Treść orzeczenia
Sygn. akt II Ca 684/16
Postanowienie
Dnia 16 marca 2017 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
SSO Wojciech Vogt
SSO Janusz Roszewski (spr.)
SSO Barbara Mokras
st. sekr. sąd. Jolanta Bąk po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z wniosku W. J. z udziałem (...) S.A. w G. Oddział w K., Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. o ustanowienie służebności przesyłu na skutek apelacji wnioskodawcy i uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 17 października 2016r. sygn. akt I Ns 1543/12 postanawia:
1. oddalić apelację uczestnika postępowania (...) S.A. Oddział w K.;
2. odrzucić apelację wnioskodawcy W. J.;
3. kosztami postępowania nieprocesowego w postępowaniu apelacyjnym obciążyć wnioskodawcę W. J. oraz uczestnika postępowania (...) S.A. Oddział w K. w zakresie przez nich poniesionym.
SSO Barbara Mokras SSO Wojciech Vogt SSO Janusz Roszewski
Sygnatura akt II Ca 684/16
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 października 2016 r. Sąd Rejonowy w Kaliszu ustanowił na rzecz uczestnika postępowania (...) S.A. Oddział w K. służebność przesyłu polegającą na prawie korzystania i utrzymywania oraz prowadzenia konserwacji i napraw linii energetycznej wysokiego napięcia przebiegającej przez nieruchomość położoną w K. oznaczoną jako działka nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Kaliszu Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KZ l (...) obejmującą obszar zawierający się między punktami 32-33-34-35-32 według opinii biegłego geodety J. S. z dnia 19-06-2015r.; zasądził od uczestnika postępowania (...) S.A. Oddział w K. na rzecz wnioskodawcy W. J. kwotę 34.750 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Rozstrzygając o kosztach tego postępowania Sąd Rejonowy nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Kaliszu od wnioskodawcy W. J. kwotę 82,58 zł a od uczestnika postępowania (...) S.A. Oddział w K. kwotę 2682,58 zł tytułem nie uiszczonych kosztów postępowania.
Apelacją wniesiona w dniu 30 czerwca 2016r. uczestnik postępowania (...) S.A. Oddział w K. zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu
w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów art. 285 i nast. kc poprzez jego niezastosowanie a w konsekwencji oddalenie zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawcy; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu iż uczestnik postępowania nie posiada tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości wnioskodawcy pomimo istnienia decyzji administracyjnych wydanych w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości; naruszenie przepisu postępowania w postaci art.229 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie faktów przyznanych przez wnioskodawcę w toku postępowania, związanych z przedłożoną przez uczestnika postępowania dokumentacją dotyczącą napowietrznej linii energetycznej wysokiego napięcia i naruszenie przepisu art. 520 § 2 kpc
w związku z art. 13 § 2 i 3 kpc poprzez obciążenie kosztami postępowania uczestnika postępowania pomimo istnienia sprzeczności interesów stron postępowania oraz art. 100 kpc. poprzez niezastosowania stosunkowego rozdzielnia kosztów pomimo uwzględnienia żądania wnioskodawcy w niewielkiej wysokości w stosunku do wynagrodzenia żądanego we wniosku.
Stawiając powyższe zarzuty apelujący uczestnik postepowania wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania.
Apelacją wniesioną w dniu 17 listopada 2016r. wnioskodawca zaskarżył postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 305 2 §2 k.c. – poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w skład „odpowiedniego wynagrodzenia” należnego wnioskodawcy za ustanowienie służebności przesyłu na ich nieruchomości, nie wchodzi wynagrodzenie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości i poprzez zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia w kwocie nieuwzględniającej wszystkich uszczerbków związanych z posadowieniem na działce wnioskodawcy linii elektroenergetycznej należącej do uczestnika ad l; Naruszenie przepisów postępowania, art. 233 kpc poprzez pominięcie wynikającej z opinii biegłego rzeczoznawcy składnika wynagrodzenia w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek lokalizacji urządzeń przesyłowych, naruszenie art. 520 § 1 k.p.c. . poprzez jego błędne zastosowanie i art. 520 § 2 i 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie polegające na orzeczeniu, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie, podczas gdy okoliczności sprawy przemawiały za obciążeniem uczestnika ad 1 całością kosztów.
W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt II poprzez zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenia za ustanowienie służebności w kwocie 111.950, 00 zł, zmianę zaskarżonego postanowienia w pkt III poprzez obciążenie uczestnika ad. 1 całością niszczonych kosztów postępowania i zasądzenie od uczestnika ad l na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego; ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na apelacje uczestnika postepowania wnioskodawca wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja uczestnika postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.
Apelacja wnioskodawcy podlega odrzucenie, bowiem została wniesiona przeciwko nieistniejącemu orzeczeniu.
Wnioskodawca złożył apelację od całości postanowienia, lecz w istocie skarży rozstrzygnięcie objęte punktem 2-gim odnoszącym się do zasądzonej od uczestnika postępowania kwoty wynagrodzenia. Skarżąc to rozstrzygniecie wnioskodawca kieruje apelację jednak nie do zasądzonej kwoty wynagrodzenia w wysokości 34.750 zł, lecz do nieuwzględnionej części wynagrodzenia w 77.200 zł, stanowiącej resztę z żądanej kwoty
z tego tytułu w wysokości 111.950 zł. Z treści postanowienia wynika, że do tej części żądania Sąd Rejonowy nie ustosunkował się, pomijając ją w sentencji.
O istnieniu przedmiotu zaskarżenia przesądza rzeczywista treść rozstrzygnięcia zawartego w sentencji postanowienia. Nieuwzględnienie w całości jednego z żądań wniosku
o ustanowienie służebności przesyłu nie stwarza domniemania oddalenia nieuwzględnionej części.
Z uzasadnienia postanowienia wprawdzie wynika z jakich przyczyn Sad nie uznał za uzasadnione zasądzenia odpowiedniego wynagrodzenia w żądanej wysokości, lecz
w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że jeżeli do określonej części żądania strony sąd ustosunkował się jedynie w uzasadnieniu wyroku (postanowienia), pomijając tę część
w sentencji wyroku, to brak orzeczenia o pominiętym żądaniu nie daje podstawy do wniesienia środka odwoławczego od niewydanego orzeczenia. ( tak SN w postanowieniu
z 2 czerwca 1964 r., I PR 10/63, OSNCP 1965, nr 5, poz. 80). Stanowisko to Sąd Najwyższy powtórzył w postanowieniu z 7 października 1998 r. (II UKN 247/98, OSNAPiUS 1999, nr 20, poz. 665),
W takiej sytuacji stronie nie przysługuje środek odwoławczy, lecz wniosek o uzupełnienie wyroku (postanowienia). Apelacja nie mająca tzw. „substratu zaskarżenia” podlega zgodnie z art. 367 § 1 w związku z art. 370 k.p.c., odrzuceniu. ( tak postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 2002-02-21 IV CZ 239/01).
Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne i rozważania dokonane przez Sąd Rejonowy i uznaje je za własne. W takiej sytuacji gdy sąd odwoławczy orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w pierwszej instancji i aprobuje dotychczasowe ustalenia, nie musi ich powtarzać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07, Lex nr 966804; orzeczenie Sadu Najwyższego z dnia 13 grudnia 1935 r., C III 680/34. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r.., C II 21172/37, Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 19 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05).
W myśl art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przy postępowaniu zmierzającym do ustalenia faktów sprawy należy więc uwzględniać rozkład ciężaru dowodu. Zwrot ten jest używany w dwóch podstawowych znaczeniach: formalnym (procesowym) i materialnoprawnym. W znaczeniu formalnym wskazuje on podmioty, które powinny przejawiać inicjatywę w zbieraniu dowodów i wykazywaniu twierdzeń. W znaczeniu materialnym zwrot ten określa, kto ponosi ujemne konsekwencje tego, że istnienie doniosłego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu nie zostało w toku postępowania sądowego udowodnione – bez względu na to, z czyjej inicjatywy dowód mógł być lub był prowadzony (por. Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2005, s. 64).
Konsekwencją uregulowania zawartego w art. 6 k.c. jest zasada wynikająca z treści art. 232 k.p.c., iż strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów,
z których wywodzą skutki prawne.
Należy zatem podkreślić, że skoro uczestnik postępowania (...) S.A. wniósł o oddalenie wniosku podnosząc zarzut zasiedzenia przez Skarb Państwa z dniem 01.01.1975 r. służebności gruntowej przesyłu, to wobec tego na uczestniku tym spoczywał ciężar dowodu (zgłoszenia stosownego wniosku dowodowego) dla wykazania zarówno faktu oddania linii elektroenergetycznej do użytku, jak i rozpoczęcia jej eksploatacji, z czym wiązało się rozpoczęcie jej posiadania w granicach oznaczonych we wniosku o ustanowienie służebności, a tym samym początek biegu terminu jej zasiedzenia.
Należy zaakceptować pogląd Sądu Rejonowego, że materiał dowodowy zaoferowany przesz uczestnika tj zeznania świadka I. K. oraz dokumenty takie jak zaświadczenie lokalizacji szczegółowej z 2.07.1958r., zezwolenia na przeprowadzenie budowy linii z 1958 i 1959 roku, nie dają podstaw do ustalenia tego, kiedy linia elektryczna została pobudowana na odcinku przebiegającym przez nieruchomość wnioskodawcy i czy od chwili posadowienia zawsze miała taki jak obecnie przebieg. Dokumenty te maja wprawdzie charakter informacyjny o spełnienie przez inwestycję wymagań stawianych przez obowiązujące wówczas przepisy prawa energetycznego i administracyjnego oraz potwierdzają uprawnienia powstałe z mocy art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i wywłaszczenia nieruchomości, lecz w żaden sposób z tych dokumentów, jak i z treści planu sytuacyjnego z 27.02.1958r., nie można wywieść daty budowy tej linii energetycznej, jej przebiegu, w szczególności na odcinku przez nieruchomość wnioskodawcy, i co najistotniejsze, daty oddania jej do użytku. Przyznanie przez wnioskodawcę, że uczestnik postępowania posiada tytuł prawny do użytkowania nieruchomości, jak i potwierdzenie jego władztwa w oparciu o treść powyższych dokumentów, wobec jego sprzeciwu nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie, nie obejmuje powyższych istotnych okoliczności.
Trafnie zatem Sąd I instancji stwierdził, iż uczestnik nie wykazał istotnych w sprawie okoliczności decydujących o uznaniu za skutecznie podniesiony zarzut zasiedzenia.
Ustalenia Sądu Rejonowego w tym zakresie są zatem zgodne z treścią przedstawionych przez uczestnika postępowania dowodów, których wiarygodność nie została, wbrew zarzutom apelującego, podważona. Konsekwencją natomiast oceny ich mocy dowodowej jest wniosek Sądu o nieudowodnieniu twierdzeń faktycznych podniesionych
w zarzucie zasiedzenia na podstawie art. 292 k.c. Stanowisko powyższe Sąd Okręgowy
w całości aprobuje.
Sąd Rejonowy rozstrzygając na podstawie art. 520 §1 k.p.c. o kosztach postepowania nieprocesowego nie naruszył zasad orzekania o kosztach tego postepowania w sprawach, w których każda ze stron, jest w równym stopniu zainteresowana rozstrzygnięciem co do głównego przedmiotu postępowania stanowiącym w niniejszej sprawie uregulowanie kwestii służebności gruntowej. Przedmiotem głównym nie jest w tej sprawie spór o wysokość żądanego wynagrodzenia, zatem stopień uwzględnienia tego żądania pozostaje bez wpływu na zasadę zwrotu kosztów postepowania, chyba że koszty te zostały wywołane postępowania uczestnika ( art. 520 §3 zd. 2 k.p.c.), co niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Wobec powyższych stwierdzeń apelacja uczestnika postępowania (...) S.A. Oddział w K. podlega oddaleniu (art. 385 w zw. z 13 §2 k.p.c.).
Apelacja wnioskodawcy z mocy art. 367 § 1 w związku z art. 370 oraz w związku
z art. 13 §2 k.p.c., podlega odrzuceniu.
O kosztach postępowania nieprocesowego w postepowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie m.in. art. 100 i 108 §1 k.p.c. oraz na podstawie art. 520 §1 k.p.c. uwzględniając wynik postępowania w odniesieniu do każdej z apelacji.
SSO Barbara Mokras SSO Wojciech Vogt SSO Janusz Roszewski