descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 1237/16

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 29 grudnia 2016 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: SSO Teresa Strojnowska

Protokolant: starszy protokolant sądowy Beata Wodecka

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 maja 2016 roku Sąd Rejonowy w Kielcach, w sprawie VIII C 586/16 upr. zasądził od L. G. na rzecz T. S. (1) kwotę 1 239,00 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 6 kwietnia 2013 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem iż jeżeli tak określone odsetki umowne po dniu 1 stycznia 2016 roku byłyby wyższe niż odsetki maksymalne, za opóźnienie należą się odsetki maksymalne za opóźnienie (pkt I), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) oraz rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt III).

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód T. S. (1), zaskarżając go częściowo, tj. co do punktu II i III i zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 58 § 1 i 3 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że postanowienia umowy pożyczki gotówkowej (...)z dnia 5 marca 2013 roku dotyczące prowizji od udzielenia kredytu oraz opłaty zabezpieczającej udzielony kredyt są nieważne, albowiem mają na celu obejście przepisów prawa określającego wysokość odsetek maksymalnych, wynikającego z przekonania, iż jedynym wynagrodzeniem z tytułu udzielenia pożyczki winny być odsetki w sytuacji, gdy ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim posługuje się sformułowaniem całkowitego kosztu kredytu, dopuszczając jednocześnie naliczanie tzw. pozakodeksowych kosztów kredytu, które w dacie zawarcia umowy nie były limitowane przepisem ustawy;

- art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek przyjęcia, że postanowienia umowy kredytowej przewidujące prowizję od udzielenia kredytu oraz opłatę zabezpieczającą, nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą pozwanej (konsumenta), bowiem kształtują prawa i obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, w sytuacji gdy postanowienia określają głównie świadczenia stron i zostały jednoznacznie (także kwotowo) sformułowane w umowie pożyczki (§ 7), co w oparciu o art. art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. wyklucza sankcję braku indywidualnego związania.

Z uwagi na powyższe powód wniósł o:

- zmianę wyroku w zaskarżonej części, poprzez uwzględnienie powództwa co do kwoty 371,70 zł, a w konsekwencji zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania poprzez zasądzenie od pozwanej na jego rzecz pełnych kosztów procesu, ewentualnie

- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja powoda jest niezasadna, co skutkuje jej oddaleniem.

Mając na uwadze, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu uproszczonym i Sąd drugiej instancji nie przeprowadzał postępowania dowodowego, to stosownie do art. 505 13 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku zostaje ograniczone jedynie do wyjaśnienia jego podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa.

Wskazać należy, że zarzuty sformułowane przez apelującego zmierzają do wykazania, iż zastrzeżenia umowne zawarte w § 7 umowy pożyczki i przewidujące z góry określone z tytułu prowizji w wysokości 5 % kwoty pożyczki, tj. 80,54 zł oraz opłaty zabezpieczające w wysokości 291,16 zł, które stanowią całkowity koszt pożyczki mieściły się w granicach swobody kontraktowej i jako takie nie mogły stanowić niedozwolonych klauzul umownych. Z takim zapatrywaniem skarżącego nie sposób się zgodzić.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

Z kolei za sprzeczną z dobrymi obyczajami należy uznać klauzulę godzącą w równowagę kontraktową, natomiast „rażące naruszenie interesów konsumenta” polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym (tak SN w wyrokach: z 13 lipca 2005 r., I CK 832/2004 Biul SN 2005/11/13, I CK 297/2005, Biul SN 2006/5/12, oraz z 13 października 2010 r., I CSK 694/2009 lex nr 786553). Przy czym klauzule wymienione w przepisie art. 385 3 k.c. nie będą mogły być uznane za niedozwolone postanowienia umowne w szczególności wówczas, gdy były przedmiotem indywidualnych uzgodnień lub dotyczyły jednoznacznie określonych głównych świadczeń stron, bądź też gdy analiza treści umowy i wzorca oraz kontekstu sytuacyjnego wskazują, że postanowienia te nie naruszają równowagi kontraktowej. Z koeli postanowienia umowy "nieuzgodnione indywidualnie" to takie, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Chodzi tu więc o takie klauzule umowne, które zostały objęte " indywidualnym", odrębnym uzgodnieniem (np. stanowiły przedmiot negocjacji). Takimi postanowieniami z reguły nie są postanowienia wzorców, bo te, w trybie związania nimi konsumenta w ogóle nie podlegają " uzgodnieniu ", niezależnie od tego, czy chodzi o drobne umowy, czy nie.

W niniejszej sprawie bezsporny był fakt, że pozwana L. G. zawarła umowę pożyczki jako konsument (art. 22 1 k.c.), zaś postanowienia tej umowy nie były uzgodnione indywidualnie (tego powód nie wykazał), a zatem podlegały ocenie przez pryzmat określonych w art. 385 1 § 1 k.c. przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszania interesów konsumenta. Dokonując w oparciu o powyższe kryteria kontroli postanowień umowy dotyczących opłat dodatkowych dotyczących opłat zabezpieczających i prowizji od udzielenia kredytu, Sąd Rejonowy doszedł do słusznego wniosku, że klauzule te cechują się abuzywnością. Wymaga podkreślenia, że postanowienia zawarte w § 7 umowy pożyczki nie zostały uzgodnione indywidualnie z pozwaną, kształtują prawa i obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy strony pozwanej. W żaden sposób powód nie wykazał, by postanowienia te zostały indywidualnie uzgodnione, by pozwana miała na nie rzeczywisty wpływ, aby były wynikiem konsensusu, czy rzetelnych i wyrównanych negocjacji. Są to postanowienia przyjęte z wzorca, jakim posługuje się powód w prowadzonej przez siebie działalności, narzucając je konsumentowi i nie dając mu możliwości negocjacji w tym zakresie. Przewidziane w umowie pożyczki stawki prowizji i opłaty zabezpieczającej pożyczkę, których powód dokonał naliczenia wobec pozwanej z tytułu zawarcia w/w umowy pożyczki przewidują jednostronne uprawnienie dla powoda obciążenia skarżącej obowiązkiem zapłaty arbitralnie ustalonych przez niego należności, których wysokość była rażąco wygórowana w stosunku do rzeczywistego kosztu przygotowania umowy pożyczki oraz postawienia do dyspozycji pozwanej faktycznie kwoty 1.239 zł, stanowiącej kwotę pożyczki do wypłaty. Z żadnego dowodu nie wynika, by na treść wskazanych postanowień pozwana miała rzeczywisty wpływ.

Nie jest również zasadny, zawarty w apelacji zarzut naruszenia art. 58 § 1 i 3 k.c.

W okolicznościach przytoczonych przez Sąd Rejonowy uznać należy za trafne stanowisko tego Sądu, że określone w § 7 umowy pożyczki koszty kredytu, na które składa się prowizja oraz opłata zabezpieczająca zmierza do obejścia przepisu ustawowego określającego maksymalną wysokość opłaty i postanowienia te są nieważne. Zauważyć należy, że maksymalna wysokość odsetek w wysokości czterokrotności kredytu lombardowego NBP od niespłaconego w terminie zadłużenia przeterminowanego została przewidziana w § 5 zawartej umowy pożyczki. Umowa w żaden sposób nie precyzuje, w jaki sposób obliczona została prowizja za udzielenie pożyczki, która zastrzeżona została obok umownych odsetkach określonych w maksymalnej wysokości. Również powód nie wskazał w jaki sposób ustalono wysokość opłaty zabezpieczającej pożyczkę. Powód poza cyfrowym wskazaniem ich wysokości nie wskazał, w jaki sposób zostały obliczone. Biorąc pod uwagę wysokość tych kosztów w stosunku do całości kwoty pożyczki, trzeba je uznać za nadmierne, a ich zastrzeżenie w stosunkach z konsumentem, jako nie dotyczące świadczeń głównych stron, stanowi obejście przepisów prawa określającego wysokość odsetek maksymalnych i w związku z tym nieważna jest umowa pożyczki w zakresie, w jakim przewiduje ona, że przedmiotem umowy są koszty z tytułu opłaty zabezpieczającej i prowizji za udzielenie pożyczki.

Odnosząc się z kolei do definicji „całkowitego kosztu kredytu” o której mowa w art. 5 pkt 6 ustawy z dnia 20 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (tj. Dz.U.2016.1528), podkreślić należy, że w/w przepis przewidywał, że całkowity koszt kredytu oznacza wszelkie koszty wraz z odsetkami, opłatami, prowizjami, oraz koszty usług dodatkowych w przypadku, gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu, które konsument jest zobowiązany ponieść, w związku z zawartą umową pożyczki, za wyjątkiem kosztów szczegółowo w przepisie określonych Okoliczność, iż przepisy powołanej ustawy o kredycie konsumenckim nie zawierają obecnie maksymalnego progu prowizji, nie oznacza możliwości nieograniczonej swobody regulacji w tym zakresie, w szczególności zastrzegania ich w wysokości wygórowanej. Pomimo, iż w obecnym systemie prawnym brak jest ustawowo określonego limitu prowizji związanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki i strony posiadają swobodę kontraktową w tym zakresie, to nie można pomijać wyznaczonych przepisem art. 353 1 k.c. ograniczeń w swobodnym umownym kształtowaniu treści zobowiązania, który wskazuje trzy źródła tych ograniczeń: przepisy prawne, zasady współżycia społecznego i właściwości (naturę) stosunku. Przepis ten nakazuje jednocześnie, aby poddawać badaniu nie tylko treść, ale i cel zobowiązania przy ocenie, czy strony dokonały czynności prawnej we wskazanych granicach wyznaczonych im przez zasadę swobody umów. Skarżący posiadał swobodę w zakresie zawarcia umowy pożyczki z pozwaną, jednakże nie oznacza to, że powód może w sposób zupełnie dowolny kształtować prawa i obowiązki oznaczone w umowie poprzez zastosowanie gotowego wzorca umownego, powodując automatycznie niepożądanego efektu w postaci choćby narzucenia przez niego postanowień umownych, które nie będą korzystne dla konsumenta.

Ponadto z całą pewnością powód nie posiada statusu instytucji finansowej, która mogłaby ewentualnie jakiekolwiek prowizje ustalać.

W konsekwencji, zdaniem Sądu Okręgowego, § 7 umowy pożyczki w zakresie uregulowanej w nim kwoty 80,54 zł i 291,16 zł jest zapisem umownym stanowiącym obejścia prawa (tj. przepisów o odsetkach maksymalnych), a związku z tym tę część umowy należało uznać zgodnie z art. 58 § 1 i 3 k.c. za częściowo nieważną w zakresie wykraczającym ponad odsetki maksymalne.

Mając powyższe na uwadze, apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu o czym Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

SSO Teresa Strojnowska

ZARZĄDZENIE

(...)

(...)