descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 21/17

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 10 marca 2017r.

Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz

Sędziowie: SSO Sławomir Buras

SSO Rafał Adamczyk (spr.)

Protokolant: st. sekr. sąd. Justyna Bińkowska

w P. Polskiej kwotę 3750 (trzy tysiące siedemset pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;

3. przyznaje adw. O. M. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim kwotę 3075 (trzy tysiące siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódce K. S. w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie

Powódka K. S. domagała się uzgodnienia z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej (...), prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Ostrowcu Świętokrzyskim dla nieruchomości położonej w O. przy ul. (...) - poprzez wykreślenie w dziale IV tej księgi hipoteki przymusowej kaucyjnej o sumie 3000000 zł, ustanowionej na rzecz (...) Sp. z o. o. z siedzibą w P. Polskiej. Powódka podniosła, że nabyła tę nieruchomość w drodze umowy darowizny – zawartej w dniu 27 sierpnia 2008 r. o godzinie 11.00 w kancelarii notarialnej L. W. - bez żadnych obciążeń, a tym samym bez hipoteki kaucyjnej. Tego samego dnia, o godzinie 14.35 został złożony wniosek o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na rzecz (...) Sp. z o. o., reprezentowanej przez pełnomocnika umocowanego w postępowaniu o wpis hipoteki na nieruchomości stanowiącej własność A. i U. S. na podstawie nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, jako tytułu zabezpieczenia na majątku dłużników A. i U. S., a nie K. S., która nie była dłużnikiem pozwanej spółki. Ponadto, w chwili składania wniosku o wpis hipoteki, powódka od 3,5 godziny była właścicielką nieruchomości objętej księgą wieczystą (...).

Strona pozwana (...) Sp. z o. o. z siedzibą w P. Polskiej wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 2 listopada 2016 r. Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim oddalił powództwo (punkt I); nie obciążył powódki K. S. kosztami procesu na rzecz pozwanego (...) Sp. z o. o. z siedzibą w P. Polskiej (punkt II); przyznał od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim) adwokatowi O. M., wykonującemu zawód w kancelarii adwokackiej w O. przy ulicy (...) wynagrodzenie w kwocie 4428 zł, w tym kwotę 828 zł podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce K. S. z urzędu (punkt III).

Sąd pierwszej instancji ustalił, że Sąd Okręgowy w Poznaniu w dniu 18 sierpnia 2008 r. w sprawie sygn. akt XII Nc 118/08 wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, którym nakazał pozwanym J. G. (1), U. S., A. S. (1) i (...) sp. j. J. G. & U.A. S. Zakład Pracy (...) w O., aby zapłacili solidarnie powodowi (...) Sp. z o. o. w P.Polskiej kwotę 9565082 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 sierpnia 2008 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 32217 zł tytułem kosztów procesu. W dniu 23 września 2008 r. została nadana temu nakazowi zapłaty klauzula wykonalności. U. S. i A. S. (1) byli współwłaścicielami - na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej - nieruchomości położonej w O., powiat (...), województwo (...), składającej się z działek o numerach: (...) objętej księgą wieczystą (...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim. Umową zawartą w dniu 27 sierpnia 2008 r. w formie aktu notarialnego, sporządzoną przed notariuszem L. W. w kancelarii notarialnej w O. przy ulicy (...), U. S. i A. S. (1) darowali tę nieruchomość córce K. S., którą reprezentował pełnomocnik adwokat S. K.. Stający do aktu darczyńcy zapewnili, że działy III i IV wskazanych w akcie ksiąg wieczystych nie zawierają wpisów, a opisane w akcie nieruchomości nie są obciążone prawami osób trzecich, ani długami, ani też innymi należnościami, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej i stającym nic nie wiadomo o istnieniu jakichkolwiek ograniczeń w rozporządzaniu nieruchomościami. Akty notarialne sporządzane w kancelarii notarialnej notariusz L. W. w 2008 r. były ewidencjonowane w programie (...). Wpisy do bazy danych nie są opatrzone metadanymi opisującymi datę i godzinę ich powstania. W dniu 27 sierpnia 2008 r. o godzinie 14:35:44 do Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim wpłynął wniosek (...) Sp. z o. o. w P. Polskiej o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na sumę 3000000 zł na podstawie tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty, wydanego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie XII Nc 118/08, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności - na nieruchomości objętej księgą wieczystą (...), stanowiącej współwłasność majątkową małżeńską U. S. i A. S. (1). Wpis hipoteki przymusowej został dokonany w dniu 22 października 2008 r. Wniosek o ujawnienie w dziale II księgi wieczystej (...) K. S. jako właściciela nieruchomości objętej tą księgą wieczystą wpłynął do Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim w dniu 29 sierpnia 2008 r. o godzinie 08:01:33. Wpis prawa własności został dokonany w dniu 3 grudnia 2008 r. Postanowieniem z dnia 17 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu nadał klauzulę wykonalności prawomocnemu nakazowi zapłaty, wydanemu przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w dniu 18 sierpnia 2008 r. w sprawie XII Nc 118/08 przeciwko nabywcy nieruchomości obciążonej hipoteką kaucyjną – K. S., z ograniczeniem jej odpowiedzialności do wartości nabytej nieruchomości, położonej w O., zapisanej w księdze wieczystej (...) Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim. W dniach 26 i 27 sierpnia 2008 r. komornik dokonywał czynności zabezpieczenia ruchomości w sprawie z wniosku wierzyciela (...) Sp. z o. o. przeciwko J. G. (1), U. S. i A. S. (1), (...) sp. j. J. G. & U.A. S.. W dniu 26 sierpnia 2008 r. czynności te trwały od godziny 14.00 do godziny 16.00, a w dniu 27 sierpnia 2008 r. - od godziny 11.00 do godziny 15.30, przy czym w godzinach 14.00 – 14.30 komornik dokonał zabezpieczenia pojazdów mechanicznych. Wszystkie protokoły z tych czynności są opatrzone podpisem (...).

Sąd Rejonowy zaznaczył, iż dał wiarę w całości zeznaniom świadków S. K., L. W. i B. M., którzy w sposób logiczny wskazali, że pamiętają wprawdzie sam fakt zawarcia przez K. S. z jej rodzicami umowy darowizny, jednak nie potrafili – z uwagi na upływ czasu – podać godziny dokonania tej czynności. Sąd uznał natomiast za niewiarygodne i stworzone jedynie na użytek niniejszego postępowania zeznania świadka U. S., że do zawarcia umowy darowizny doszło pomiędzy godziną 10.55 - kiedy to świadek odebrała drugi tego dnia telefon od swojego męża, a godziną 13.28 - kiedy to miała przez telefon przekazywać córce, iż jest już „po notariuszu”. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że od dokonania przedmiotowej czynności upłynął znaczny okres, a ponadto świadek jako matka powódki jest bezpośrednio zainteresowana wynikiem sprawy.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy odwołał się do przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 790, ze zmianami; dalej powoływana jako u.k.w.h.) i uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09 (OSNC 2010/6/84) i stwierdził, że sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej jest związany stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Wpis hipoteki przymusowej ma charakter konstytutywny, co oznacza, iż bez jego dokonania hipoteka ta nie powstaje (art. 67 u.k.w.h.). Umowa darowizny nieruchomości sporządzona w formie aktu notarialnego wywołuje skutek rozporządzający z chwilą jej zawarcia, czyli przenosi własność nieruchomości na obdarowanego, a wpis – ujawnienie nowego właściciela w księdze wieczystej ma wyłącznie charakter deklaratywny, co z kolei oznacza, że dla wywołania skutku prawnorzeczowego taki wpis nie ma żadnego znaczenia. Wniosek o wpis hipoteki przymusowej, jako obciążającej nieruchomość dłużnika, nie może zostać uwzględniony, gdy dłużnik utracił już prawo własności tej nieruchomości, jednak trzeba tu wziąć pod uwagę przepis art. 192 pkt 3 k.p.c., mający odpowiednie zastosowanie także w postępowaniu wieczystoksięgowym, który stanowi, iż zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa objętych sporem nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, powódka nie wykazała, aby przeniesienie na jej rzecz własności nieruchomości nastąpiło przed złożeniem przez (...) Sp. z o.o. wniosku o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej. Poza twierdzeniami samej K. S., która zresztą nie była osobiście obecna przy zawieraniu umowy darowizny oraz zeznaniami świadka – U. S. (matki powódki), brak jest dowodów pozwalających na ustalenie godziny sporządzenia umowy darowizny. Praktyka w kancelarii notariusza L. W., polegająca na telefonicznym zasięganiu informacji w sądzie wieczystoksięgowym o aktualnych wpisach w danej księdze wieczystej czy też billingi połączeń wykonywanych z aparatów telefonicznych kancelarii nie są wystarczające do przyjęcia, aby akt notarialny rep. (...) został sporządzony około godziny 11.00, bowiem jeśli nawet uznać, iż notariusz przed spisaniem umowy uzyskała telefonicznie w Sądzie informację o stanie prawnym nieruchomości objętej księgą wieczystą (...), to nie sposób ustalić, ile czasu upłynęło między powzięciem tej informacji a zawarciem umowy przenoszącej własność nieruchomości - zatem i przy takim hipotetycznym założeniu nie można wykluczyć sytuacji, że w czasie pomiędzy uzyskaniem informacji a sporządzeniem umowy został już złożony wniosek o wpis hipoteki przymusowej. Ponadto z treści samego aktu notarialnego wynika, iż – według zapewnień stawających darczyńców - dział III i IV wskazanych w akcie ksiąg wieczystych, m. in. księgi (...), nie zawierają wpisów oraz, że opisane nieruchomości nie są obciążone prawami osób trzecich, natomiast brak w tym dokumencie jakiejkolwiek informacji, aby zapis o tej treści powstał na skutek sprawdzenia takich danych w wydziale ksiąg wieczystych przez notariusza lub pracownika kancelarii. Sąd Rejonowy dodatkowo zaznaczył, iż zaprzeczeniem twierdzeń powódki co do godziny sporządzenia umowy darowizny są dokumenty w postaci protokołów z czynności prowadzonych przez komornika. Wprawdzie z podpisu na tych protokołach brzmiącego (...) nie wynika, czy chodzi o U. S. czy też A. S. (1), jednak skoro zarówno U. S. jak i A. S. (1) byli obecni przy sporządzaniu umowy darowizny, to jedno z nich nie mogło w tym samym czasie być w miejscu dokonywania czynności komorniczych. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu pierwszej instancji, sąd wieczystoksięgowy prawidłowo dokonał na rzecz pozwanego wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, aby stan ujawniony w księdze wieczystej był niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, tym bardziej że nakazowi zapłaty wydanemu przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie XII Nc 118/08 przeciwko m. in. A. S. (1) i U. S., stanowiącemu podstawę wpisu hipoteki przymusowej, została nadana klauzula wykonalności przeciwko nabywcy tej nieruchomości - K. S..

Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Rejonowy podał przepis art. 102 k.p.c. uznając, iż z uwagi na trudną sytuację finansową powódki, niecelowym byłoby obciążanie jej kosztami procesu na rzecz pozwanego.

Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1999, ze zmianami) w zw. z § 19 oraz § 6 pkt 7 i § 8 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 461, ze zmianami) Sąd Rejonowy orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu przez adw. O. M..

Powódka wniosła apelację od powyższego wyroku. Zaskarżyła to orzeczenie w części – w zakresie rozstrzygnięcia z punktu I, zarzucając:

1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, iż zawarcie w dniu 27 sierpnia 2008 r. umowy notarialnej darowizny miało miejsce po godzinie 14:35, podczas gdy w rzeczywistości do zawarcia tej umowy doszło na pewno przed godziną 14:35, bowiem notariusz L. W. zeznała, że zawsze tuż przed spisaniem umowy dzwoni do Wydziału Ksiąg Wieczystych i sprawdza, czy w księdze wieczystej nieruchomości, będącej przedmiotem umowy, nie pojawił się jakikolwiek wniosek o wpis ostrzeżenia do tej księgi;

2. błędne ustalenie, iż protokół sporządzony przez komornika sądowego w dniu 27 sierpnia 2008 r., tj. w czasie zabezpieczenia ruchomości w firmie (...), potwierdza nieprzerwaną obecność U. i A. S. (1), podczas gdy w rzeczywistości potwierdza on jedynie, że oboje byli obecni o godzinie 11:00 w siedzibie firmy i jedno z nich było o godzinie 15:30 podpisując protokół, natomiast nie potwierdza, iż oboje byli nieprzerwanie w czasie tej czynności od godziny 11:00 aż do godziny 15:30.

Wskazując na te zarzuty, powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie I w ten sposób, by uzgodnić treść księgi wieczystej (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej w O. przy ul. (...), z rzeczywistym stanem prawnym - poprzez wykreślenie w dziale IV tej księgi wieczystej hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie 3000000 zł, ustanowionej na rzecz (...) Sp. z o.o.

W uzupełnieniu apelacji z dnia 30 listopada 2016 r., powódka dodatkowo zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na złej subsumcji, czyli nieprawidłowym dopasowaniu stanu faktycznego sprawy do przepisów, gdyż Sąd dając wiarę dokumentowi prywatnemu z akt komorniczych, złożonemu przez stronę przeciwną, przyznał mu prymat nad aktem notarialnym, napisanym i złożonym przez pracownika zaufania publicznego - notariusza, a także nad zeznaniami wiarygodnych świadków – notariusza L. W., radcy prawnego S. K. oraz pracownika kancelarii notarialnej;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, polegające na tym, iż Sąd źle ustalił stan faktyczny poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, gdyż mimo wielu braków i niewiadomych, dał wiarę dokumentowi, nie przeprowadzając dogłębnej analizy ani nie usuwając zaistniałych wątpliwości – nawet dowodem z urzędu, tj. dowodem z akt komorniczych i przesłuchaniem komornika pod przysięgą, bowiem Sąd błędnie ustalił, że U. S. w czasie zabezpieczania ruchomości przez komornika była obecna w firmie (...) (co potwierdza brak jej podpisu na protokole), natomiast A. S. (1) podpisał protokół najprawdopodobniej po zakończeniu jego sporządzania (co potwierdza kolejny protokół komornika, z którego wynika, iż w godzinach 14:00 – 14:30 komornik przeprowadził zabezpieczenie samochodów i ta czynność odbyła się bez udziału U. S. i A. S. (1)), co świadczy o tym, iż U. i A. S. (1) mogli w czasie trwania czynności komornika pojechać do notariusza i uczestniczyć w sporządzeniu aktu notarialnego;

- Sąd enigmatycznie opisał, iż nie jest możliwe zapamiętanie przez świadka U. S. dokładnej godziny, nie pisząc w uzasadnieniu, iż świadek pamiętał rozmowy telefoniczne przed i po czynności podpisania aktu notarialnego, wobec czego podpierał się podczas przesłuchania wiarygodnym źródłem, jakim są billingi z rozmów telefonicznych, potwierdzone przez operatora;

- Sąd wskazał, iż biegły informatyk wezwany do przeprowadzenia dowodu na prośbę K. S. napisał swoją opinię jasno, spójnie i logicznie, a płynące z niej wnioski są w pełni przekonujące, natomiast opinia biegłego nie została wykonana ze względu na brak możliwości sprawdzenia godziny, gdyż program nie rejestrował godzin zapisu dokumentów;

- ze stanu prawnego wynika, iż hipoteka ustanowiona na nieruchomości upadła w dniu 8 października 2008 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych na podstawie wadliwie ocenionego materiału dowodowego. Argumentacja powódki, odwołująca się do uchybień o charakterze formalnym, w tym w szczególności do przeprowadzenia oceny dowodów przez Sąd z przekroczeniem dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c., przywołała potrzebę przypomnienia zasad tej oceny ugruntowanych w judykaturze. Sąd analizuje zatem wiarygodność i moc dowodów według swego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Przepis art. 233 § 1 k.p.c., przy uwzględnieniu treści art. 328 § 2 k.p.c., nakłada na sąd orzekający obowiązek: po pierwsze - wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, po drugie - uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, po trzecie - skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, po czwarte - wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej - wyższej instancji i skarżącemu - na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny bądź też jego zdyskwalifikowanie, po piąte - przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dowodów, na których sąd się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Jak trafnie przyjmuje się przy tym w orzecznictwie sądowym, jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena dokonana przez sąd nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w powiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (tak Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56906). Dla zasadności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu podanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (tak Sąd Najwyższy m. in. w orzeczeniach z dnia: 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, LEX nr 52753, 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99, LEX nr 52347, 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, LEX nr 53136).

Powódka nie sprostała temu zadaniu. Wbrew jej zarzutom, Sąd Rejonowy drobiazgowo ocenił wiarygodność i moc poszczególnych dowodów przeprowadzonych w sprawie, a podstawy i zasady dokonanej analizy wyczerpująco wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy przyjmuje jako własne ustalenia Sądu pierwszej instancji i podziela argumentację prawną tego Sądu. Sąd Rejonowy obszernie omówił, w jaki sposób przedstawia się rozkład ciężaru dowodu w niniejszej sprawie. Powódka, występując z żądaniem opartym na treści art. 10 ust. 1 u.k.w.h. powinna wykazać, że istotnie zachodzi, pomiędzy ujawnionym w księdze wieczystej (...) a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, niezgodność uzasadniająca jej usunięcie przez wykreślenie w dziale IV tej księgi hipoteki przymusowej kaucyjnej o sumie 3000000 zł. Podnoszona przez K. S. okoliczność, iż umowa darowizny, na mocy której powódka stała się właścicielką nieruchomości, została zawarta w dniu 27 sierpnia 2008 r. przed godziną wpływu do Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim (czyli godziną 14:35) wniosku (...) Spółki z o. o. w P. Polskiej o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na sumę 3000000 zł na nieruchomości objętej księgą wieczystą (...), stanowiącej współwłasność majątkową U. S. i A. S. (1), powinna być zatem udowodniona w sposób jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Prawidłowe jest stanowisko Sądu Rejonowego, że przeprowadzone w sprawie dowody nie pozwoliły na konkluzję zgodną z oczekiwaniem skarżącej. Świadek L. W. – notariusz sporządzający akt notarialny umowy darowizny nie pamiętała okoliczności dokonania tej konkretnej czynności, zrelacjonowała tylko, że w 2008 r. kancelaria notarialna była czynna od 8.30 do 16.00 i opisała praktykę wykonywania telefonów do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego bezpośrednio przed sporządzeniem danego aktu notarialnego w celu sprawdzenia stanu prawnego nieruchomości, szczególnie wpisów w dziale III i IV (k. 228 – 228v). Wbrew zarzutom powódki, z treści aktu notarialnego Rep. (...) nie wynika, aby zawarty w nim zapis o braku wpisów w dziale III i IV księgi wieczystej (...) był efektem wcześniejszego sprawdzenia tej okoliczności przez notariusza, bowiem o powyższym fakcie zapewnili U. i A. S. (1), a nie notariusz (sformułowanie o „zapewnieniu” zawarte na początku § 1 aktu notarialnego odnosi się również do zawartych w tym § punktów 2. i 3. – k. 20 – 21). L. W. zeznała także, że na życzenie strony w akcie notarialnym może być zamieszczona informacja o godzinie sporządzenia czynności notarialnej – co jednak nie miało miejsca w przypadku umowy darowizny Rep. (...). Niczego nie zmieniają w tej mierze zeznania świadków S. K. (k. 228 – 229) i B. M. (k. 341v), którzy nie dysponowali wiedzą na temat godziny sporządzenia aktu notarialnego Rep. (...). Sąd Rejonowy trafnie zaznaczył, iż nawet jeśli notariusz przed spisaniem umowy uzyskała telefonicznie w Sądzie informację o stanie prawnym nieruchomości objętej księgą wieczystą (...), to nie jest możliwe ustalenie, ile czasu upłynęło między powzięciem tej informacji a zawarciem umowy przenoszącej własność nieruchomości – również więc przy tym hipotetycznym założeniu nie można wykluczyć sytuacji, że w czasie pomiędzy uzyskaniem informacji a sporządzeniem umowy darowizny został już złożony przez (...) Spółkę z o. o. wniosek o wpis hipoteki przymusowej. Przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji ocena zeznań świadka U. S. nie jest sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sąd Rejonowy prawidłowo wskazał, że w chwili składania zeznań przez tego świadka upłynęło ponad 8 lat od dokonania umowy darowizny i trudno uznać, aby świadek na podstawie billingów rozmów telefonicznych mogła stwierdzić, iż akt notarialny został zawarty między godziną 10.55 (kiedy świadek odebrał telefon od męża) a 13.28 (kiedy świadek dzwonił do córki przekazać, że jest „po notariuszu” – k. 229). Niewątpliwie U. S. w ciągu kolejnych dni i lat po zawarciu umowy darowizny Rep. A 2835/2008 wielokrotnie rozmawiała przez telefon z mężem i córką, stąd nie można dać wiary, iż pamiętała treść wszystkich tych rozmów, a same billingi nie dowodzą, w jakim celu były wykonywane telefony. Uważna lektura uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wskazuje, że Sąd ten uznał, iż opinia biegłego P. T. nie potwierdza wersji powódki, gdyż w programie komputerowym (...) nie można sprawdzić daty i godziny powstania dokumentu (k. 281), co nie jest równoznaczne z tym, że „opinia biegłego nie została wykonana”. Powódka nie ma racji, iż Sąd Rejonowy przy ocenie dowodów dał prymat treści protokołów sporządzonych przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu K. C. nad treścią aktu notarialnego Rep. (...). Sąd Rejonowy analizował wszystkie wymienione dokumenty i właściwie dostrzegł, że z aktu notarialnego umowy darowizny nie wynika godzina dokonania tej czynności, nie da się jej również precyzyjnie określić na podstawie zeznań świadków i powódki, natomiast protokoły czynności dokonywanych przez komornika K. C. w dniu 27 sierpnia 2008 r. dodatkowo potwierdzają okoliczność, iż nie było możliwe zawarcie aktu notarialnego Rep. (...)pomiędzy godziną 11.00 a 15.30, bowiem wówczas komornik dokonywał zabezpieczenia ruchomości dłużników w sprawie Km 1436/08, a w czasie tych czynności był obecny jeden z dłużników (na protokołach znajduje się podpis (...) – k. 301 - 303), zatem oboje małżonkowie nie mogli w tym samym czasie znajdować się w kancelarii notarialnej L. W. i zawierać umowy darowizny nieruchomości na rzecz powódki. Brak było podstaw do dopuszczenia z urzędu dowodów „z akt komorniczych i przesłuchania komornika pod przysięgą”. Powódka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, nie zgłaszała tego rodzaju dowodów przed Sądem pierwszej instancji (k. 342). Skarżąca nie wyjaśniła, dlaczego dopiero w apelacji domagała się przesłuchania świadka M. S. na okoliczność, czy A. S. (1) przebywał podczas pobytu komornika przez cały czas w firmie (k. 373). Wniosek ten jest zatem spóźniony w świetle art. 381 k.p.c. Pozostałe okoliczności podnoszone przez powódkę w apelacji, dotyczące „upadku hipoteki” i braku przesłanek do nadania klauzuli wykonalności przeciwko K. S. jako dłużnikowi rzeczowemu nie stanowiły podstawy żądania zgłoszonego przez K. S. w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, zatem nie mogły być przedmiotem rozpoznania przez Sąd odwoławczy. W sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany żądaniem pozwu (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 maja 2010 r., III CZP 134/09, OSNC 2010/10/131). Wskazane przez powoda okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwalają na określenie podstawy roszczenia, a tym samym na zakreślenie ram sporu i kognicji sądu. W postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami (art. 383 k.p.c.). Sąd drugiej instancji co prawda nie ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji i ponownie - w granicach apelacji - rozpoznaje sprawę w jej aspekcie merytorycznym, jednak punktem wyjścia są dla niego skonkretyzowane już wcześniej żądania oraz twierdzenia obronne stron. Sąd odwoławczy ma zatem obowiązek orzec merytorycznie o przedmiocie postępowania, który uległ ustaleniu w toku postępowania pierwszoinstancyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2001 r., I PZ 22/01, OSNP 2003/10/255 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2014 r., I PZ 3/14, LEX nr 1475233).

W świetle powyższych rozważań, prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż powódka nie wykazała, aby stała się właścicielką nieruchomości objętej księgą wieczystą (...) przed złożeniem przez (...) Spółkę z o. o. wniosku o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na tej nieruchomości. Sąd, rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej, jest związany stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Nie zachodzi zatem niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej (...) a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, mogąca uzasadniać wykreślenie w dziale IV tej księgi hipoteki przymusowej kaucyjnej o sumie 3000000 zł.

Dlatego też Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 pkt 8 i § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zmianami). Powódka jako przegrywająca sprawę w drugiej instancji powinna zwrócić stronie pozwanej koszty postępowania apelacyjnego, obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika (...) Sp. z o. o. z siedzibą w P. Polskiej w kwocie 3750 zł. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastosowania przepisu art. 102 k.p.c. przy orzekaniu o kosztach postępowania apelacyjnego. Za takim rozstrzygnięciem nie może przemawiać wyłącznie trudna sytuacja materialna powódki (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, LEX nr 1119554). Przekonanie strony o zasadności zajmowanego stanowiska, które w pewnych przypadkach może skutkować nieobciążaniem strony kosztami przegranego procesu przed sądem pierwszej instancji, przestaje być aktualne w postępowaniu apelacyjnym (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 2012 r., III CZ 13/12, LEX nr 1164738; z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ 24/11, LEX nr 898277; z dnia 5 października 2011 r., IV CZ 48/11, LEX nr 1299203). Gdy chodzi o sferę istotną dla ukształtowania podstawy faktycznej i prawnej w niniejszej sprawie, powódka miała możliwość zweryfikowania swojej oceny po zapoznaniu się uzasadnieniem wyroku Sądu Rejonowego. W tych warunkach, podejmując decyzję o kwestionowaniu niekorzystnego dla siebie orzeczenia, skarżąca powinna była uwzględnić konieczność ponoszenia związanych z tym konsekwencji procesowych łączących się z możliwością przegrania sprawy w drugiej instancji, również w zakresie kosztów procesu.

Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1999, ze zmianami) w zw. z § 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 8, § 11 pkt 8 i § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714), Sąd Okręgowy przyznał adw. O. M. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim kwotę 3075 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódce K. S. w postępowaniu apelacyjnym.

SSO Sławomir Buras SSO Cezary Klepacz SSO Rafał Adamczyk