeliczono emeryturę i w tym zakresie M. O. cofnął on odwołanie, orzekanie

w tym przedmiocie stało się bezprzedmiotowe. Dlatego też postępowanie toczące się

na skutek odwołania M. O. w części uwzględnionej przez organ rantowy podlegało umorzeniu (o co też wnosił ZUS - k. 24) na podstawie art. 355 k.p.c. i art. 477 13 § 1 k.p.c., o czym Sąd Okręgowy orzekł punkcie 1 wyroku.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia pozostawały dwie decyzje organu rentowego - dotyczące ustalenia kapitału początkowego ubezpieczonego oraz przyznania mu prawa do emerytury. Uwzględniając podstawowe znaczenie dla oceny prawidłowości przedmiotowych decyzji kwestii prawidłowego ustalenia kapitału początkowego w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy dokonał oceny decyzji z dnia 7 grudnia 2022 r., omawiając regulacje prawne dotyczące kapitału początkowego - art. 173 ust. 1, art. 174 ust. 1, 2 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251).

W kontekście powołanych przepisów, Sąd I instancji stwierdził, że dokonane

w sprawie ustalenia faktyczne w zasadniczej mierze odnosiły się do okoliczności niespornych między stronami. Przede wszystkim fakt zatrudnienia ubezpieczonego w powołanych powyżej okresach pozostawał bezsporny, ale także co do okresu od 5.03.1980 r.

do 30.06.2002 r. znajdował pełne potwierdzenie w treści świadectw pracy zgromadzonych

w aktach kapitału początkowego. W istocie ubezpieczony - po uwzględnieniu przez ZUS okresu studiów wyższych - ostatecznie nie podważał, iż do 31.12.1998 r. wymiar jego okresów składkowych i nieskładkowych nie przekroczył 220 miesięcy (163 miesiące okresów składkowych i 57 miesięcy okresów nieskładkowych). W odwołaniu podnosił on bowiem,

że okres ten winien wynosić 217 miesięcy. W sytuacji bowiem ustalania kapitału początkowego - stosownie do art. 173 ust. 3 ustawy emerytalnej na dzień jej wejścia w życie, tj. na dzień 1.01.1999 r., tylko okresy przypadające przed tą datą mogły być uwzględnione

do jego ustalenia.

W niniejszym postępowaniu spór między stronami skupiał się wokół możliwości zaliczenia - zgodnie z oczekiwaniami odwołującego - okresu pracy w gospodarstwie rolnym (od 3.03.1973 r. do 31.12.1988 r.) przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, tudzież przyznania zwiększenia rolnego jako dodatku

do emerytury. Sąd I instancji wskazał więc, iż waloru okresów składkowych czy też nieskładkowych ustawodawca nie przypisał w jakimkolwiek zakresie okresom wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Przede wszystkim, ubezpieczenie społeczne w systemie powszechnym i rolniczym to dwa odrębne systemy. Wprawdzie ustawa dopuszcza możliwość zaliczania okresów pozostawania w powszechnym ubezpieczeniu społecznym do stażu ubezpieczenia rolniczego lub pracy w gospodarstwie rolnym i pozostawania w ubezpieczeniu społecznym rolników dla świadczenia w systemie powszechnym (art. 25 ust. 2a ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 10 ustawy emerytalnej), lecz jedynie na zasadzie wyjątku od reguły. Dokonana w 1999 r. reforma systemu ubezpieczeń społecznych utrzymała istniejącą także uprzednio rozdzielność unormowań ubezpieczenia społecznego rolników

od powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych.

Fakt pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników może mieć wyjątkowo znaczenie przy ustalaniu prawa do emerytury w systemie powszechnym oraz obliczania jej wysokości, wobec możliwości z jednej strony uzupełnienia niezbędnego stażu złożonego z okresów składkowych i nieskładkowych, uprawniającego

do świadczenia (jeżeli ustalone okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, jedynie w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu- art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej), z drugiej zaś zwiększenia kwoty tego świadczenia (art. 26 a ustawy emerytalnej). Możliwość uzupełnienia stażu ubezpieczeniowego okresami wymienionymi w art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej - przy czym w niniejszej sprawie nie miała w ogóle miejsca sytuacja upoważniająca do skorzystania z omawianej regulacji

- nie przekłada się jednak bezpośrednio na wysokość emerytury w systemie powszechnym. Także zatem w odniesieniu do emerytur z systemu zdefiniowanej składki, w którym wysokość otrzymywanego świadczenia uzależniona jest od wysokości wnoszonej do systemu składki i poziomu zwrotu z inwestycji, a każdy ubezpieczony finansuje własną emeryturę, której wysokość ma ścisły związek z wysokością środków włożonych do systemu w postaci składek, fakt podlegania systemowi ubezpieczenia społecznego rolników może wpływać

na wysokość świadczenia emerytalnego. Okresy te jednak, w braku ku temu jakichkolwiek podstaw prawnych (jako że nie zostały wymienione w art. 174 ustawy emerytalnej) nie są uwzględniane do wysokości kapitału początkowego czy też doliczane do wartości zewidencjonowanych w systemie powszechnym składek.

Do ustalenia kapitału początkowego nie uwzględnia się więc okresów pracy

w gospodarstwie rolnym, o których mowa w art. 10 ustawy emerytalnej. Przepisy tej ustawy przewidują wyłącznie możliwość podwyższenia emerytury okresami pracy w gospodarstwie rolnym (art. 26a), ale możliwe jest to jedynie odnośnie do okresów opłacania składek

na rolnicze ubezpieczenia społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

z 15.10.2019 r., Lex nr 2750948). Co więcej, zwiększenie to ustala się według zasad wymiaru części składkowej emerytury rolniczej przewidzianych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników na podstawie zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania składek (art. 26a ust. 1 ustawy emerytalnej).

W konsekwencji, jedynie wysokość emerytury ustalonej w formule zdefiniowanej składki ulega ustawowo określonemu zwiększeniu za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników’.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie (także w postępowaniu

przed organem rentowym) M. O. co prawda przedłożył zaświadczenie z dnia 21.02.1995 r. - wydane na jego prośbę przez Urząd Gminy i Miasta w B. - dotyczące pracy i prowadzenia os 3.03.1973 r. do 4.12.1989 r. wspólnie z rodzicami gospodarstwa rolnego położonego w K.. Jednakże dokument ten ciężko uznać

za miarodajny do dokonania wyłącznie na jego podstawie jednoznacznych ustaleń

co do ewentualnych okresów opłacania składek na ubezpieczenia społeczne rolników.

Nie wiadomo nawet, w oparciu o jakie dokumenty zostało ono wystawione. Nie przedłożono natomiast zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okresach opłacania składek, o którym mowa w art. 26a ust. 1 ustawy emerytalnej. Jednocześnie organ rentowy przed wydaniem decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości emerytury przeprowadził postępowanie zmierzające do wyjaśnienia tej kwestii, niemniej z pisma KRUS Placówki Terenowej we W. (1) z dnia 6.06.2022 r. wynika, iż M. O. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej. Okoliczności stwierdzone w tym piśmie w żaden sposób nie została podważona

przez odwołującego.

Tym samym - wobec niewykazania okresu ewentualnego podlegania

przez ubezpieczonego ubezpieczeniom społecznym rolników - w odniesieniu

do odwołującego nie zostały spełnione warunki określone w art. 26a ustawy emerytalnej upoważniające do przyznania zwiększenia rolnego, jako dodatku do emerytury. Stąd też, zarówno decyzja ZUS w przedmiocie ponownego ustalenia kapitału początkowego z dnia

7 grudnia 2022 r., jak i decyzja o przyznaniu emerytury z dnia 12 grudnia 2022 r.

- przy zaliczeniu okresu studiów wyższych uwzględnionego w decyzjach ZUS, odpowiednio z dnia 27 lutego 2023 r. oraz z dnia 1 marca 2023 r., była prawidłowa.

M ając na uwadze powyższe rozważania, uznając decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. 7 grudnia 2022 r. oraz z dnia 12 grudnia 2022 r.

za pozbawione wad t faktycznych i prawnych, na podstawie przepisu art. 477 14 § 1 k.p.c. orzeczono jak w punkcie 2 wyroku. Nie stwierdzono bowiem żadnych podstaw

do uwzględnienia odwołania wnioskodawcy.

Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, zaskarżając w części oddalającej odwołanie od decyzji ZUS i zarzucając:

1 naruszenie prawa materialnego - art. 26a ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

2. naruszenie przepisów postępowania -, art. 148(1) i 201 § 1 kodeksu postępowania cywilnego - polegające na skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne bez wysłuchania strony,

3. Błędne określenia przez sąd żądania powoda

Naruszenia te miały istotny wpływ na błędne ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia i oddalenia odwołania.

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie powództwa w zakresie uzupełnienia emerytury o świadczenie wynikające z prowadzenia gospodarstwa rolnego

w okresie od 3 marca 1973 r. do 31 grudnia 1988 r. lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od ubezpieczonego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja ubezpieczonego podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Odnosząc się wstępie do zarzutu naruszenia art. 148 1 k.p.c. i art. 201 § 1 k.p.c. wyjaśnić należy, że w dniu 8 września 2016 roku weszła w życie ustawa z 10 lipca 2015 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 roku poz. 1311 ze zm.). Ustawa ta znowelizowała

w szczególności Kodeks postępowania cywilnego, dodając przepis art. 148 1 , rozszerzający możliwość merytorycznego rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z § 1 powyższego artykułu, sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie będzie jednak dopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złoży wniosek

o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo (§ 3).

W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy nie naruszył art. 148 1 k.p.c., wydając wyrok na posiedzeniu niejawnym. Żadna ze stron w pierwszym piśmie procesowym nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy, nadto - charakter sprawy, w której ustalenia istotnych okoliczności faktycznych należy dokonać na podstawie dokumentów, nie wymagał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd Okręgowy prawidłowo także określił żądania ubezpieczonego. Przedmiotem sporu, również na etapie postępowania apelacyjnego, pozostawała wysokość kapitału początkowego, a w konsekwencji świadczenia emerytalnego M. O., uzależniona od rozstrzygnięcia, czy przy ustalania wysokości kapitału początkowego należy mu zaliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym od 3 marca 1973 r. do 31 grudnia 1988 r. oraz czy w związku z tym przysługuje mu prawo do zwiększenia emerytury z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników na podstawie art. 26a ustawy o emeryturach

i rentach z FUS. Wbrew zarzutowi ubezpieczonego, Sąd I instancji wyraźnie ustosunkował się do kwestii spełnienia przez niego przesłanek do zwiększenia rolnego z art. 26a ustawy

o emeryturach i rentach z FUS.

Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które mogłyby uzasadnić ingerencję

w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji, Sąd odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r.,

sygn. I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776).

Niemniej jednak, w celu rozwiania jakichkolwiek wątpliwości, Sąd Apelacyjny

za wskazane uznał uzupełnienie postępowania dowodowego w trybie art. 382 k.p.c., zwracając się do Urzędu Miejskiego w B. o udzielenie informacji,

czy w latach 1981, 1983-1988 były opłacane składki na Fundusz Emerytalny Rolników

za K. P. i jej syna M. O. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego we wsi K.. Urząd Miejski w B. wskazał, że nie posiada akt administracyjnych i jakichkolwiek dokumentów na okoliczność opłacania składak za M. O. w latach 1981, 1983 – 1988 na Fundusz Emerytalny rolników za ww. osoby z tytułu prowadzenie gospodarstwa rolnego. Po przedłożeniu

przez ubezpieczonego Karty ewidencyjnej wymiaru i poboru składki na FER, Urząd Miejski w B. podał, że wynika z niej, iż w latach 1983-1988 składki były przypisane i opłacone za K. P. (wcześniej O.) oraz J. P.. W oświadczeniu rolnika widnieje nadto informacja, że M. O. uczył się na Uniwersytecie (...). W karcie gospodarstw natomiast, w rubryce

„stan rodziny” wskazani są: P. J., P. K. oraz P. R.. W zbiorach archiwalnych brak jest dokumentów potwierdzających opłacanie składki za M. O. (k. 117, 139, 140 -156 a.s.).

Okoliczności podnoszone przez M. O., odnośnie tego, że jego matka była współwłaścicielem drugiego gospodarstwa rolnego wraz z drugim mężem J. P. nie zostały wykazane, wskazanie przy tym, że matka M. O. wyszła ponownie za mąż w kwietniu 1968 r. wspiera wniosek, że składki wynikające z Karty ewidencyjnej zaoferowanej przez odwołującego zostały opłacone za nią oraz za J. P.. Odwołujący nie ma racji, podnosząc, że składka ta musiała być opłacona

za niego, był bowiem współwłaścicielem gospodarstwa po śmierci ojca K. O.. Tak ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, jak i ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin wiązały obowiązek opłacanie składek na Fundusz Emerytalny Rolników nie z samym faktem własności gospodarstwa, ale z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (odpowiednio – art. 38 oraz art. 2 w. zw. z art. 44 ww. ustaw). Skarżący od października 1976 r. do czerwca 1986 r. studiował W. (zaświadczenie o ukończeniu studiów wyższych - k. 11), a zatem nie mógł prowadzić w tym czasie gospodarstwa rolnego, położonego ponad 200 km

od W.. Nie spełniał też przesłanek, aby uznać go za domownika w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 1983 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r.

w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Odległość uczelni (Uniwersytet (...))

od gospodarstwa wyklucza, aby mógł w nim zamieszkiwać i aby praca w gospodarstwie stanowiła jego główne źródło trzymania. Przepisy rozporządzenia wprost zresztą wykluczyły tę okoliczność w przypadku osób kształcących się w szkołach wyższych. Tytuł do objęcia ubezpieczeniem rolniczym uzyskał z kolei w oparciu o art. 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. mąż matki ubezpieczonego – J. P.. Przepis ten poszerzył obowiązek ubezpieczenia na małżonków rolników. Tytuł ten przysługiwał mu zresztą zapewne także i wcześniej, na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r., jako posiadaczowi gospodarstwa rolnego.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone przed Sądem I instancji oraz Sądem Apelacyjnym nie potwierdziło zatem, jakoby za M. O. w spornym okresie zostały opłacone składki na ubezpieczenie rolnicze. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że sam okres ewentualnej pracy w gospodarstwie rolnym nie podlega doliczeniu do kapitału początkowego i w konsekwencji nie ma podstaw do przyznania zwiększenia rolnego jako dodatku do emerytury. Przepis art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi jednoznacznie, że: „ Wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 26 ulega zwiększeniu

za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno-rentowe, o których mowa w przepisach

o ubezpieczeniu społecznym rolników”. Wysokość emerytury ustalonej w formule zdefiniowanej składki ulega zwiększeniu wyłącznie za okresy opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i ubezpieczenie emerytalno - rentowe rolników i tylko opłacenie tych składek ma wpływ na wysokość emerytury kapitałowej. Celem zwiększenia z art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z FUS bowiem zrekompensowanie osobie uprawnionej do emerytury w systemie powszechnym rzeczywistych ciężarów, jakie ponosiła w przeszłości, podlegając podwójnemu ubezpieczeniu i opłacając z tego tytułu należne składki (por. uchwała SN z dnia 3 października 2012 r.,

III UZP 4/12). W przypadku zatem braku opłacania składek zwiększenie rolne nie przysługuje. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie przewidują wpływu okresów pracy w gospodarstwie rolnym na wysokość emerytury powszechnej. Brak również możliwości uwzględniania pracy w gospodarstwie rolnym w stażu pracy odpowiedzialnym

za wartość kapitału początkowego, ustalanego według stanu na dzień 1 stycznia 1999 r., ponieważ przepis art. 174 ustawy z FUS nie nawiązuje do art. 10 ustawy.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji ubezpieczonego Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 385 k.p.c., apelację oddalił.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł, zasądzając

od M. O. na rzecz pozwanego kwotę 270 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym na podstawie art. 98§ 1, § 1 1 i § 3, art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).

SSA Grażyna Czyżak