descriptionTreść orzeczenia

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2024 roku Sąd Rejonowy w Goleniowie po rozpoznaniu sprawy z wniosku X. I. z udziałem Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o ustanowienie służebności przesyłu (sygn. akt I Ns 199/20):

- w punkcie I. ustanowił na rzecz uczestniczki postępowania służebność przesyłu obciążającą nieruchomości gruntowe oznaczone numerami działek (...), obręb (...) N., gmina S., dla których to nieruchomości Sąd Rejonowy w Goleniowie prowadzi księgę wieczystą (...), stanowiące własność X. I., polegającą na wykorzystywaniu postawionych na nieruchomości obciążonej urządzeń przesyłowych linii wodociągu (...) oraz (...) wraz z prawem dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji urządzeń przesyłowych i ich instalacji, prawem wejścia i wjazdu na teren nieruchomości obciążonych odpowiednim sprzętem, na działce nr (...) na powierzchni 0,0559 ha, na działce nr (...) 0,0565 ha, w zakresie i o przebiegu oznaczonym na mapie geodezyjnej sporządzonej 22 czerwca 2022 roku przez geodetę M. D., wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Starostę (...) pod numerem (...), znajdującej się na karcie 236, stanowiącej integralną część postanowienia;

- w punkcie II. zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy 60.600 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie I. postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty;

- w punkcie III. zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 1.097 zł tytułem kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty;

- w punkcie IV. oddalił wnioski w pozostałym zakresie;

- w punkcie V. nakazał pobrać od uczestniczki postępowania na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Goleniowie kwotę 7.594,07 zł tytułem nieuiszczonych w toku postępowania kosztów sądowych, które tymczasowo poniósł Skarb Państwa.

Swoje rozstrzygnięcie sąd rejonowy oparł o ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne zawarte w pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na kartach 481 – 488 verte akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią swojego uzasadnienia bez konieczności ich ponownego przytaczania.

Apelację od powyższego postanowienia wywiodła uczestniczka postępowania zaskarżając orzeczenie w części, tj. w zakresie punktów II., III. i V., czyli w części dotyczącej ustalenia wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Zaskarżanemu postanowieniu apelujący zarzucił naruszenie:

1) prawa procesowego, a to art. 232, 233 § 1 w zw. z art. 286 k.p.c. poprzez niedokonanie oceny zebranego materiału dowodowego lub dokonanie tej oceny z przekroczeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego, w szczególności bezkrytycznego przyjęcia opinii biegłego w zakresie wysokości należnego wnioskodawcy wynagrodzenia, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wynosi 60.600 zł, podczas gdy opinia ta zawierała wady, w szczególności została sporządzona przy przyjęciu komercyjnego przeznaczenia nieruchomości, podczas gdy nieruchomość ma przeznaczenie rolne; ponadto sąd pierwszej instancji dokonując oceny materiału dowodowego nie uwzględnił innych czynników, niż obniżenie wartości nieruchomości, mających wpływ na wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu;

2) prawa procesowego, a to art. 235 2 § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego na wysokość wynagrodzenia należnego wnioskodawcy przy przyjęciu faktycznego przeznaczenia nieruchomości, podczas gdy był to dowód mający dla sprawy istotne znaczenie;

3) prawa materialnego, a to art. 305 1 § 2 k.c. poprzez przyjęcie, że „odpowiednie wynagrodzenie”, o którym mowa w tym przepisie, może być ustalone wyłącznie jako odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości, podczas gdy na ustalenie tego wynagrodzenia ma wpływ szereg innych czynników, a ponadto nie powinno ono prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia właściciela nieruchomości.

W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w części, poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia co do punktów II., III. i V. oraz ustalenie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w wysokości odpowiedniej; zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wysokości wynagrodzenia należnego wnioskodawcy za ustanowienie służebności przesyłu przy uwzględnieniu faktycznego (rolnego) przeznaczenia nieruchomości gruntowej oznaczonej nr działek (...), obręb (...) N., gmina S., dla których Sąd Rejonowy w Goleniowie prowadzi księgę wieczystą (...), przez które przebiegają urządzenia przesyłowe - linie wodociągu (...) oraz (...), a także innych czynników, mających wpływ na ustalenie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w odniesieniu do punktów II., III. i V. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od apelującej na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, w postępowaniu apelacyjnym. Wskazał, że do pisma załączono fragmenty dokumentów potwierdzających prawidłowość metodyki biegłego zgodnej z zasadami branżowymi i standardami rzeczoznawców majątkowych. Wnioskodawca wniósł o dopuszczenie dowodu z tych dokumentów, a w razie odmowy – traktowanie ich jako element stanowiska procesowego.

Sąd okręgowy zważył, co następuje

Apelacja okazała się nieuzasadniona, wobec czego podlegała oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Z cytowanego przepisu, mającego z mocy art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednie zastosowanie także w postępowaniu nieprocesowym, przy uwzględnieniu koncepcji apelacji pełnej, wynika, że sąd drugiej instancji obowiązany jest ponownie merytorycznie rozpoznać sprawę, niezależnie od zarzutów apelacji i skontrolować prawidłowości postępowania przed sądem pierwszej instancji, przy związaniu jednak ujętymi w apelacji zarzutami naruszenia prawa procesowego ( por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15).

Realizując powyższy obowiązek i biorąc pod uwagę wyznaczony apelacją zakres zaskarżenia sąd drugiej instancji miał na względzie, że postanowienie sądu rejonowego z dnia 3 lipca 2024 roku zostało zaskarżone jedynie częściowo, tj. co do punktów II., III. i V. sentencji. W związku z tym sąd okręgowy w swoich rozważaniach skoncentrował się wyłącznie na tych aspektach postanowienia sądu pierwszej instancji, które objęte były wskazanym przez skarżącą spółkę zakresem zaskarżenia i stały się przedmiotem zarzutów apelacji, a te dotyczyły wysokości wynagrodzenia należnego wnioskodawcy za ustanowienie służebności przesyłu i ogniskowały się wokół dowodu z opinii biegłego, którego prawidłowość kwestionowała skarżąca spółka.

Trafnie sąd pierwszej instancji żądanie wniosku rozpoznał przez pryzmat art. 305 1 k.c., zgodnie z którym, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Cytowany przepis reguluje instytucję służebności przesyłu, która dotyczyć urządzeń przesyłowych w rozumieniu art. 49 § 1 k.c., tj. urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych. Z kolei stosownie do dyspozycji art. 305 2 § 2 k.c., jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Możliwość zatem domagania się ustanowienia służebności przesyłu uzależniona jest od konieczności ustanowienia tego prawa celem korzystania przez przedsiębiorcę z urządzeń przesyłowych. Zazwyczaj, gdy na gruncie posadowione są urządzenia przesyłowe, przesłanka będzie spełniona, gdyż oczywiste jest, że do właściwego korzystania z takich urządzeń niezbędne jest dokonywanie ich napraw i konserwacji, a niekiedy nawet wymiany, stąd będzie istniała potrzeba wchodzenia na nieruchomość w celu dokonywania tych czynności (J. Ciszewski, Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, LexisNexis 2014).

Z bezspornych okoliczności rozpatrywanej sprawy wynikało, że na objętej wnioskiem nieruchomości wybudowana została sieć wodociągowa (...), która przebiega przez działkę nr (...), oraz wodociąg (...) przebiegający przez działkę nr (...), które to sieci stanowią własność uczestniczki postępowania, która to spółka jest przedsiębiorcą przesyłowym wykorzystującym infrastrukturę przesyłową w prowadzonej działalności gospodarczej. Zaistniały wobec tego przewidziane w art. 305 1 k.c. i art. 305 2 § 2 k.c. przesłanki do ustanowienia na nieruchomości wnioskodawcy służebności przesyłu na rzecz uczestniczki postępowania w zakresie niezbędnym do eksploatowania przez nią posadowionych na nieruchomości wodociągów, skoro bezspornie stale korzysta ona z tych urządzeń w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa, a nie dysponuje żadnym tytułem prawnym uprawniającym do korzystania z nieruchomości wnioskodawcy. Prawidłowo zatem co do zasady sąd rejonowy uznał za słuszne żądanie wniosku. Apelująca kwestionowała natomiast wysokość wynagrodzenia należnego wnioskodawcy za ustanowienie służebności przesyłu.

Rozważając kwestię wysokości należnego wnioskodawcy wynagrodzenia sąd odwoławczy miał na uwadze, że ustawodawca na gruncie przepisu art. 305 2 § 1 k.c. przewidział, że wynagrodzenie to ma być „odpowiednie”, bez sprecyzowania jakie kryteria miałyby wpływać na jego wymiar. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno jednak odpowiadać wartości wszelkich szkód i niedogodności poniesionych przez właściciela nieruchomości ze względu na postawienie przez przedsiębiorstwo przesyłowe oraz eksploatację urządzeń, o których mowa w art. 49 k.c. ( vide m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2018 r., V CSK 437/17). Winno być więc być proporcjonalne do stopnia ingerencji uprawnionego do służebności w treść cudzego prawa własności, uwzględniać wartość wykorzystywanej nieruchomości, przewidywany okres korzystania ze służebności i społeczno-gospodarcze przeznaczenie nieruchomości obciążonej służebnością oraz samej służebności ( vide orzeczenia Sądu Najwyższego z 5. czerwca 2009 r., I CSK 392/08, 3. lutego 2010 r., II CSK 444/09 i 8. lutego 2013 r., IV CSK 317/12).

Bałamutne są w ocenie sądu drugiej instancji argumenty apelacji co do tego, że przeprowadzenie instalacji wodociągowych przez nieruchomość wnioskodawcy nie powoduje żadnych uciążliwości dla właściciela i że nie jest on ograniczony w korzystaniu ze swojej własności. Dla sądu okręgowego jest oczywiste, że posadowienie pod powierzchnią gruntu instalacji wodociągowej nie pozostaje bez wpływu na sposób korzystania z nieruchomości niezależnie od jej przeznaczenia i sposobu czynienia z niej użytku. Ogranicza to bowiem w sposób istotny możliwość zabudowy i prowadzi do konieczności jej dopasowania do przebiegu istniejących rurociągów, nadto wymaga uwzględnienia ewentualności nie tylko wejścia na teren nieruchomości przez pracowników przedsiębiorstwa przesyłowego (czy choćby wykonania przez nich przelotów dronem) dla przeprowadzenia rutynowej kontroli, ale także ryzyka wykonywania prac ziemnych, gdy zajdzie taka konieczność. Nawet w przypadku nieruchomości wykorzystywanych rolniczo prowadzi to do zakłóceń w korzystaniu z nich, jako że prowadzenie upraw na tej części nieruchomości, przez którą przebiegają instalacje, jest praktycznie wykluczone. Po pierwsze praca ciężkim sprzętem może rodzić zagrożenie przypadkowego uszkodzenia znajdującego się pod powierzchnią gruntu rurociągu, a po wtóre realnie istniejące ryzyko zniszczenia zasiewów czy nasadzeń na trasie jego przebiegu przez pracowników przedsiębiorstwa przesyłowego wykonujących czynności związane z eksploatacją instalacji poddaje w wątpliwość ekonomiczną opłacalność tak realizowanej uprawy nawet wówczas, gdy istnieje ku temu techniczna możliwość. W praktyce jedynie w odniesieniu do gruntów wykorzystywanych na łąki, pastwiska czy działki rekreacyjne, na których nie jest prowadzona żadna intensywna działalność rolnicza i które nie mają przeznaczenia mieszkaniowego czy też komercyjnego, wobec czego nie będzie prowadzona na nich zabudowa, można mówić o stosunkowo niewielkim wpływie posadowienia urządzeń przesyłowych na możliwość niezakłóconego korzystania z takiej nieruchomości i nieznacznym ograniczeniu uprawnień właściciela. W przypadku natomiast działek budowlanych, komercyjnych czy nawet przeznaczonych pod uprawę roli przeprowadzenie przez takie grunty rurociągu zawsze w jakiejś części pozbawia właściciela możliwości czynienia użytku z przedmiotu jego prawa. Wbrew zatem stanowisku uczestniczki postępowania ograniczenie to ma istotny zakres, który jedynie w odniesieniu do działki nr (...) jest nieco mniej dolegliwy, jako że instalacja została poprowadzona wzdłuż przebiegu jej granicy. W takiej sytuacji wynagrodzenie należne właścicielowi w związku z ustanowieniem służebności przesyłu nie może mieć wymiaru wyłącznie symbolicznego i uwzględniać jedynie interes przedsiębiorcy, który wyraża się dążeniem do minimalizowania obciążeń finansowych. Skoro prawo własności doznaje realnych ograniczeń, to nieruchomość traci na atrakcyjności rynkowej i siłą rzeczy jej wartość spada. Wszystkie powyżej opisane elementy należy zatem uwzględnić przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia należnego z tytułu takiego obciążenia nieruchomości, aby dzięki temu doznany przez jej właściciela uszczerbek został wyrównany poprzez zapłatę określonej sumy pieniężnej.

Ustalenie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wymagało wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c., wobec czego mogło nastąpić jedynie w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy ( vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2011 r., UK 339/10, z dnia 11 marca 2010 r., IV CSK 388/09, 12 kwietnia 2002 r., I CKN 92/00, z dnia 8 listopada 1988 r., II CR 312/88 oraz dnia 11 czerwca 1974 r., II CR 260/74) i taką opinię sporządził na potrzeby postępowania przed sądem rejonowym biegły rzeczoznawca majątkowy I. A., w której oszacował wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości wnioskodawcy:

- na kwotę 32 700 zł (instalacja na działce nr (...) przy uwzględnieniu zajętej na potrzeby służebności powierzchni wynoszącej 945 m 2);

- na kwotę 27 900 zł (instalacja na działce nr (...) przy uwzględnieniu zajętej na potrzeby służebności powierzchni wynoszącej 901 m 2).

Po sporządzeniu ww. opinii biegłego doszło do zmiany przepisów i w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez sąd rejonowy obowiązywało rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U.2023.1832). Uregulowało ono nieco inaczej zasady określania wartości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, niż to wynikało z przepisów uprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U.2021.555 t.j.). Już tylko z tej przyczyny sąd okręgowy uznał, że na etapie postępowania apelacyjnego konieczne stało się dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego celem ustalenia wysokości spornego wynagrodzenia na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów. Wobec powyższego sąd odwoławczy dopuścił dowód z pisemnej uzupełniającej opinii biegłego I. A. na okoliczność ustalenia wartości jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu o treści określonej w punkcie I. postanowienia Sądu Rejonowego w Goleniowie z 3. lipca 2024 roku i taką też opinię biegły sporządził (karta 541 – 608 akt) wyliczając jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na kwoty:

- 35 000 zł (instalacja na działce nr (...) przy uwzględnieniu zajętej na potrzeby służebności powierzchni wynoszącej 945 m 2);

- 30 100 zł (instalacja na działce nr (...) przy uwzględnieniu zajętej na potrzeby służebności powierzchni wynoszącej 901 m 2).

Sąd odwoławczy po dokonaniu analizy opinii uzupełniającej biegłego I. A. doszedł do przekonania, że opinii tej należało nadać istotny walor dowodowy, co z kolei pozwalało na czynienie na jej podstawie ustaleń faktycznych w sprawie. Biegły w sposób szczegółowy opisał czynniki, jakie stanowiły podstawy dla oszacowania wynagrodzenia we wskazanej wysokości, a sąd nie widział podstaw do negowania przyjętej metody wyceny, nadto wyliczenia biegłego nie budziły zastrzeżeń sądu odwoławczego, gdyż biegły wyczerpująco przedstawił sposób dokonanej wyceny uzasadniając należycie swe stanowisko i odpowiadając na rozprawie na podniesione przez skarżącą zarzuty. Biegły uwzględnił, że w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nieruchomość wnioskodawcy została w znacznej części ujęta jako teren przeznaczony pod zabudowę usługową. Skarżąca spółka zarzucała w apelacji, że obie działki mają przeznaczenie rolne i częściowo leśne, co wynika także z treści księgi wieczystej, a obecnie nieruchomość wykorzystywana jest na cele rolne. Zdaniem sądu okręgowego zarzuty te nie są trafne. Z treści przepisów art. 154 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wynika kolejność działań, do jakich zobowiązany jest rzeczoznawca majątkowy, ustalając przeznaczenie nieruchomości. W pierwszej kolejności zobowiązany jest uwzględnić przeznaczenie nieruchomości określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a gdy brak jest takiego planu, przeznaczenie nieruchomości ustala się na podstawie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu lub na podstawie ustaleń planu ogólnego gminy. Dopiero w przypadku braku planu miejscowego lub decyzji rzeczoznawca majątkowy uwzględnia faktyczny sposób użytkowania ( vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19. października 2017 r., I OSK 3495/15). Biegły I. A. sporządzając swoją opinię uwzględnił wymaganą przepisami kolejność, jako że wziął pod uwagę to, jak nieruchomość wnioskodawcy została oznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Sąd odwoławczy zwraca uwagę na to, że w przypadku wielu nieruchomości, które mogą zostać zabudowane, wartość nieruchomości zależy w większym stopniu od tego, jak mogą one zostać wykorzystane, niż od tego, jak faktycznie są wykorzystywane przed zabudowaniem. Z tego względu bardziej istotne jest uwzględnianie przez rzeczoznawcę majątkowego potencjalnego przeznaczenia nieruchomości niż bazowanie na realnym sposobie korzystania z niej. Dlatego też aktualne wykorzystanie nieruchomości przez wnioskodawcę nie wpływa na jej wartość rynkową, jako że ta zależy w głównej mierze od możliwości inwestycyjnych, jakie przeznaczenie działki daje jej ewentualnemu nabywcy. Sąd okręgowy uznaje za przekonujące stanowisko biegłego rzeczoznawcy co do tego, że przeznaczenie nieruchomości i jej położenie w pobliżu głównych szlaków komunikacyjnych daje potencjalnemu inwestorowi możliwość podjęcia na niej działalności komercyjnej, co istotnie zwiększa jej atrakcyjność rynkową, a tym samym wpływa na wartość, która z kolei przekłada się bezpośrednio na wysokość należnego wnioskodawcy wynagrodzenia.

Nie ma przy tym istotnego znaczenia treść wpisów w księdze wieczystej określających przeznaczenie nieruchomości, do czego odwoływała się uczestniczka postępowania w swojej apelacji. Sama skarżąca zwróciła przy tym uwagę na pomocniczą w istocie rolę tych wpisów i to, że mają one znaczenie jedynie faktyczne a nie prawne i nie są objęte rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Należy mieć na uwadze, że dział I. księgi wieczystej ma odzwierciedlać sposób opisania działki w rejestrze gruntów, a nie treść planów zagospodarowania przestrzennego, które w praktyce określają przeznaczenie danej nieruchomości. Tymczasem w niniejszej sprawie działki składające się na nieruchomość obciążoną w przeważającej mierze przeznaczone są pod zabudowę usługową, a jedynie w części mają przeznaczenie pod zabudowę zagrodową czy jako teren lasu. Tym samym to dominujące przeznaczenie danej nieruchomości ma rozstrzygające znaczenie dla określenia jej wartości i to ograniczenia dotyczące owego zasadniczego przeznaczenia gruntu muszą zostać uwzględnione przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia należnego właścicielowi z tytułu obciążenia jego własności służebnością przesyłu. Zostało to uwzględnione przez biegłego I. A. w sporządzonej przez niego opinii pisemnej, zaś podczas rozprawy apelacyjnej biegły szczegółowo odpowiedział na pytania pełnomocnika skarżącej i odniósł się do stawianych przez niego zarzutów odnoszących się do opinii pisemnej. Wyjaśnił m.in., że to sposób postrzegania nieruchomości przez potencjalnych nabywców decyduje o jej rzeczywistej atrakcyjności rynkowej i to ich perspektywa ma znaczenie rozstrzygające dla oszacowania wartości gruntu. Na to z kolei w decydującej mierze wpływa przeznaczenie nieruchomości ujęte w planie zagospodarowania przestrzennego nie zaś faktyczny sposób czynienia z niej użytku przez aktualnego właściciela. Podał również, że geodezyjne wyznaczenie przebiegu służebności ma jedynie pomocnicze znaczenie dla określenia wartości związanego z tą służebnością wynagrodzenia, jako że dla przeciętnego odbiorcy istotniejszy jest rzeczywisty wpływ tej służebności na możliwość czynienia użytku z nieruchomości obciążonej niż jej formalny zakres opisany w księdze wieczystej. Zdaniem sądu okręgowego opinię biegłego należało ocenić jako racjonalną, zaś wyjaśnienia złożone na rozprawie za przekonujące w świetle doświadczenia życiowego. Stanowisko apelującej wskazywało natomiast na dążenie do podważenia wniosków opinii niezależnie od przedstawianej przez biegłego argumentacji. Uczestniczka postępowania starała się deprecjonować opisane w opinii atrybuty nieruchomości, w tym m.in. jej kwestionowała jej atrakcyjność inwestycyjną, podkreślała brak odpowiedniego uzbrojenia (podłączenie do sieci wodno-kanalizacyjnej) i perspektyw na zmianę tego stanu rzeczy (wyłączenie miejscowości N. spod planów rozbudowy miejskiej infrastruktury kanalizacyjnej). Tymczasem biegły na rozprawie wskazał, że dla działalności przedsiębiorców z branży magazynowej te mankamenty nie mają istotnego znaczenia, jako że o atrakcyjności nieruchomości decyduje bliskość głównych szlaków komunikacyjnych, zaś stosunkowo niskim kosztem można wyeliminować jej braki związane z uzbrojeniem poprzez wykonanie własnego ujęcia wody (studnia) i zbiornika na ścieki. Tego rodzaju działalność nie wymaga innej wody niż użytkowa, wobec czego zarówno jej pobór, jak i ilość produkowanych ścieków pozostają na stosunkowo niskim poziomie, stąd też brak podłączenia do infrastruktury komunalnej nie stanowi istotnego problemu. Wbrew zatem stanowisku apelującej nieruchomość jest atrakcyjna dla potencjalnych inwestorów, a jej aktualny sposób wykorzystania i stan uzbrojenia nie wpływa na zmniejszenie jej wartości rynkowej, co z kolei bezpośrednio przekłada się na wysokość wynagrodzenia za ustanowienie na nieruchomości służebności przesyłu. Sąd okręgowy uznał, że przeprowadzony w postępowaniu odwoławczym dowód z opinii uzupełniającej wyjaśnia w wystarczającym stopniu zgłoszone w apelacji wątpliwości i nie ma potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego tylko z tej przyczyny, że skarżąca nie była zadowolona z treści sporządzonej opinii biegłego, która nie była zgodna z jej oczekiwaniami. Wyliczona na etapie postępowania apelacyjnego wartość tego wynagrodzenia okazała się ostatecznie nawet wyższa od tej, która ustalił sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że nie doszło do ustalenia przez sąd rejonowy wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na poziomie wyższym od faktycznie należnego wnioskodawcy. Ponieważ jednak wnioskodawca nie zaskarżył postanowienia sądu rejonowego, to obowiązujący w postępowaniu apelacyjnym zakaz reformationis in peius uregulowany w art. 384 k.p.c. i mający zastosowanie także w postępowaniu nieprocesowym z mocy art. 13 § 2 k.p.c., nie pozwalał na zmianę zaskarżonego orzeczenia na niekorzyść skarżącej spółki.

Stąd też nie było racjonalnych argumentów za uznaniem zasadności stanowiska wyrażonego w apelacji. Przyjmując wobec powyższego, że wbrew stanowisku skarżącej ustalona przez sąd rejonowy wysokość wynagrodzenia związanego z ustanowieniem służebności przesyłu jest prawidłowa, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. sąd okręgowy apelację oddalił jako nieuzasadnioną, orzekając jak w treści punktu 1. sentencji.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 2. sentencji postanowienia stosownie do dyspozycji art. 520 § 3 k.p.c. stanowiącego, że jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie. Dla zastosowania ww. przepisu istotne jest stwierdzenie, czy pomiędzy uczestnikami zachodzi sprzeczność interesów. O takiej sprzeczności możemy mówić m.in. w sprawie o ustanowienie służebności ( vide postanowienia Sądu Najwyższego: z 5. grudnia 2012 r., I CZ 148/12, 25. sierpnia 2011 r., II CZ 55/11 i 19. listopada 2010 r., III CZ 46/10). W takim przypadku orzeczenie sądowe zaspokaja wyłącznie interes wnioskodawcy albo uczestnika, jako że uwzględnienie wniosku prowadzi do ustanowienia służebności i obciążenia nieruchomości, zaś oddalenie oznacza, że ograniczone prawo rzeczowe nie powstaje. Uznając, że interesy stron w tym postępowaniu były niewątpliwie sprzeczne, gdyż uczestniczka postępowania dążyła do obniżenia wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności, finalnie w całości obciążono skarżącą obowiązkiem zwrotu wnioskodawcy poniesionych przezeń kosztów postępowania przed sądem drugiej instancji. Na koszty te w zasądzonej wysokości 240 zł składało się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego ustalone w stawce minimalnej stosownie do § 5 pkt 3) w zw. § 10 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 tj.). Przy tym koszty te, stosownie do dyspozycji art. 98 § 1 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., zasądzono na rzecz wnioskodawcy z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tej części do dnia zapłaty.

Sędzia Ziemowit Parzychowski

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)