Treść orzeczenia
Postanowienie
Dnia 30 września 2022 r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Ryszard Małecki
z dnia 14 grudnia 2021 r.
Sygn. akt V Ns 728/19
po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. M. przy udziale (...) Spółki z o.o. z siedzibą w P. o ustanowienie służebności przesyłu na skutek apelacji wnioskodawcy i zażalenia uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu postanawia:
I. oddalić apelację wnioskodawcy;
II. kosztami postępowania apelacyjnego obciążyć wnioskodawcę i uczestnika w zakresie przez nich poniesionym;
III. oddalić zażalenie uczestnika.
Ryszard Małecki
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu oddalił w całości wniosek K. M. o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem w sprawie przy udziale (...) sp. z o. o. z siedzibą w P. (punkt 1), a nadto obciążył wnioskodawcę oraz uczestnika kosztami postępowania w zakresie dotychczas przez nich poniesionym (punkt 2).
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziły się obie strony w różnym zakresie.
Uczestnik postępowania nie zgodził się z w/w orzeczeniem w zakresie punktu 2, wnosząc zażalenie i zarzucając zaskarżonemu w tym zakresie postanowieniu naruszenie: art. 520 § 1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie, art. 520 § 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie oraz § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych Dz. U. z 2018 r. poz. 265 poprzez jego niezastosowanie.
Mając powyższe na uwadze żalący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kwoty 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Wnioskodawca nie zgodził się natomiast w całości z postanowieniem Sądu I instancji i w związku z tym złożył apelację, zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie:
- art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego polegające na dokonaniu przez Sąd i instancji błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz uchybieniu podstawowym regułom oceny wiarygodności i mocy dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do:
- błędnego uznania dokumentacji przedłożonej przez uczestnika postępowania w toku sprawy za wiarygodne źródła dowodowe pozbawiające właściciela nieruchomości przysługujących mu praw;
- błędnego uznania dokumentacji przedłożonej przez uczestnika postępowania za wiarygodną podstawę ustalenia, iż uczestnik nabył przez zasiedzenie prawo o treści odpowiadającej służebności przesyłu;
- błędnego uznania dokumentacji przedłożonej przez (...) Sp. z o. o. za wiarygodną podstawę, mimo braku dat na podstawie których Sąd I instancji uznał datę 1985 r. jako datę początkową zasiedzenia,
- błędnego uznania, iż dokumentacja przedłożona przez (...) Sp. z o. o. w toku dotyczyła nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem, a to z uwagi na brak indywidualizacji nieruchomości, których dotyczą dokumenty, brak wskazania działek bądź brak przedłożenia przez uczestnika wykazu właścicieli nieruchomości przez które linie elektryczne miałyby przebiegać,
- art. 327 1 § 1 kodeksu postępowania cywilnego poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia w zakresie nabycia przez Uczestnika zasiedzenia służebności przesyłu, początkowej daty zasiedzenia służebności przesyłu, dokumentacji która miałaby być podstawą do uznania początkowej daty służebności przesyłu;
- art 292 kodeksu cywilnego w związku z art 21 ust. 1 oraz art 64 Konstytucji RP poprzez uwzględnienie zarzutu zasiedzenia prawa o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a to na podstawie skąpej dokumentacji przedłożonej przez Uczestnika postępowania, pozbawiając tym samym Wnioskodawcę przysługującego mu prawa własności nieruchomości.
- art 172 § 1 kodeksu cywilnego w związku z art 292 kodeksu cywilnego poprzez ich błędne zastosowanie i stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu na rzecz Uczestnika postępowania podczas gdy w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przez Uczestnika postępowania wszystkie przesłanki niezbędne do stwierdzenia zasiedzenia tej służebności, a to z uwagi na brak wykazania przez Uczestnika postępowania za pomocą środków dowodowych wszystkich przesłanek niezbędnych do takiego stwierdzenia.
Mając powyższe na uwadze apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawcy uczestnik wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja wnioskodawcy nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i uznaje je za własne na podstawie art. 382 kpc. w zw. z art. 13 § 2 kpc. W zasadniczej części zasługują również na aprobatę uwagi poczynione przez Sąd Rejonowy na kanwie rozważań.
Na wstępie, Sąd Okręgowy podziela ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii dopuszczalności nabycia przez zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2019 r., II CSK 626/18 i powołane tam orzecznictwo.
W świetle ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego zachodziły podstawy do uznania, że uczestnik nabył służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu w drodze zasiedzenia.
Sąd Okręgowy podziela pogląd Sądu Najwyższego powołany przez Sąd I instancji, że przedsiębiorca posiada nieruchomość w zakresie służebności przesyłu od chwili wejścia na grunt w celu wybudowania urządzenia służącego do przesyłania energii elektrycznej (V CSK 287/12).
Nie budziło wątpliwości Sądu Okręgowego, że urządzenia przesyłowe na przedmiotowej nieruchomości znajdowały się od 1984 r. Dokumenty dotyczące linii 110kV P. (...)– S. (mapa k. 49) niewątpliwie dotyczyły przedmiotowych urządzeń – nie ma innej linii 110 kV, w skład której te urządzenia mogłyby wchodzić.
Z dokumentów dotyczących linii 110 kV P. (...)– S. wynika, że po trasie tej linii przed remontem i modernizacją w 1994 r. przebiegała już linia 110kV, ale brak jest informacji o dacie jej uruchomienia (najprawdopodobniej została pobudowana i uruchomiona w latach 60-tych na podstawie procedury wykonawczej zapoczątkowanej w 1963 r.). Kluczowe przy ocenie początku posiadania służebności były zeznania świadka J. R. (k. 143-144), który rozpoczął pracę u poprzednika uczestnika w 1984 r. na podstawie osobistych obserwacji poczynionych w ramach wykonywanej pracy potwierdził, że linia na pewno istniała i funkcjonowała w 1984 r. Sąd Rejonowy uznał zeznania tego świadka za wiarygodne, a wnioskodawca wiarygodności tego świadka nie kwestionował na żadnym etapie postępowania, w tym w apelacji.
Termin zasiedzenia należało liczyć zatem od pierwszej pewnej daty: od dnia 1 stycznia 1985 r.
Stosownie do art. 9 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny z dnia 28 lipca 1990 r. (Dz.U. Nr 55, poz. 321) do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy (nowelizującej), stosuje się od tej chwili przepisy tejże ustawy; dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie. Oznacza to, że termin zasiedzenia, który – tak jak w niniejszym wypadku – rozpoczął bieg przed dniem 1 października 1990 r., biegnie dalej, ale wynosi odpowiednio 20 lat – przy uzyskaniu posiadania w dobrej wierze i 30 lat przy uzyskaniu posiadania w złej wierze.
Zła wiara poprzednika uczestnika nie budziła natomiast wątpliwości Sądu Okręgowego, ponieważ w chwili posadowienia urządzeń, nie dysponował żadnymi dokumentami, które usprawiedliwiałyby przekonanie o posiadanie tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (brak dokumentów, na podstawie których poprzednik prawny uczestnika mógłby być przekonany, że skutecznie ustanowiono na jego rzecz służebność – oświadczeniem właściciela w formie aktu notarialnego albo decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości). Domniemanie z art. 7 k.c. nie może zaprzeczać stanowi faktycznemu, który wprost je podważa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 344/16). Wymogi przyjęcia dobrej wiary po stronie przedsiębiorstwa przesyłowego będącego posiadaczem służebności w oparciu o okoliczności niniejszej sprawy i posiadaną przez uczestnika dokumentację pozwalają na obalenie domniemania dobrej wiary z art. 7 kc.
Bieg terminu zasiedzenia należałoby liczyć od dnia 1 stycznia 1985 r. Przy przyjętym i uzasadnionym wyżej założeniu istnienia złej wiary termin zasiedzenia wynosił 30 lat jak dla posiadacza zależnego w złej wierze, co oznacza, że termin ten upłynął 1 stycznia 2015 r.
Wobec powyższego należało uznać, że uczestnik nabył przez zasiedzenie służebność przesyłu, co czyni wniosek o jej ustanowienie bezzasadnym.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 385 kpc. w zw. z art.. 13 § 2 kpc. należało oddalić apelację.
Sąd Okręgowy o kosztach postępowania drugoinstancyjnego orzekł na podstawie art. 520 § 1 kpc. Sąd Okręgowy uznał, że mimo sprzeczności interesów, brak jest podstaw do skorzystania z kompetencji orzeczenia o kosztach niniejszego postępowania na podstawie art. 520 § 2 lub 3 kpc. Uregulowanie sposobu korzystania przez uczestnika z nieruchomości wnioskodawców leżało w interesie obu stron, ponieważ brak było jakiegokolwiek tytułu prawnego, którym uczestnik legitymowałby się w związku z tym korzystaniem. Jednocześnie uczestnik sam nie wykazywał aktywności w celu uregulowania stanu prawnego korzystania z gruntu, w szczególności nie przedsięwziął żadnych czynności w celu uzyskania w przewidzianym do tego trybie orzeczenia stwierdzającego nabycie służebności przez zasiedzenie. Złożenie przez wnioskodawców przedmiotowego wniosku stanowiło jedyną możliwość uregulowania stanu prawnego nieruchomości w tym zakresie. Wnioskodawcy zwracali się do uczestnika o uregulowanie tej kwestii, uczestnik jednak w żaden sposób nie reagował na próbę wnioskodawców uregulowania kwestii korzystania przez uczestnika z ich gruntu, w szczególności nie sygnalizował zarzutu nabycia służebności przez zasiedzenie. Dokonując wyboru podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach niniejszego postępowania Sąd Okręgowy miał na uwadze opisaną bierną i nielojalną wobec właścicieli nieruchomości postawę przesądową uczestnika.
Z powyższego względu zażalenie uczestnika na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w zaskarżonym postanowieniu okazało się bezzasadne i podlegało oddaleniu na podstawie art. 385 kpc. w zw. z art. 397 § 3 kpc. w zw. z art. 13 § 2 kpc..
Ryszard Małecki