descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 18/17

Postanowienie

Dnia 17 sierpnia 2017 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

SSA w SO Grzegorz Ślęzak (spr.)

SSA w SO Stanisław Łęgosz

SSO Ewa Tomczyk

SSA w SO Grzegorz Ślęzak

SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb., po rozpoznaniu sprawy z wniosku J. S. (1) z udziałem G. P. (1) i S. S. o dział spadku postanowił

1. dokonać działu spadku po spadkodawczyni W. S. (1) w skład którego wchodzi nieruchomość położona w miejscowości N., składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) o łącznej powierzchni 2,4036 ha oraz położona w miejscowości W. N., składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...),(...),(...), (...), (...), (...) o łącznej powierzchni 3,0520 ha, opisanych na wyrysie z map ewidencyjnych sporządzonych przez Starostę Powiatu (...) w dniu 27 stycznia 2016 r., dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, dokonać działu spadku po spadkodawczyni H. S. (1) w skład którego wchodzi wyżej opisana nieruchomość oraz nieruchomości położona w N., gminie R., składająca się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) i (...) o łącznej powierzchni 0,0811ha, dla której to nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jest księga wieczysta Kw nr (...), a także dokonać częściowego działu spadku po spadkodawcy J. S. (2), w zakresie jego udziału w wyżej opisanych nieruchomościach w ten sposób, że:

a. wnioskodawczyni J. S. (1) przyznać na wyłączną własność działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) oraz (...),

b. uczestniczkom postępowania G. P. (1) przyznać na współwłasność po 1/2 (jednej drugiej) części działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...), (...), (...), (...), (...), (...). (...), (...), (...), (...),(...),(...)oraz (...),

bez spłat i dopłat pieniężnych pomiędzy uczestnikami postępowania w związku z dokonanym działem spadku,

2. ustalił, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego:

Spadkodawczyni W. S. (2) z domu O., córka L. i B., zmarła w dniu (...) r. w W. N., gdzie ostatnio stale zamieszkała. Spadek po niej na podstawie ustawy w całości nabyła córka H. S. (1) wraz gospodarstwem rolnym.

W. S. (1) była właścicielką nieruchomość położonej w miejscowości N., gmina R. składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami(...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) o łącznej powierzchni 2,4036 ha oraz nieruchomości położonej w miejscowości W. N., gminie R., składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...), (...), (...) (...), (...), (...) o łącznej powierzchni 3,0520 ha na podstawie aktu własności ziemi numer (...)wydanego w dniu 28 września 1972 r. przez wydział (...) w P.

Dla przedmiotowej nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. nie ma założonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów.

Z kolei H. S. (2) z domu S., córka A. i W., zmarła w dniu (...)r. w P., ostatnio stale zamieszkiwała w N.. Spadek po niej na podstawie ustawy nabyli córka J. S. (1) oraz syn J. S. (2), po 1/2 części każde z nich wraz z gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku.

H. S. (1) była właścicielką nieruchomości położonej w N., gminie R., składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami (...) i (...) o łącznej powierzchni 0,0811ha. Dla przedmiotowej nieruchomości w VI Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. założona jest księga wieczysta Kw nr (...).

J. S. (2), syn A. i H., zmarł w dniu (...)r. w P., ostatnio stale zamieszkałym w N.. Spadek po nim na podstawie ustawy nabyły uczestniczki postępowania G. P. (1) i S. S. po 1/2 części każda z nich.

Aktualnie współwłaścicielami nieruchomości będącej przedmiotem postępowania jest spadkodawczyni J. S. (1) w 1/2 części oraz uczestniczki postępowania G. P. (1) i S. S. po 1/4 części każda z nich.

Sąd Rejonowy zważył, iż podstawą prawną złożonego wniosku jest art. 1035 k.c. i następne które określają zasady dokonania działu spadku, albowiem w przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu mamy do czynienia z tego rodzaju sprawą. Przedmiotowa nieruchomość (za wyjątkiem działek oznaczonych numerami (...)) stanowiła własność spadkodawczyni W. S. (1). Z kolei dwie wyżej wskazane działki, oznaczone numerami (...) oraz (...), stanowiły własność H. S. (1).

W toku postępowania strony precyzyjnie określiły czego domagają się w sprawie. Zgodnie oświadczyły, iż wnoszą o objęcie przedmiotowym postępowaniem jedynie nieruchomości zgłoszonych do podziału, które pozostały po zmarłych W. S. (1) i H. S. (1), zgodnie rezygnując z objęciem postępowaniem zgłaszanych do podziału ruchomości należących do wyżej wymienionych. Ponadto strony zgodnie oświadczyły, iż wnoszą o fizyczny podział nieruchomości pomiędzy wnioskodawczynię oraz uczestniczki postępowania, adekwatnie do ich udziałów spadkowych jednakże bez wyceniania nieruchomości oraz bez zasądzania dopłat i spłat pieniężnych pomiędzy nimi, celem wyrównania ewentualnej różnicy w udziałach spadkowych.

W tej sytuacji jedyną sporną okolicznością było ustalenie sposobu dokonania działu spadku po spadkodawczyniach W. S. (1) i H. S. (1), obejmującego nieruchomość położoną w miejscowościach N. oraz W. N..

Dokonując podziału działek pomiędzy strony (przy czym na rzecz uczestniczek postępowania na współwłasność, tak jak o to wnosiły) Sąd wziął pod uwagę jaki jest charakter przedmiotowych gruntów – grunty orne, łąki, grunty leśne. Ponadto kryterium mającym wpływ na przyznanie poszczególnych działek określonym stronom była ich powierzchnia a także okoliczność, ze wnioskodawczyni J. S. (1) jest już właścicielką gruntów położonych w N., co w pełni uzasadnia przyznanie im działek o numerach (...) (będą one stanowiły całość gospodarczą z sąsiednim gruntami, tak jak zasadnie wskazała na to pełnomocnik uczestników postępowania w piśmie k. 65). Pozostałe działki podzielone zostały pomiędzy strony w oparciu o wyżej wskazane kryteria.

W ocenie Sądu taki podział powoduje powstanie dwóch samodzielnych gospodarstw rolnych, mogących być wykorzystywanych przez obie strony do prowadzenia produkcji rolnej.

W tej sytuacji mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia, przyznając wnioskodawczyni J. S. (3) z domu S., córce A. i H. na wyłączną własność działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...), (...), (...), (...), (...),(...), (...)oraz (...), zaś uczestniczkom postępowania G. P. (2) z domu S., córce J. i M. oraz S. S., córce J. i M. przyznając na współwłasność po 1/2 (jednej drugiej) części działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami (...), (...), (...), (...), (...), (...). (...),(...), (...), (...), (...), (...) oraz (...).

O kosztach postępowania w przedmiotowej sprawie Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. (punkt drugi postanowienia).

Powyższe orzeczenie zaskarżyły wnioskodawczyni oraz uczestniczki postępowania.

Apelacja wnioskodawczyni zaskarżyła orzeczenie w pkt 1. lit. b), tj. w części przyznającej na współwłasność uczestniczkom działkę nr (...), zarzucając mu:

1. brak wszechstronnego wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy

2. naruszenie art. 233 § 1 kpc poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez przyznanie na współwłasność w części po 1/2 uczestniczek nieruchomości oznaczonej nr działki (...) zamiast przyznania tej działki dodatkowo wnioskodawczyni co spowodowało naruszenie proporcji posiadanych udziałów stron w podlegającym podziałowi spadku.

3. naruszenie art.682 kpc oraz 688 kpc w związku z art.623 kpc poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyznanie uczestniczkom działki (...) z naruszeniem udziałów we współwłasności w sytuacji gdy działka ta powinna ona być przyznana wnioskodawczyni.

4. zastosowanie niewłaściwej metody działu spadku poprzez podział rzeczy skutkujący ustaleniem nierównych udziałów w podlegającym podziałowi spadku mimo posiadanych udziałów w równej wysokości.

Apelująca wnosiła o:

1. zmianę zaskarżonego postanowienia i dokonanie działu spadku po w ten sposób, iż przyznać dodatkowo na wyłączna własność wnioskodawczyni nieruchomość oznaczona nr działki (...)

2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd l-szej instancji.

Apelacja uczestniczek skarży orzeczenie w całości, zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego:

1. art. 233§1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, jednostronnej i niezupełnej oceny przez Sąd I instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyznanie wnioskodawczyni nieruchomości o wartości przekraczającej wartość jej udziału w majątku spadkowym.

2. art 619 § 1 i 2 k p c poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego oraz dokonanie podziału w naturze z pominięciem wartości poszczególnych działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.

II. przepisów prawa materialnego tj. art 1035 k.c. w związku z art. 212§1 k.c. poprzez pominięcie wartości poszczególnych nieruchomości wchodzących w skład majątku spadkowego i w konsekwencji przyznanie wnioskodawczyni nieruchomości, których wartość przekracza wartość jej udziału w majątku spadkowym.

Mając na uwadze powyższe apelujące wnosiły o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

W toku postępowania przed Sądem II instancji pełnomocnik wnioskodawczyni cofnął swoją apelację i wnosił o oddalenie apelacji uczestniczek.

Pełnomocnik uczestniczek popierał apelację i wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii d/s szacunku nieruchomości na okoliczność wartości przedmiotu działu i wartości poszczególnych nieruchomości przyznanych na własność stronom zaskarżonym postanowieniem.

Sąd Okręgowy uwzględniając powyższy wniosek przeprowadził dowód z opinii biegłego ds. szacunku nieruchomości, który wartość całego przedmiotu działu oszacował łącznie na kwotę 176.000 zł, określając także w opinii wartość poszczególnych nieruchomości.

Wobec wniosków wypływających z powyższej opinii biegłego, strony wraz z ich pełnomocnikami na ostatniej rozprawie apelacyjnej doszły do porozumienia i wnosiły ostatecznie o dokonanie przedmiotowego działu spadków na ich zgodny wniosek w ten sposób aby zmienić zaskarżone postanowienie i przyznaną na wyłączną własność wnioskodawczyni działkę nr (...) przyznać na współwłasność uczestniczkom z zasądzeniem od wnioskodawczyni dopłat na rzecz uczestniczek postępowania wyliczonych w oparciu o opinię biegłego, których płatność rozłożona będzie na raty w okresie czasu wynoszącym 10 miesięcy.

W powyższym więc tylko zakresie uczestniczki popierały swoją apelację, która w tym zakresie została uznana przez wnioskodawczynię, a w pozostałym zakresie cofnęły apelację, co doprowadziło ostatecznie do zgodnego wniosku o dział spadków.

Pełnomocnik uczestniczek wnosił o obciążenie stron wydatkami na biegłego stosownie do ich udziałów w przedmiocie działu, a pełnomocnik wnioskodawczyni wnosił o nieobciążanie wnioskodawczyni tymi kosztami.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Przepis art. 687 k.p.c. oraz 688 k.p.c. preferują dział spadku na zgodny wniosek, przy czym nakładają na sąd powinność nakłaniania zainteresowanych do zgodnego przeprowadzenia działu, a gdy spadkobiercy złożą zgodny wniosek w tym zakresie, nakazują Sądowi wydanie postanowienia odpowiadającego treści zgodnego wniosku, jeśli nie zachodzą ku temu przeszkody prawem przewidziane, nie sprzeciwiają się temu zasady współżycia społecznego ani też nie zostają naruszone w sposób rażący interesy osób uprawnionych.

W toku rozprawy odwoławczej doszło ostatecznie do zgodnego wniosku o dział spadków, który jako nie naruszający wyżej wskazanych warunków podlegał akceptacji Sądu II instancji.

Dlatego też, należało na podstawie art. 386 §1 k.p.c. zmienić zaskarżone postanowienie w sposób odpowiadający ostatecznemu zgodnemu wnioskowi apelujących o dział spadków, co sprowadziło do zmiany zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie na współwłasność uczestniczkom postępowania działki nr (...) i zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczek dopłaty w kwotach po 14.075 zł. na rzecz każdej z nich.

Powyższe dopłaty wynikają z następującego wyliczenia opartego na niekwestionowanej ostatecznie opinii biegłego: wartość całego majątku wynosi 176.000 zł, a zatem udział ½ we współwłasności odpowiada kwocie 88.250 zł, co oznacza, że skoro wnioskodawczyni której udział wynosi połowę otrzymała nieruchomości o łącznej wartości 116.400 zł a uczestniczki otrzymały nieruchomości o wartości 60.100 zł to winna ona dopłacić na ich rzecz do wartości ich udziałów ( łącznie ½ ) kwotę łącznie 28.150 zł ( tj. 88.250 zł – 60.100 zł ), a więc po 14.075 zl na rzecz każdej z nich.

Stosownie też do zgodnych ustaleń stron płatność zasądzonych dopłat rozłożono na trzy raty opisane w postanowieniu, które zamykają się w okresie 10 – miesięcznym.

W pozostałej części ( w zakresie cofniętej apelacji przez wnioskodawczynię oraz w zakresie cofniętej apelacji przez uczestniczki w pozostałej jej części ) postępowanie apelacyjne podlegało umorzeniu na podstawie art. 391 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania odwoławczego między zainteresowanymi orzeczono na zasadzie art. 520 § 1 kpc, z tym, że wydatkami związanymi z kosztami opinii biegłego, które wyniosły łącznie 4.965.75 zł, obciążono strony stosownie do wysokości ich udziałów w przedmiocie działów, mając przy tym na uwadze, że przeprowadzony na wniosek uczestniczek dowód okazał się w sprawie nie tylko przydatny ale i niezbędny i w interesie wszystkich uczestników postępowania.

W świetle złożonego już poza rozprawą oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawczyni Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia jej prośby o nieobciążanie jej wydatkami, które w jej części przejąć musiałby Skarb Państwa przy braku ku temu jakichkolwiek przesłanek, jeśli zważy się na majątkowy charakter sprawy i wykazaną sytuację materialną i majątkową J. S. (1).

Dlatego też, mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania oraz powołane w nich przepisy orzeczono jak w postanowieniu

SSA w SO Grzegorz Ślęzak

SSA w SO Stanisław Łęgosz SSO Ewa Tomczyk