Treść orzeczenia
Sygn. akt II Ca 1562/16
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 6 grudnia 2016 roku
Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Sędzia Sądu Okręgowego Tomasz Sobieraj
Sądu Okręgowego Tomasz Szaj
Sądu Okręgowego Sławomir Krajewski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2016 roku w S. sprawy z powództwa: Związku (...) z siedzibą w W. przeciwko D. W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego D. W. od wyroku Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 7 września 2016 roku, sygn. akt I C 485/16 uchyla zaskarżony wyrok w punktach I i III, znosi postępowanie w tym zakresie prowadzone przed Sądem Rejonowym w Goleniowie i przekazuje sprawę w powyższej części do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Uzasadnienie
Powód Związek (...) w W. wniósł pozew przeciwko pozwanemu D. W., domagając się zasądzenia kwoty 1033 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od kwot i terminów wskazanych w pozwie tytułem wynagrodzenia za korzystanie z praw autorskich reprezentowanych przez powoda wynikającego z umowy z dnia 16 stycznia 2014 roku.
Wyrokiem z dnia 7 września 2016 roku Sąd Rejonowy w Goleniowie:
I. zasądził od pozwanego D. W. na rzecz powoda Związku (...) z siedzibą w W. kwotę 1033 zł z odsetkami ustawowymi naliczanymi w następujący sposób:
- od kwoty 206,60 zł od dnia 22 sierpnia 2014 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 206,60 zł od dnia 27 listopada 2014 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 206,60 zł od dnia 24 lutego 2015 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 206 60 zł od dnia 22 maja 2015 roku do dnia zapłaty,
- od kwoty 206,60 zł od dnia 22 sierpnia 2015 roku do dnia zapłaty,
II. oddalił powództwo w zakresie roszczenia odsetkowego w pozostałym zakresie,
III. zasądził od pozwanego D. W. na rzecz powoda Związku (...) z siedzibą w W. kwotę 249 zł tytułem kosztów postępowania.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, który wniósł o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od na swoją rzecz kosztów procesu za obie instancje.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Zainicjowana wywiedzioną apelacją instancyjna kontrola zaskarżonego orzeczenia wykazała potrzebę uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie jako sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy doszedł bowiem do przekonania, iż w sprawie zaszła nieważność postępowania przewidziana w art. 379 pkt 6 k.p.c. – z uwagi na to, że sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sprawy. Tego rodzaju uchybienie Sąd Okręgowy obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.), niezależnie od tego, czy i która ze stron podnosi zarzut, ani od jego wpływu na treść wyroku.
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że właściwość rzeczowa sądu oznacza podział kompetencji do rozpoznawania spraw w pierwszej instancji pomiędzy sądy różnego rzędu. Z art. 16 i 507 k.p.c. wynika domniemanie właściwości sądu rejonowego, poza sprawami powierzonymi do rozpoznania sądowi okręgowemu. (...) Do spraw objętych art. 17 k.p.c. należą wyodrębnione sprawy niemajątkowe, wskazane rodzaje spraw wynikających z określonych stosunków prawnych, niezależnie od ich majątkowego lub niemajątkowego charakteru oraz wskazane sprawy majątkowe. Zgodnie z art. 17 pkt. 2 k.p.c. do właściwości sądów okręgowych należą między innymi sprawy o ochronę praw autorskich i pokrewnych. Zaznaczyć trzeba, że intencją ustawodawcy było uregulowanie właściwości rzeczowej sądu okręgowego w art. 17 pkt 1-3 k.p.c., w odniesieniu do spraw mających doniosłe znaczenie dla ochrony praw podmiotowych, u podłoża których leżą regulacje o dużym stopniu złożoności, a ich rozpoznanie wymaga większego doświadczenia oraz skupienia ich w mniejszej liczbie sądów [vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 roku, III CZP 86/11 OSNC 2012, nr 7-8, poz. 83, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2015 roku, III CZ 6/15, OSNC 2016, nr 2, poz. 26].
Rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy jest elementem prawa do sądu uregulowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pojęcie "sąd właściwy" obejmuje właściwość rzeczową, miejscową oraz wewnętrzną, jak i sędziego właściwego, czyli takiego, któremu została przyznana władza sądownicza na określonym obszarze jurysdykcyjnym. Właściwość sądu określają przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a status sędziego oraz zasady powoływania na stanowisko sędziowskie art. 55 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U z 2015 roku, poz. 133 ze zm.). Z tych względów, właściwość sądowa ma istotne znaczenie dla prawidłowego przebiegu postępowania sądowego.
W rozpoznawanej sprawie analizując treść art. 17 pkt. 2 k.p.c. należy odwołać się do stanowiska zaprezentowane w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2015 roku ( III CZ 6/15, OSNC 2016, nr 2, poz. 26).
Sąd Najwyższy wskazał, że w judykaturze Sądu Najwyższego pod rządami ustawy z dnia 10 lipca 1952 roku o prawie autorskim (Dz.U. Nr 34, poz. 234 ze zm.) przeważało stanowisko, że sprawy z powództwa twórcy przeciwko wydawcy o zapłatę wynagrodzenia należą do kategorii spraw o ochronę praw autorskich w rozumieniu art. 17 pkt 2 k.p.c., w związku z czym w pierwszej instancji objęte są właściwością sądów wojewódzkich [vide orzeczenie z dnia 29 grudnia 1971 roku, I CZ 205/71, OSPiKA 1972, nr 9 poz. 173, uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 6 listopada 1976 roku, III CZP 10/76 - zasada prawna - OSNCP 1977, nr 3, poz. 42 oraz wyrok z dnia 8 grudnia 1976 roku, III CRN 269/76, OSNCP 1977, nr 10, poz. 191; odmiennie postanowienie z dnia 9 lutego 1973 roku, II CZ 4/73, OSNCP 1973, nr 12, poz. 222]. Stanowisko to uzasadniano tym, że w świetle art. 15 pkt 3 ustawy z dnia 10 lipca 1952 roku o prawie autorskim prawo autorskie obejmowało prawo do wynagrodzenia za wykorzystanie utworu. Na tej podstawie przyjmowano, że twórca, występując do sądu o zapłatę wynagrodzenia autorskiego, dochodzi ochrony swojego prawa autorskiego. Stanowisko to oceniano rozbieżnie w nauce. Jego przeciwnicy podnosili, że prawo do wynagrodzenia, o którym była mowa w art. 15 pkt 3 ustawy z dnia 10 lipca 1952 roku o prawie autorskim, nie miało charakteru bezwzględnego, a spór o wynagrodzenie był zwykłym sporem umownym, a nie sporem o ochronę prawa autorskiego.
Sąd Najwyższy zauważył, że przepis art. 17 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 roku Nr 90, poz. 631 ze zm.) także stanowi, że twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Spory wywołuje natura tego prawa. Zgodnie z jednym stanowiskiem, chodzi tu o prawo względne [vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1999 roku, II CKN 573/98, nie publ., i z dnia 20 maja 1999 roku, I CKN 1139/97, OSNC 2000, nr 1, poz. 6], a według drugiego zapatrywania jest to prawo bezwzględne. Jako pochodną tych sporów traktuje się to, czy sprawa o wynagrodzenie na podstawie umowy o przeniesienie praw autorskich jest sprawą o ochronę praw autorskich w rozumieniu art. 17 pkt 2 k.p.c., czy też przepis ten dotyczy jedynie spraw obejmujących roszczenia, o których mowa w art. 78 lub 79 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a zatem spraw o naruszenie praw autorskich (vide art. 80 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
Sąd Najwyższy uznał, że przekazanie w art. 17 pkt 2 k.p.c. do właściwości sądów okręgowych spraw o ochronę praw autorskich i pokrewnych motywowane jest - podobnie jak w wypadku innych kategorii spraw wskazanych w tym przepisie - założeniem, że sprawy takie z reguły mają bardziej złożony charakter prawny ze względu na regulacje leżące u ich podłoża. Wymagają one zatem większego doświadczenia, jak również koncentracji w ramach mniejszej liczby sądów, dlatego w pierwszej instancji mają je rozpoznawać sądy okręgowe, a nie sądy rejonowe. Właściwość sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.c. nie jest też uzależniona od majątkowego albo niemajątkowego charakteru sporu.
Sąd Najwyższy zauważył, że ustawodawca posługuje się w art. 17 pkt 2 k.p.c. pojęciem spraw o ochronę praw autorskich. O ochronie praw autorskich - osobistych i majątkowych - jest także mowa w tytułach rozdziałów 8 i 9 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Sugeruje to wykładnię art. 17 k.p.c. w kierunku ograniczenia właściwości sądu okręgowego tylko do spraw, w których dochodzone są roszczenia z tytułu naruszenia praw autorskich, o których mowa w art. 78 i 79 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przy takim ujęciu istotnie decydujący wpływ na wykładnię art. 17 pkt 2 k.p.c. ma okoliczność, czy prawo do wynagrodzenia stanowi rodzaj bezwzględnego autorskiego prawa majątkowego, w razie naruszenia którego twórca może korzystać z roszczeń określonych w art. 79 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Sąd Najwyższy przyjął, że wykładnia art. 17 pkt 2 k.p.c. powinna jednak uwzględniać to, że występujące w tym przepisie pojęcie spraw o ochronę praw autorskich użyte jest na potrzeby ściśle procesowe, tj. wyznaczenia granic właściwości rzeczowej sądu okręgowego, a także to, że celem tego przepisu jest przekazanie do tego sądu określonej kategorii spraw ze względu na szczególny charakter regulacji prawnych leżących u ich podłoża. Zasadne jest więc interpretowanie określenia "sprawy o ochronę praw autorskich" przy uwzględnieniu wskazanej funkcji, co sprawia, że ochrona praw autorskich nie powinna być w tym przypadku łączona tylko z ochroną autorskich praw osobistych i autorskich praw majątkowych w rozumieniu rozdziałów 8 i 9 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych Cel przekazania przedmiotowych spraw do właściwości rzeczowej sądu okręgowego przemawia za tym, aby pojęciem tym obejmować ogół spraw o roszczenia na tle regulacji prawa autorskiego.
Sąd Najwyższy zauważył, że regulacje właściwości sądu, w tym także właściwości rzeczowej, muszą być - z natury rzeczy - jak najmniej skomplikowane i zdatne do przewidywalnego i prostego zastosowania. Przeczy temu założeniu interpretowanie art. 17 pkt 2 k.p.c. - w zakresie sformułowania "sprawy o ochronę praw autorskich" - z uwzględnieniem teoretycznego sporu o naturę prawną prawa do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Rozwiązanie zakładające, że sprawy o ochronę praw autorskich to wszystkie sprawy o roszczenia na tle prawa autorskiego (w znaczeniu przedmiotowym), ma tę zaletę, że pozwala na kumulację w jednym postępowaniu roszczeń o wynagrodzenie z tytułu przeniesienia praw autorskich z roszczeniami z tytułu ich naruszenia, które określają art. 78 i 79 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Może się zdarzyć, że strona umowy o przeniesienie praw autorskich nie tylko nie zapłaci wynagrodzenia, ale będzie korzystać z utworu w zakresie pól eksploatacji nieobjętych umową. W takim wypadku twórca może wystąpić z żądaniem zapłaty wynagrodzenia w myśl umowy oraz z roszczeniami z tytułu naruszenia jego praw autorskich w odniesieniu do pól eksploatacji nieobjętych umową. Szersze rozumienie art. 17 pkt 2 k.p.c. pozwala na objęcie obu kategorii żądań właściwością sądu okręgowego. Ich odrzucenie powodowałoby, że w sprawie o wynagrodzenie umowne właściwy jest sąd rejonowy (art. 17 pkt 4 k.p.c.), podczas gdy roszczenia wynikające z naruszenia praw autorskich przynależą do właściwości sądu okręgowego (art. 17 pkt 2 k.p.c.). Sformułowanie art. 17 pkt 2 k.p.c. - odmienne niż w wypadku art. 17 pkt 1 in principio k.p.c. - wykluczałoby przyjęcie kompleksowej właściwości sądu okręgowego.
Kierując się powyższymi przesłankami sąd odwoławczy uznał, że skoro w rozpoznawanej sprawie strona powodowa domagała się zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z praw autorskich osób reprezentowanych przez powoda jako organizacji zbiorowego zarządzania, to jest to sprawa o ochronę prawa autorskich w rozumieniu art. 17 pkt. 2 k.p.c. Tym samym rozpoznanie tej sprawy przez sąd rejonowy prowadzi do nieważności postępowania, którą sąd odwoławczy musiał uwzględnić z urzędu. Zaznaczyć trzeba dodatkowo, że fakt, że powyższa sprawa należy do właściwości rzeczowej sądu okręgowego, stanowiło przeszkodę do rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym. Z tego względu sąd odwoławczy rozpoznał apelację w postępowaniu zwykłym.
Argumentując jak powyżej Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w zaskarżonej części, zniósł postępowanie przed sądem pierwszej instancji w tym zakresie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie jako sądowi właściwemu rzeczowo, pozostawiając – zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji.