descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III APa 18/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 23 lipca 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Jacek Zajączkowski

Sędziowie: SSA Lucyna Guderska (spr.)

del. SSO Mariola Mastalerz

Protokolant: sekr. sądowy Aleksandra Słota

Uzasadnienie

Pozwem z 20 listopada 2012r. K. M. wniosła o zasądzenie od pozwanej (...) spółki z o.o. w G. kwoty 97.387,83 zł tytułem odprawy pieniężnej, odsetek ustawowych od dochodzonej kwoty od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów procesu. Poza argumentami merytorycznymi swojego stanowiska zawartymi w odpowiedzi na pozew, podniosła zarzut przedawnienia roszczenia.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 marca 2013r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił powództwo i zasadził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.717 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że K. M. była zatrudniona w (...) spółka z o.o. w G. (wcześniej Zakład (...) SA w P., (...) spółka z o.o. w G.) od 27 kwietnia 2001 r. na stanowisku głównej księgowej. W dniu 23 grudnia 2004 r. strony zawarły aneks do umowy o pracę, mocą którego m.in. dodano § 6 1 ust. 1, który stanowił, iż w przypadku rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę: za wypowiedzeniem, za porozumieniem stron z inicjatywy pracodawcy bądź z przyczyn określonych w art. 53 k.p., pracownikowi przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia obliczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, która jest płatna jednorazowo w terminie 7 dni od dnia rozwiązania umowy. Porozumieniem z 3 lipca 2007r. strony zmieniły zapisy dotyczące wysokości odprawy określając, że odprawa przysługuje w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia. W ostatnim okresie zatrudnienia powódka pracowała na stanowisku dyrektora ds. finansowo- ekonomicznych i nadzoru nad procesami.

Pismem z 17 września 2008r., doręczonym powódce w dniu 19 września 2008r. pozwana Spółka rozwiązała z powódką umowę o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. K. M. odwołała się od powyższej decyzji do Sądu Rejonowego, który wyrokiem z 16 lutego 2012r. – w miejsce żądanego przywrócenia do pracy - zasądził na jej rzecz od pozwanego pracodawcy trzymiesięczne odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. Apelacja pozwanego od tego orzeczenia została oddalona przez Sąd Okręgowy wyrokiem z 27 września 2012r. Aktualnie sprawa została przekazana ze skargą kasacyjną do Sądu Najwyższego.

Powódka pismem z 8 października 2012r. wystąpiła do pozwanej Spółki o wydanie i przesłanie świadectwa pracy o prawidłowej treści, przekazanie na jej rachunek zasądzonego odszkodowania i kosztów procesu oraz odprawy, o której stanowi 6 § 1 ust. 1 umowy o pracę wraz z należnymi odsetkami od 27 września 2012r. Pozwany pracodawca wystawił powódce w dniu 16 października 2012r. nowe świadectwo pracy, w którym w pkt 3a wpisał, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania stosunku pracy w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę (art. 30 § 1 pkt 2 k.p.) natomiast odmówił wypłacenia odprawy - wskazując, że roszczenie to jest pozbawione podstaw faktycznych i prawnych, a nadto uległo przedawnieniu.

Powódka przed wniesieniem niniejszego powództwa nie występowała do sądu z roszczeniem o odprawę wynikającą z zapisów aneksu nr (...) do umowy o pracę, nie wezwała również pozwanego do próby ugodowej w tym zakresie. Po rozwiązaniu umowy przez krótki czas pracowała jako biegły rewident, obecnie prowadzi działalność gospodarczą. Na przestrzeni lat 2008-2012 powódka wystąpiła z szeregiem pozwów przeciwko pozwanemu żądając zasądzenia wyrównania wynagrodzenia oraz odszkodowań w związku z zakazem konkurencji.

W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo o odprawę przewidzianą w § 6 1 ust. 1 umowy o pracę jest bezzasadne z uwagi na skutecznie podniesiony przez pozwaną Spółkę zarzut przedawnienia. Sąd wskazał, że okres przedawnienia roszczeń pracownika ze stosunku pracy w przypadku roszczenia o odprawę wynosi 3 lata (art. 291 § 1 k.p.), zaś z mocy art. 292 k.p. roszczenia przedawnionego nie można dochodzić, chyba że ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, zrzeka się korzystania z przedawnienia; zrzeczenie dokonane przed upływem przedawnienia jest nieważne. Sąd podniósł, że pozew został wniesiony 20 listopada 2012r., natomiast roszczenie o odprawę stało się wymagalne od następnego dnia od rozwiązania stosunku pracy, tj. od 20 września 2008r., co dodatkowo wynika z treści aneksu nr (...) do umowy o pracę - § 6 1 ust. 1 zd. 2. Zdaniem Sądu Okręgowego, powódka miała realną możliwość wystąpienia o odprawę w pozwie o przywrócenie do pracy bądź w oddzielnym powództwie, zgłaszając wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie o roszczenie pieniężne. Mogła również wezwać do próby ugodowej, co przerwałoby bieg przedawnienia. Podkreślił, że powódka w toku praktycznie wszystkich procesów, również w sprawie o przywrócenie do pracy, była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zatem nie można uznać, by nie posiadała wiedzy czy świadomości w zakresie jej sytuacji prawnej. Sąd Okręgowy wskazał też, że nie ma zastosowania w niniejszej sprawie teza wyrażona w uchwale Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 1981r., IV PZP 2/81, gdyż roszczenie o odprawę nie jest roszczeniem alternatywnym w stosunku do roszczenia o przywrócenie do pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego podniesiony przez pozwaną Spółkę zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa ani nie narusza zasad współżycia społecznego w rozumieniu art. 8 k.p. Przepis art. 8 k.p. ma charakter szczególny i wyjątkowy, a przez to może być stosowany jedynie w przypadkach nadzwyczajnych. Podniósł, że okres przedawnienia roszczenia powódki o odprawę został przekroczony o ponad rok, zaś pozwany nie przyczynił się do tego w żaden sposób. Nie było żadnych przeszkód, aby powódka wystąpiła z tym roszczeniem, kiedy jeszcze nie było przedawnione. W ocenie tego Sądu, nie można obarczać pozwanego skutkami prawnymi zaniedbania powódki, w sytuacji gdy z przeprowadzonych dowodów nie wynika, aby powódka znajdowała się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Podniósł przy tym, że skorzystanie z instytucji wyjątkowej (art. 8 k.p.) zawsze prowadzi do podważenia pewności obrotu prawnego określonego konkretnymi normami prawnymi.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

W apelacji powódka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie art. 291 § 1 k.p., poprzez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że termin przedawnienia powinien być liczony od dnia rozwiązania stosunku pracy z powódką.

Wskazując na powyższe apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje.

Skarżąca podniosła, że dopiero prawomocny wyrok o odszkodowaniu za niezgodne z prawem lub nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę potwierdza, że oświadczenie woli złożone w trybie art. 52 k.p. okazało się wadliwe. Tym samym stwarza on nową sytuację prawną, od której należy liczyć początek biegu przedawnienia roszczenia o odprawę, gdyż o wymagalności roszczenia decyduje chwila, kiedy uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia.

Podniosła, że wszczęcie postępowania o odprawę, zanim sąd orzekł o niezgodności z prawem rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 kp, byłoby przedwczesne. Sąd zatem mógłby oddalić powództwo, nie zgadzając się na zawieszenie postępowania. Podobnie jest w sytuacji zawezwania do ugodowego załatwienia sprawy.

Skarżąca podkreśliła nadto, że konsekwentnie wnosiła o przywrócenie do pracy przez cały czas postępowania przed Sądem I instancji i – mimo zasądzenia odszkodowania - postanowiła nie wnosić apelacji z uwagi na wieloletni, wyczerpujący proces.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczą kwestią dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest ustalenie terminu wymagalności dochodzonego przez powódkę roszczenia. Przepis art. 291 § 1 k.p. statuuje bowiem trzyletni termin przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy, biegnący od dnia ich wymagalności. O wymagalności roszczenia decyduje chwila, kiedy uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia. Możliwość żądania zaspokojenia roszczenia oznacza potencjalny stan o charakterze obiektywnym, którego początek następuje w chwili, w której wierzytelność zostaje uaktywniona (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 4 marca 2010r., I PK 186/09, LEX nr 584198). Moment ten przypada w dniu oznaczonym w umowie lub w przepisach prawa pracy. Wymagalność roszczenia może przy tym nastąpić niezwłocznie po jego powstaniu lub łączyć się z ustaniem stosunku zatrudnienia.

Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy błędnie uznał, iż roszczenie powódki uległo przedawnieniu. Podkreślić bowiem trzeba, że dochodzona przez powódkę odprawa, przewidziana w § 6.1 ust. 1 aneksu Nr (...) do umowy o pracę, przysługuje pracownikowi jedynie w razie rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę, za porozumieniem stron z inicjatywy pracodawcy bądź z przyczyn określonych w art. 53 k.p. Oznacza to, że odprawa ta przysługuje tylko w tych wyżej określonych sytuacjach, nie zaś w każdym przypadku ustania stosunku pracy. Tym samym materialnoprawną podstawą żądania wypłaty odprawy (warunkiem zasądzenia) jest stwierdzenie, że do rozwiązania stosunku pracy doszło w okolicznościach wymienionych w § 6.1. ust. 1 tego aneksu. Powódka, z którą pozwana Spółka rozwiązała stosunek pracy w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., do czasu zakończenia sądowego sporu o przywrócenie do pracy, nie mogła zatem skutecznie wystąpić z roszczeniem o odprawę i to bez względu na to, kiedy ustał łączący strony stosunek pracy. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że kardynalną zasadą prawa pracy jest możliwość zakwestionowania zgodności z prawem (zasadności) rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę wyłącznie przez odpowiednie powództwo (o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, o przywrócenie do pracy, o odszkodowanie), wniesione z zachowaniem odpowiedniego terminu (art. 264 k.p.). Jeżeli pracownik takiego powództwa nie wniósł, to rozwiązanie umowy o pracę należy traktować jako zgodne z prawem (tak Sąd Najwyższy w uchwale z 5 kwietnia 2007r., I PZP 3/07, OSNP 2007/21-22/308). Oznacza to, że bez wykazania niezgodności z prawem (niezasadności) rozwiązania umowy o pracę przez wytoczenie w odpowiednim terminie wskazanych powództw przewidzianych w Kodeksie pracy, pracownik w żadnym innym postępowaniu nie może wykazać bezprawności działania pracodawcy jako przesłanki roszczeń.

Skoro zatem o wymagalności roszczenia decyduje chwila spełnienia przesłanek do nabycia prawa do tego świadczenia, to – w okolicznościach przedmiotowej sprawy - w razie sporu co do zastosowanego przez pracodawcę trybu rozwiązania stosunku pracy, powstaje ono po prawomocnym wyroku orzekającym o jego zasadności. W niniejszej sprawie jest to data wyroku Sądu Okręgowego z 27 września 2012r. oddalającego apelację pozwanego pracodawcy od wyroku zasądzającego na rzecz powódki odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. W tym dniu bowiem sąd prawomocnie stwierdził, że decyzja pozwanej Spółki o rozwiązaniu z nią stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika była niezgodna z prawem, co skutkuje przyjęciem fikcji prawnej, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w drodze wypowiedzenia pracodawcy (art. 97 § 3 k.p.).

Dopiero wówczas powódka miała realną możność żądania zaspokojenia roszczenia o odprawę przewidzianą w § 6.1. ust. 1 aneksu Nr (...) do umowy o pracę. Tym samym błędne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że roszczenie powódki o odprawę stało się wymagalne od następnego dnia od rozwiązania stosunku pracy, tj. od 20.09.2008r., a więc wniesienie powództwa 20 listopada 2012r. nastąpiło po upływie terminu przedawnienia określonego w art. 291 § 1 k.p.

Konsekwencją powyższego uchybienia jest konieczność – z mocy art. 386 § 4 kpc - uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Uwzględniając bowiem podniesiony przez pozwaną Spółkę zarzut przedawnienia Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, tj. nie wyjaśnił i pozostawił poza oceną okoliczności faktyczne sprawy stanowiące przesłanki zastosowania prawa materialnego będącego podstawą roszczenia.

Z powyższych względów Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.