Treść orzeczenia
Sygn. akt II Ca 264/14
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 10 lipca 2014 r.
Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
SSO Wiesława Namirska
SSO Aleksandra Kłoda
SSO Leszek Filapek (spr.)
Katarzyna Pająk
po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. w Bielsku-Białej na rozprawie sprawy z powództwa Powiatu (...) przeciwko Gminie C. o zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 4 marca 2014 r. sygn. akt I C 2410/13
I. zmienia zaskarżony wyrok w całości i zasądza od pozwanej Gminy C. na rzecz strony powodowej Powiatu (...) kwotę 752, 41 zł (siedemset pięćdziesiąt dwa złote 41/100) z ustawowymi odsetkami od dnia 29 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 218 zł (dwieście osiemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu;
II. zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 128 zł (sto dwadzieścia osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej.
Sędzia Przewodniczący Sędzia
Uzasadnienie
Powód Powiat (...) domagał się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 752,41 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28.08.2013 r. do dnia zapłaty, za przyznaniem zwrotu kosztów procesu. Na uzasadnienie żądania powód podał, iż domaga się zwrotu kosztów pobytu małol. B. W. w pogotowiu rodzinnym w W. za okres od dnia 12.04.2013 r. do dnia 31.07.2013 r. w wysokości 10 % wydatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Małoletni został tamże umieszczony na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, wcześniej nie był nigdzie zameldowany, a jego matka początkowo zamieszkiwała w R., a w okresie objętym żądaniem pozwu była czasowo zameldowana w U..
Pozwana Gmina C. wniosła o oddalenie powództwa za przyznaniem zwrotu kosztów procesu. Zarzuciła, iż w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do obciążenia pozwanej kosztami pobytu małoletniego w placówce opiekuńczej typu interwencyjnego.
Sąd Rejonowy w Cieszynie wyrokiem z dnia 4.03.2014 r. w sprawie I C 2410/13 oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.
Sąd ten ustalił, iż w dniu 12.04.2013 r. policja przywiozła małol. B. W. do Pogotowia Rodzinnego w W., gdzie wydanym w postępowaniu zabezpieczającym postanowieniem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 16.04.2013 r. małoletni został tymczasowo umieszczony. Małoletni jest synem D. W., która wcześniej zamieszkiwała w R., gdzie była zameldowana od 21.06.2000 r. do 3.12.2012 r., kiedy to została wymeldowana z dotychczasowego adresu. W okresie od 27.03.2013 r. do dnia 12.04.2013 r. korzystała z pomocy Fundacji (...) w U. i przebywała w Domu Samotnej Matki w U.. Została też wówczas zameldowana na pobyt czasowy w U. od dnia 5.04.2013 r. do dnia 31.10.2013 r. Obecne miejsce pobytu matki małoletniego nie jest znane. Małoletni przed umieszczeniem w pogotowiu rodzinnym nie był nigdzie zameldowany, obecnie jest zameldowany w W. pod adresem Pogotowia Rodzinnego. Powód pismem z 17.07.2013 r. wezwał pozwanego do współfinansowania pobytu małoletniego w pogotowiu rodzinnym, następnie w dniu 13.08.2013 r. złożył pozwanemu notę księgową z dnia 9.08.2013 r. domagając się zapłaty kwoty 789,08 zł tytułem wydatków na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego w rodzinie zastępczej za okres objęty żądaniem pozwu, stanowiących 10 % wydatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Pozwana pismem z 13.08.2013 r. odmówiła powodowi zapłaty żądanej sumy. Następnie powód skorygował wyliczenie powyższej kwoty ostatecznie wyliczając ją na kwotę dochodzoną pozwem.
Na podstawie powyższych ustaleń Sąd rejonowy doszedł do przekonania o niezasadności powództwa albowiem obowiązujące przepisy prawa nie obciążają gminy obowiązkiem uczestniczenia w kosztach utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego. Wskazał sąd, że zgodnie z art. 176 ustawy z 9.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 135 ze zmianami – zwanej dalej „ustawą”) do zadań własnych gminy należy współfinansowanie pobytu dziecka w rodzinie zastępczej , rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, przy czym rodzaj wydatków, do ponoszenia których zobowiązana jest gmina określa art. 191 ust. 9 i 10 ustawy, który nie nakłada na gminę obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania dziecka umieszczonego w pogotowiu rodzinnym. Z kolei art. 191 ust. 2 ustawy obciąża powiat kosztami pobytu małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej pełniącej funkcje pogotowia rodzinnego albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego.
O kosztach procesu orzekł sąd I instancji po myśli art. 98 § 1 i 3 kpc.
W apelacji od powyższego wyroku powód Powiat (...) domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia od pozwanej na jego rzecz dochodzonej należności za przyznaniem zwrotu kosztów procesu względnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 191 ust. 9 i 10 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, które doprowadziło do wadliwego przekonania sądu, iż pozwana nie jest zobowiązana do ponoszenia kosztów pieczy zastępczej w przypadku dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego. Uzasadniając zarzut skarżący wskazał, że przepis art. 176 ustawy nakłada na gminy obowiązek współfinansowania pobytu dziecka w m.in. rodzinie zastępczej, z kolei zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy powiat ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego m.in. w rodzinie zastępczej, z tym że zgodnie z ustępem 8 tego artykułu nie dotyczy to dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego. Kwestie tę reguluje art. 191 ust. 9 ustawy, zgodnie z którym to gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego m.in. w rodzinie zastępczej określając też wysokość tych wydatków. Z kolei art. 191 ust. 12 ustawy określa kto ponosi wydatki na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego obciążając nimi powiat. Porównanie treści tych przepisów prowadzi do wniosku, iż zasadniczo to powiat ponosi wydatki na utrzymanie małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego przy współfinansowaniu gminy w zakresie wskazanym w art. 191 ust. 9 ustawy, a więc gmina partycypuje w tych wydatkach do wysokości 10 % na opiekę i wychowanie dziecka w pierwszym roku jego pobytu w pieczy zastępczej.
W odpowiedzi na apelację pozwana Gmina C. wniosła o jej oddalenie za przyznaniem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego ewentualnie na wypadek uwzględnienia apelacji o odstąpienie od obciążenia jej kosztami procesu.
Rozpoznając apelację powoda Sąd Okręgowy zważył co następuje
Apelacja jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że apelacja nie formułuje zarzutów formalnych, w tej sytuacji ustalony stan faktyczny sprawy przez Sąd Rejonowy uznać należy, za bezsporny, sąd odwoławczy ustalenia sądu meriti w całości akceptuje i uznaje za własne.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do interpretacji przepisów określających zasady ponoszenia wydatków związanych z pobytem małoletniego w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego. Przed przystąpieniem do analizy tych przepisów ocenić jednak należy czy małoletni posiadał w chwili jego umieszczenia w takiej rodzinie miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25-26 kc. W świetle ustaleń faktycznych sprawy uznać należy, że nie posiadał on miejsca zamieszkania w tym rozumieniu. Miejscem zamieszkania dziecka jest bowiem miejsce zamieszkania rodziców lub tego z nich, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Z ustaleń sprawy wynika, iż małol. B. W. posiada tylko matkę – D. W.. Nie zostało ustalone miejsce zamieszkania matki małoletniego i wydaje się, że takowego nie posiadała w chwili umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albowiem pobyt w U., skąd zabrano małoletniego w celu umieszczenia w pieczy zastępczej był krótkotrwały (zaledwie ok. 3 tygodnie), po umieszczeniu małoletniego w pieczy zastępczej jego matka udała się w nieznanym kierunku i jej miejsce pobytu pozostaje nieznane. Nie ustalono by wcześniej przebywała gdzieś z zamiarem stałego pobytu, nie była też nigdzie zameldowana. Jest też bezsporne, że małoletni w tym czasie nie był nigdzie zameldowany. W tej sytuacji organem właściwym do pokrycia kosztów jego pobytu w rodzinie zastępczej jest organ miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu małoletniego w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 9 w zw. z ust. 3 ustawy).
Przechodząc do analizy przepisów określających zasady ponoszenia kosztów pobytu małoletniego w rodzinie zastępczej wskazać należy, że zasadniczo organem zobowiązanym do ponoszenia tych kosztów jest powiat (art. 191 ust. 1 ustawy), natomiast gmina z mocy art. 176 pkt 5 ustawy zobowiązana jest do współfinansowania kosztów pobytu małoletniego w rodzinie zastępczej, z kolei rozmiar współfinansowania gminy określa art. 191 ust. 9 ustawy, który wskazuje m.in., że w pierwszym roku pobytu dziecka w rodzinie zastępczej gmina pokrywa 10 % wydatków na utrzymanie dziecka. Z kolei art. 192 ustawy określa jakie to wydatki stanowią koszty utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Podkreślenia wymaga, że rodzina zastępcza jest formą pieczy zastępczej, rodzaje rodzin zastępczych określa art. 39 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem rodziny zastępcze obejmują rodziny zastępcze spokrewnione, rodziny zastępcze niespokrewnione i rodziny zastępcze zawodowe, w tym pełniące funkcje pogotowia rodzinnego i zawodowe specjalistyczne. Umieszczenie dziecka w pogotowiu rodzinnym było zatem umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej. Przepisy art. 176 pkt 5 i art. 191 ustawy dotyczące współfinansowania przez gminy pobytu dzieci w rodzinach zastępczych dotyczą także dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych pełniących funkcję pogotowia rodzinnego. Trafnie zatem zarzuca apelacja Sądowi Rejonowemu wadliwą interpretację art. 191 w wyniku uznania, że przepis ten nie odnosi się do obowiązku gminy współfinansowania pobytu małoletnich w pogotowiach rodzinnych. Powołał się przy tym sąd I instancji na regulację art. 191 ust. 8 i 12 ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 8 przepisy ustępów 1-4 tego artykułu nie maja zastosowania w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego, a zgodnie z ust. 12 art. 191 ustawy wydatki na dziecko umieszczone w takiej pieczy zastępczej ponosi powiat wskazany w art. 191 ust. 1-4 albo powiat, który otrzymuje zwrot wydatków na utrzymanie dziecka. Pozwana nie przeczyła twierdzeniu apelacji, iż powód zwrotu wydatków na utrzymanie małoletniego w pogotowiu rodzinnym nie otrzymał (art. 230 kpc). Analiza tych przepisów pozwala na uznanie, iż w przypadku umieszczenia dziecka w pogotowiu rodzinnym właściwym do pokrycia kosztów jego utrzymania jest powiat wskazany w art. 191 ust. 12 ustawy, co trafnie wskazał sąd meriti, jednakowoż z tego poglądu wysnuł nieuprawniony wniosek, iż powoduje to, iż gmina nie jest zobowiązana do współfinansowania pobytu małoletniego w pogotowiu rodzinnym. Tymczasem przepisy te odnoszą się wyłącznie do kwestii określenia, który powiat jest zobowiązany do pokrycia rodzinie zastępczej pełniącej funkcje pogotowia rodzinnego wydatków na opiekę i wychowanie dziecka. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy ustanawiają zasadę, że powiat, którego właściwość określa art. 191 ust. 1-4 lub ust. 12 ustawy zobowiązany jest ponieść wydatki na opiekę i wychowanie każdego dziecka umieszczonego w każdego rodzaju rodzinie zastępczej (rodzaje rodzin zastępczych określa art. 39 ust. 1), a gmina, której właściwość określa art. 191 ust. 9 w zw. z ust. 2-4 ustawy ma obowiązek – z mocy art. 176 ust. 5 ustawy – partycypować w tych wydatkach w rozmiarze wskazanym w art. 191 ust. 9 ustawy. Jest bezsporne, że dochodzona należność została wyliczona zgodnie z tym ostatnim przepisem.
Powyższy wywód prowadzi do wniosku o zasadności żądania apelacji, a dochodzone roszczenie oparte jest na cytowanych wyżej przepisach.
Jedynie wskazać należy, że wobec doręczenia pozwanej noty obciążeniowej w dniu 14.08.2013 r. z wezwaniem do zapłaty wskazanej w niej należności w terminie 14 dni (k. 14), a więc do 28.08.2013 r. pozwana pozostaje w zwłoce z zapłatą tej należności dopiero od 29.08.2013 r. (art. 455 kc, art. 481 § 1 kc).
Kierując się powyższymi wywodami Sąd Okręgowy – po myśli art. 386 § 1 kpc – orzekł jak w sentencji.
O kosztach procesu orzeczono po myśli art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 99 kpc oraz art. 108 § 1 i art. 391 § 1 kpc. Jeśli chodzi o koszty postępowania apelacyjnego, skoro powód wygrał sprawę w rozumieniu art. 98 § 1 kpc należy mu się zwrot od pozwanego poniesionych w tym postępowaniu kosztów procesu, na które składają się: poniesiona opłata sądowa od apelacji (38 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika powoda w stawce minimalnej (90 zł). W ocenie sądu alternatywne żądanie pozwanej zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym tj.o odstąpienie od obciążenia pozwanej kosztami procesu nie znajduje podstaw do jego uwzględnienia, w sprawie bowiem nie zachodzą żaden szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w art. 102 kpc. Pozwana powoływała się przy tym, iż odmawiając zapłaty powodowi dochodzonej należności postępowała zgodnie z interpretacją Regionalnej Izby Obrachunkowej. Tymczasem wcześniejsze sprawy pomiędzy stronami, w których sąd przyznał rację powodowi oraz ogólnie dostępna interpretacja Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (www.mpips.gov.pl/opieka-zastepcza-nad-dzieckiem) powinna jednak skłonić pozwaną do zmiany swego stanowiska.
Sędzia: Przewodniczący: Sędzia:
S. ref. I instancji: SSR M. Krzywoń-Majewska