Treść orzeczenia
Sygn. akt II Ka 386/16
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 7 października 2016 r.
Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:
SSO Mariola Krajewska - Sińczuk (spr.)
SSO Jerzy Kozaczuk
SSO Bogdan Górski
st.sekr.sądowy Ewa Olewińska przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Węgrowie Mariusza Dubowskiego po rozpoznaniu w dniu 7 października 2016 r. sprawy R. B. oskarżonego z art. 222 § 1 kk w zb. z art. 224 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk i in. na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Rejonowego w Węgrowie z dnia 24 marca 2016 r. sygn. akt II K 458/14
I. w zaskarżonej części wyrok zmienia w ten sposób, że na podstawie art. 46 § 2 kk orzeka od oskarżonego R. B. na rzecz oskarżycieli posiłkowych S. D. i P. C. nawiązki w kwotach po 500 (pięćset) złotych;
II. w pozostałej części wyrok utrzymuje w mocy;
III. zasądza od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowych kwoty po 420 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym;
IV. zwalnia oskarżonego od kosztów sądowych za II instancję, stwierdzając, że wydatki postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa.
Uzasadnienie
R. B. został oskarżony o to, że:
I. w dniu 29 marca 2014r. w Ł., pow. (...), woj. (...) naruszył nietykalność cielesną funkcjonariuszy Policji sierż. S. D. i post. P. C., szarpiąc ich za mundury służbowe podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych oraz stosował wobec nich groźby bezprawne pozbawienia życia ich i członków ich rodzin oraz spowodowania zwolnienia ich ze służby w celu zmuszenia ich do zaniechania prawnych czynności służbowych, a groźby te wzbudziły w zagrożonych uzasadnioną obawę, że będą spełnione, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary przeszło 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn z art. 222 § 1 kk w zb. z art. 224 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk,
II. w dniu 29 marca 2014r. w Ł., pow. (...), woj. (...) oraz w drodze pomiędzy tymi miejscowościami wielokrotnie znieważył słowami powszechnie uznanymi za obelżywe funkcjonariuszy Policji sierż. S. D. i post. P. C. podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary przeszło 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn z art. 226 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk,
III. w dniu 29 marca 2014r. w Komendzie Powiatowej Policji w W., woj. (...) udzielił funkcjonariuszom Policji sierż. S. D. i post. P. C. korzyści majątkowej, wręczając im dwa banknoty o nominale 100 zł każdy, w celu skłonienia ich do naruszenia przepisów prawa, polegającego na odstąpieniu od wykonywania dalszych czynności służbowych z jego udziałem jako sprawcy wykroczenia, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary przeszło 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne,
tj. o czyn z art. 229 § 3 kk w zw. z art. 64 § 1 kk.
Wyrokiem z dnia 24 marca 2016r., sygn. akt II K 458/14, Sąd Rejonowy
w Węgrowie:
I. oskarżonego R. B. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt I aktu oskarżenia czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 222 § 1 kk w zb. z art. 224 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk i za to, na podstawie art. 222 § 1 kk w zb. z art. 224 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk skazał go, wymierzając mu na mocy art. 224 § 2 i 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk w zw. z art. 64 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,
II. oskarżonego R. B. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt II aktu oskarżenia czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 226 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk i za to, na podstawie art. 226 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,
III. oskarżonego R. B. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt III aktu oskarżenia czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 229 § 3 kk w zw. z art. 64 § 1 kk i za to, na podstawie
art. 229 § 3 kk w zw. z art. 64 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk skazał go na karę 1 roku pozbawienia wolności; na podstawie art. 44 § 2 kk w zw. z art. 4 § 1 kk orzekł przepadek dwóch sztuk banknotów o nominale 100 zł i oznaczeniach (...) i (...) oraz 2 sztuk banknotów o nominale 50 zł i oznaczeniach (...) i (...) przechowywanych w banknotowym depozycie zamkniętym Narodowego Banku Polskiego Oddział Okręgowy w W. pod nr (...),
IV. na podstawie art. 85 kk i art. 86 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk orzeczone wobec oskarżonego jednostkowe kary pozbawienia wolności połączył i wymierzył mu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności;
V. na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk w zw. z art. 70 § 1 pkt 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił tytułem próby na okres 5 lat;
VI. na podstawie art. 71 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk orzekł wobec oskarżonego karę grzywny w wysokości 160 stawek dziennych, ustalając wysokość stawki dziennej na kwotę 10 złotych;
VII. na podstawie art. 73 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora;
VIII. zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowych S. D. i P. C. kwoty po 558 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wykonywanego na ich rzecz przez adw. A. S.;
IX. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 460 zł tytułem opłaty oraz obciążył go poniesionymi w sprawie wydatkami w kwocie 1.147 zł.
Apelację od przedstawionego wyżej wyroku wywiódł pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych, zaskarżając go w części dotyczącej braku rozstrzygnięcia o wniosku zgłoszonym w trybie art. 46 § 1 kk o częściowe zadośćuczynienie przez oskarżonego R. B. za doznaną krzywdę na rzecz S. D. i P. C.. Na podstawie art. 427 § 2 kpk i art. 438 pkt 1 kpk wyrokowi zarzucił obrazę przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 46 § 1 kk polegającego na nieorzeczeniu zadośćuczynienia wobec S. D. i P. C. w sytuacji, gdy są oni w niniejszej sprawie pokrzywdzonymi i złożyli prawidłowo wnioski o orzeczenie na ich rzecz zadośćuczynienia w kwocie po 2.500 zł.
W następstwie taka sformułowanego zarzutu odwołujący się na podstawie art. 427 § 1 i 3 kpk w zw. z art. 452 § 2 kpk i art. 437 § 1 i 2 kpk wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonych kwot po 2.500 zł tytułem częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych okazała się o tyle zasadna, że doprowadziła do zmiany zaskarżonego orzeczenia w zakresie wskazanym w wyroku Sądu Okręgowego.
Autor pisemnego środka zaskarżenia słusznie podniósł, że Sąd Rejonowy w Węgrowie, wyrokując w niniejszej sprawie, dopuścił się obrazy prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 46 § 1 kk. Pomimo prawidłowo złożonych w imieniu pokrzywdzonych wniosków o orzeczenie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę sąd w zaskarżonym orzeczeniu nie zawarł rozstrzygnięcia w tym zakresie. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 46 §1 kk w przypadku skazania sprawcy za przestępstwo Sąd na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka o obowiązku naprawienia wyrządzonej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w całości albo w części. Zatem odstąpienie od orzeczenia świadczenia w trybie art. 46 § 1 kk, w przypadku prawidłowo złożonego wniosku w tym zakresie, jest niedopuszczalne, chyba że sąd zamiast wskazanego obowiązku podejmie decyzję o orzeczeniu nawiązki w trybie art. 46 § 2 kk. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji nie mógł odstąpić od nałożenia na R. B. takiego obowiązku pod żadnymi warunkami. Usprawiedliwieniem dla decyzji Sądu w tym zakresie nie mogą być argumenty użyte w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, a mianowicie to, że osobami pokrzywdzonymi w sprawie są funkcjonariusze Policji, a zdarzenia będące przedmiotem zarzutów miały miejsce w czasie pełnienia przez nich służby, w której specyfikę wpisane jest „narażenie na różnego rodzaju negatywne zachowania innych osób”. Nie przekonują też inne wywody o możliwości stosowania przez policjantów na służbie środków przymusu bezpośredniego, szczególnej ochronie tych funkcjonariuszy, przewidzianej w kk (art. 222 § 1 kk, 224 kk, 226 § 1 kk), czy też o niecelowej, dodatkowej finansowej represji wobec oskarżonego w postaci orzeczenia zadośćuczynienia, gdyż przepis art. 46 § 1 kk nie wprowadza żadnych wyjątków podmiotowych, zakazu orzekania na rzecz określonych osób, w tym funkcjonariuszy Policji odszkodowania, czy zadośćuczynienia. Niekwestionowany w sprawie pozostaje fakt, iż w wyniku zdarzeń będących przedmiotem zarzutów postawionych i przypisanych w wyroku R. B., jego zachowaniem pokrzywdzeni zostali policjanci S. D. i P. C.. To ich oskarżony podczas interwencji szarpał za mundury, kierował pod ich adresem i pod adresem ich rodzin groźby karalne w celu zmuszenia ich do zaniechania prawnych czynności służbowych oraz wyzywał ich słowami uznanymi powszechnie za obelżywe. Te okoliczności, ale przede wszystkim brzmienie art. 46 § 1 kk, nie dawało Sądowi I instancji możliwości odstąpienia od przewidzianego w tym przepisie obowiązku orzeczenia świadczenia, bądź w jego miejsce nawiązki w trybie art. 46 § 2 kk. Naprawiając w tym zakresie błąd Sądu orzekającego, Sąd II instancji w zaskarżonej części wyrok zmienił w ten sposób, że orzekł od oskarżonego na rzecz obu pokrzywdzonych nawiązki w kwotach po 500 zł na rzecz każdego z nich. Nie było podstaw, w świetle okoliczności sprawy, biorąc z jednej strony pod uwagę doznane przez pokrzywdzonych krzywdy, ujemne doznania związane z zajściem, a z drugiej strony powołane wyżej argumenty, wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jako pierwszy i drugi (k. 175), do orzeczenia zadośćuczynienia w kwotach wskazanych w apelacji, ani nawet w kwotach, które oskarżony zobowiązał się zapłacić pokrzywdzonym w postępowaniu mediacyjnym. Niedostatecznie w tym zakresie zgromadzony materiał dowodowy nie pozwolił Sądowi Odwoławczemu ustalić w sposób niewątpliwy zakresu doznanej krzywdy i z tego powodu skorzystał z możliwości (sugerowanej również przez skarżącego w uzasadnieniu pisemnego środka odwoławczego) orzeczenia na rzecz każdego z pokrzywdzonych nawiązki w kwocie po 500 zł. Nawiązki w takich kwotach są adekwatne do doznanych przez pokrzywdzonych na skutek zachowań oskarżonego uszczerbków o charakterze niemajątkowym. Spełnią swoje funkcje kompensacyjne, przybierając postać swoiście zryczałtowanego zadośćuczynienia, którego orzeczenie, z uwagi na niedostatki dowodowe, było znacznie utrudnione.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 437 §1 kk w zw. z art. 456 kpk orzekł, jak w części dyspozytywnej swego wyroku.