descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 207/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 7 maja 2014 roku

Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:

Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Iwona Tchórzewska

Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Melchior

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 roku, sygn. akt VIII C 1167/13 Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie oddalił powództwo (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko pozwanemu P. S. o zapłatę (I) oraz nie obciążył powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego (II) (k.74).

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W., zaskarżając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości i zarzucając mu:

1. obrazę przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na wynik sprawy, to jest przepisów art. 232 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. poprzez przyjęcie przez Sąd za udowodnione twierdzeń pozwanego, nie znajdujących pokrycia w materiale dowodowym, że: nie był studentem uczelni cedenta, nie został przyjęty w poczet studentów, pełnił służbę w Żandarmerii Wojskowej i wyjechał na misję stabilizacyjną do Afganistanu, podczas gdy tym faktom przeczą dowody zgromadzone w sprawie, to jest:

-decyzja w przedmiocie skreślenia pozwanego z listy studentów potwierdzająca, że pozwany miał status studenta i potwierdzająca, że status ten utracił dopiero z dniem 15 kwietnia 2008 roku;

- oświadczenia pozwanego, który potwierdził, że uiścił wpisowe oraz pierwszą ratę za pierwszy semestr, zatem po cóż miałby opłacać czesne, skoro nie był studentem;

2. obrazę przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 161 k.p.c. w zw. z art. 207 § 6 k.p.c. poprzez

dopuszczenie przez Sąd okoliczności i faktów spóźnionych, zgłoszonych przez pozwanego dopiero na rozprawie w załączniku do protokołu, w sytuacji, w której pozwany nie uprawdopodobnił, aby ich dopuszczenie na tym etapie nie było spóźnione, przy czym owe nowości dotyczą stwierdzenia braku immatrykulacji i niezłożenia ślubowania (okoliczności notabene nieudowodnionych);

3. obrazę przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 233 § l k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. poprzez niedopuszczalną odmowę wiarygodności (oraz kwestionowania przez Sąd - nie pozwanego - merytorycznej zasadności) faktom stwierdzonym w dokumencie urzędowym - decyzji z dnia 15.04.2008r. o skreśleniu pozwanego z listy studentów, która potwierdza, że pozwany był studentem cedenta, został skreślony z listy studentów z dniem 15.04.2008r., a merytoryczną podstawą skreślenia z listy było nieprzystąpienie do sesji egzaminacyjnej i zaległości w opłatach czesnego, zaś pozwany, na którym spoczywał ciężar dowodu, nie obalił domniemań wynikających z wydanej decyzji;

4. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 61 § l k.c. w zw. z art. 77 § 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, iż wypowiedzenie czy rozwiązanie umowy zawartej w formie pisemnej, lecz tylko dla celów dowodowych, nie wymaga złożenia przez pozwanego oświadczenia woli zmierzającego do zakończenia stosunku prawnego, a może odbyć się także poprzez czynności faktyczne (per facta concludentia);

5. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 190 ust. 1 i 2. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 roku poprzez

jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu iż:

a) decyzja o skreśleniu z listy studentów nie kończy stosunku prawnego pomiędzy uczelnią wyższą, a studentem (a więc nie wywiera skutków ex nunc), skutek ten zaś ma wywierać tzw. „porzucenie uczelni” - podczas gdy decyzja ta ma charakter decyzji administracyjnej, konstytutywnej i wywiera skutek materialnoprawny uchylając go ex nunc;

b) decyzja o skreśleniu z listy studentów nie wyznacza zakresu ciężarów i obowiązków studenta polegających na obowiązku uiszczania opłat za studia, zakres ten zaś ma wyznaczać faktyczne zaprzestanie uczęszczania na zajęcia dydaktyczne - podczas gdy dopiero decyzja ta pozbawia studenta statusu studenta i chwila wydania jest miarodajna dla określenia zakresu praw i obowiązków studenta;

c) uczelnia wyższa w sytuacji nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie czy niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów ma obowiązek skreślić studenta z listy studentów - podczas gdy są to fakultatywne przesłanki skreślenia, gdy decyzja jest wydawana w ramach uznania administracyjnego;

d) faktyczne zaprzestanie uczęszczania na zajęcia dydaktyczne stanowi rezygnację ze studiów - podczas gdy dla jej skuteczności wymaga się złożenia pisemnego podania z pokwitowaniem przyjęcia przez organ uczelni;

e) sąd cywilny posiada kognicję do ingerencji w merytoryczną podstawę wydanej decyzji o skreśleniu z listy studentów - podczas gdy sąd w postępowaniu cywilnym nie jest uprawniony do kwestionowania decyzji administracyjnej, w szczególności pod względem jej merytorycznej zasadności;

6. obrazę przepisu prawa materialnego, tj. przepisu art. 189 ust. 2. pkt l ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 roku poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu iż:

a) nieuczestniczenie przez studenta w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych stanowi oświadczenie woli o rezygnacji ze studiów (per facta concludentia) - podczas gdy okoliczności te stanowią jedynie niewypełnienie przez studenta obowiązków studenckich, na co wskazuje ustawowy zwrot „Student jest obowiązany w szczególności do”.

Wskazując na powyższe zarzuty strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 2.720,98 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu za obie instancje.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja powoda podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia.

W ocenie Sądu Okręgowego skuteczny jest bowiem podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia obejmującego należności z tytułu usług edukacyjnych, określanych zwyczajowo mianem czesnego. Zdaniem Sądu Okręgowego, odmiennie niż przyjął to Sąd pierwszej instancji, do roszczeń tych znajduje zastosowanie dwuletni termin przedawnienia określony w art. 751 pkt 2 k.c. w związku z art. 750 k.c.

Stosownie do treści art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Powyższe uregulowanie wyklucza zatem stosowanie do umów o świadczenie usług przepisów o zleceniu tylko wtedy, gdy dana umowa uregulowana jest innymi, odrębnymi przepisami, a taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje stanowisko, iż umowa, która została zawarta pomiędzy pozwanym P. S., a pierwotnym wierzycielem - Wyższą Szkołą (...) w W., dotyczącą świadczenia usług edukacyjnych (o nauczanie) to umowa nienazwana, której przedmiotem jest świadczenie usług, nieuregulowana innymi przepisami i do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.).

Należy przy tym zauważyć, że dotychczasowe orzecznictwo sądów powszechnych nie jest jednolite w tej materii. Niektóre sądy prezentowały stanowisko zbieżne z prezentowanym przez Sąd Okręgowy (przykładowo wyroki: Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt IV Ca 529/13, orzeczenia.ms.gov.pl; Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt III Ca 597/13, orzeczenia.ms.gov.pl), inne zaś odmiennie uznawały, że do umów o studiowanie (o świadczenie usług edukacyjnych) nie należy stosować na mocy art. 750 k.c. przepisów o umowie zlecenia, w tym i przepisu art. 751 k.c. (np. wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt I Ca 322/13, orzeczenia.ms.gov.pl). Natomiast według poglądów piśmiennictwa do umów, do których przepis art. 750 k.c. może mieć zastosowanie należy zaliczyć: umowy o nauczanie, o wychowanie, o sprawowanie opieki, o pielęgnowanie, o świadczenie usług medycznych, zawierane w szczególności z różnego rodzaju prywatnymi placówkami oświatowymi i wychowawczymi (przedszkolami, szkołami), zakładami leczniczymi, opiekuńczymi, korepetytorem, lekarzem, pielęgniarką, opiekunką do dziecka (Katarzyna Kopaczyńska – Pieczniak, Komentarz do art. 750 kodeksu cywilnego, Lex 2010.08.01; Jerzy Rajski, Prawo zobowiązań – część szczegółowa. System Prawa Prywatnego. 2011 rok, Tom 7, komentarz do art. 750 k.c., Legalis; Konrad Osajda, Kodeks cywilny. Komentarz, 2013 rok, komentarz do art. 750 k.c., Legalis; Edward Gniewek, Piotr Machnikowski, Kodeks cywilny. Komentarz, 2013 rok, komentarz do art. 750 k.c., Legalis).

W tej kwestii nie wypowiadał się bezpośrednio Sąd Najwyższy, którego orzecznictwo dotyczyło natomiast stosowania przepisów art. 750 k.c. i art. 751 k.c. w odniesieniu do umów innego rodzaju. I tak w wyroku z dnia 12 stycznia 2007 r., IV CSK 267/06 (System Informacji Prawnej Lex nr 277297) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy te nie mają zastosowania w odniesieniu do umowy pośrednictwa w obrocie nieruchomościami, zaś w uchwale z dnia 7 maja 2009 r., III CZP 20/09 (System Informacji Prawnej Lex nr 512983) analogiczne stanowisko zajął co do umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.

W ocenie Sądu Okręgowego tego typu wnioskowań i ocen nie można odnosić jednak do umów określanych mianem umów o świadczenie usług edukacyjnych i wynikających z nich roszczeń, albowiem elementy istotne takiej umowy nie zostały wystarczająco uregulowane w żadnym akcie prawnym, w szczególności zaś nie uregulowano ich w ustawie z dnia z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.).

Zakresu dotyczącej tej kwestii regulacji zawartych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym w żadnym razie nie można porównać do stopnia, w jakim pierwotnie uregulowano umowę pośrednictwa w obrocie nieruchomościami w ustawie o gospodarce nieruchomościami czy nawet stopnia, w jakim unormowano umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych w ustawie Prawo telekomunikacyjne.

Regulacje prawne zawarte w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym są na tyle ograniczone i lakoniczne, że co najmniej w odniesieniu do uczelni niepublicznych nie można uznać, iż w ustawie tej w stopniu wystarczającym uregulowane zostały istotne elementy umowy o świadczenie usług edukacyjnych.

Wymaga podkreślenia, że w zasadzie ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie wprowadza pojęcia umowy o świadczenie usług edukacyjnych, albowiem art. 160 ust. 3 ustawy mówi jedynie o umowie określającej warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne.

Przede wszystkim jednak należy zauważyć, że kwestii tej dotyczą w istocie tylko dwa przepisy ustawy, a mianowicie art. 99 i art. 160 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Przepis art. 99 w swej zasadniczej treści dotyczy uczelni publicznych, przy czym zawarta tam regulacja sprowadza się do wprowadzenia możliwości pobierania przez uczelnie publiczne w określonych sytuacjach opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz zasad ustalenia wysokości opłat i ich pobierania przez uczelnie publiczne.

Uczelni niepublicznych, a więc takich jak pierwotny wierzyciel w sprawie oraz strona umowy stanowiącej podstawę powództwa dotyczy w zasadzie w tej kwestii tylko art. 99 ust. 4 ustawy, mający charakter przepisu kompetencyjnego, który w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2012 roku stanowił jedynie, że: „Zasady pobierania i wysokość opłat w uczelni niepublicznej określa organ wskazany w statucie”.

Lakoniczny w przedmiotowej kwestii jest również art. 160 ust. 3 ustawy, który stanowi jedynie, że „Warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1, określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej”.

Z omówionych względów należy uznać, że co najmniej w odniesieniu do uczelni niepublicznych nie można przyjąć, iż w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym w stopniu wystarczającym uregulowane zostały istotne elementy umowy o świadczenie usług edukacyjnych.

Dlatego też do roszczeń uczelni niepublicznych z tytułu świadczenia usług edukacyjnych – na mocy odesłania zawartego w art. 750 k.c. – stosować należy przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu.

Trzeba zauważyć, że tak właśnie postrzegały powyższą kwestię również same strony umowy zawartej między P. S., a pierwotnym wierzycielem - Wyższą Szkołą (...) w W., na co wskazuje treść umowy. W jej końcowej części strony wprost postanowiły, że sprawy nieuregulowane w umowie będą rozstrzygane zgodnie z kodeksem cywilnym (k.42v).

Strony zatem odwołały się w tej kwestii do uregulowań zawartych w kodeksie cywilnym, a nie w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, co oznacza, że w ich zgodnej woli to właśnie kodeks cywilny miał wyznaczać wszelkie nieuregulowane w umowie prawa i obowiązki stron.

Stosownie do treści art. 751 pkt 2 k.c. z upływem lat dwóch przedawniają się roszczenia z tytułu utrzymania, pielęgnowania, wychowania lub nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimi czynnościami albo osobom utrzymującym zakłady na ten cel przeznaczone.

Dla oceny możności stosowania przepisu art. 751 pkt 2 k.c. nie jest zatem istotne to czy uczelnię wyższą można uznać za przedsiębiorcę (zgodnie z poglądami wyrażonymi w wyrokach Sądu Najwyższego dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04, OSNP 2005/3/46 oraz z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt I CSK 135/05, OSNC 2006/12/2005 uczelnia niepaństwowa jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o ochronie konkurencji i konsumentów), czy też podmiot prowadzący działalność gospodarczą, lecz to czy może być ona traktowana jako osoba zawodowo trudniąca się świadczeniem usług w postaci nauki. Omawiany przepis prawny nie posługuje się bowiem ani pojęciem „przedsiębiorcy” ani też „prowadzenia działalności gospodarczej”.

W ocenie Sądu Okręgowego uczelnię niepubliczną, która w sposób stały i zorganizowany świadczyła odpłatnie usługi edukacyjne wobec studentów należało uznać za podmiot zawodowo trudniący się świadczeniem usług w postaci nauki.

Nie ma też żadnych podstaw do tego, aby spod pojęcia nauki określonego w art. 751 pkt 2 k.c. wyłączać świadczenie usług edukacyjnych na poziomie studiów czy też studiowanie. Według słownika języka polskiego nauka to „uczenie się lub uczenie kogoś”. Zdaniem Sądu Okręgowego świadczenie usług edukacyjnych i studiowanie są pojęciami bardziej szczegółowymi i węższymi niż nauka, która swym znaczeniem obejmuje uczenie się na wszystkich szczeblach szkolnictwa.

Roszczenie objęte pozwem w niniejszej sprawie obejmuje należność z tytułu czesnego za okres od października 2007 roku do kwietnia 2008 roku. Wobec tego, przy uwzględnieniu dwuletniego terminu przedawnienia określonego w art. 751 pkt 2 k.c., w dniu wniesienia pozwu w niniejszej sprawie, to jest w dniu 30 listopada 2012 roku, roszczenie z tego tytułu było już przedawnione.

Ubocznie należy wskazać, że nawet gdyby w niniejszej sprawie wykluczyć możliwość stosowania do zgłoszonego w pozwie roszczenia przepisów art. 750 k.c. i art. 751 pkt 2 k.c. to i tak wniesione powództwo podlegałoby oddaleniu z uwagi na upływ trzyletniego terminu przedawnienia określonego w art. 118 k.c. Przedmiotowe roszczenie można bowiem uznać za roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Wyższa Szkoła (...) w W. była uczelnią niepubliczną, która swoją działalność w postaci świadczenia usług edukacyjnych prowadziła w sposób stały i zorganizowany. Co istotne, uczelnia swoje usługi świadczyła jedynie odpłatnie, co jednoznacznie wynika ze złożonego do akt sprawy Statutu Uczelni (§ 30 ust. 1 Statutu).

Z omówionych przyczyn należałoby przyjąć, że przedmiotowe roszczenie jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, dla którego jeszcze przed wniesieniem powództwa upłynął trzyletni termin przedawnienia określony w art. 118 k.c.

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazać jednocześnie należy, że w myśl art. 505 13 § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.