Treść orzeczenia
Sygn. akt II Ca 112/16
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 10 marca 2016 roku
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:
SSO Paweł Hochman
SSA w SO Stanisław Łęgosz
SSR del. Monika Cichocka (spr.)
st. sekr. sąd. Beata Gosławska po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa G. O. przeciwko (...) w W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 21 grudnia 2015 roku, sygn. akt I C 367/14 zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym tiret drugi sentencji w ten tylko sposób, że odsetki ustawowe od kwoty 10.000 złotych zasądza od dnia 28 kwietnia 2014 roku do dnia zapłaty i zasądza od pozwanego (...) w W. na rzecz powódki G. O. kwotę 241 ( dwieście czterdzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.
SSO Paweł Hochman
SSA w SO Stanisław Łęgosz SSR Monika Cichocka
Na oryginale właściwe podpisy
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21.12.2015 r. Sąd Rejonowy w Opocznie po rozpoznaniu sprawy z powództwa G. O. przeciwko (...) w W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 16.000 złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od kwoty 6.000 złotych od dnia 28.04.2014 r. do dnia zapłaty i od kwoty 10.000 złotych od dnia 1.06. 2015 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 3.360 złotych tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 28.04. 2014 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części, zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 3.473 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu oraz nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Opocznie brakującą opłatę od uwzględnionej części powództwa w kwocie 471 złotych.
Przytoczone orzeczenie oparte zostało na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych szczegółowo przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Sąd Okręgowy podzielił te ustalenia i rozważania, przyjął je za własne.
Sąd Okręgowy dodatkowo ustalił, iż G. O. zgłosiła szkodę (...)dnia 28.03.2014 r. , wezwała ubezpieczyciela m.in. do zapłaty kwoty 37.500 złotych tytułem zadośćuczynienia.
(dowód zgłoszenie szkody w aktach szkodowych )
Od wyroku Sąd Rejonowego w Opocznie z dnia 21.12.2015 r. apelację wniósł pełnomocnik powódki; zaskarżył go w części oddalającej powództwo co do odsetek ustawowych od przyznanej w pkt 1 tiret drugi wyroku kwoty zadośćuczynienia w kwocie 10.000 złotych od dnia 28.04. 2014 r. do dnia 3.05.2015r., tj. kwoty 1.201,92 złotych.
Na podstawie art. 368 § 1 pkt 2 kpc zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że odsetki od zasądzonej tytułem zadośćuczynienia kwoty rozszerzonego w toku sprawy roszczenia należne są powódce od dnia następnego po dniu dokonania rozszerzenia powództwa, tj. od dnia 1.06.2015 r., w sytuacji gdy odsetki winny zostać zasądzone od dnia następnego po upływie terminu wskazanego pozwanemu w wezwaniu do zapłaty, tj. od dnia 28.04. 2014 r. oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 328 § 2 kpc polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia o częściowym oddaleniu powództwa o zasądzenie odsetek od zasądzonej kwoty zadośćuczynienia 10.000 złotych.
Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki odsetek ustawowych od przyznanego zadośćuczynienia w kwocie 10.000 złotych od dnia 28.04. 2014 r. do dnia zapłaty. Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja jest zasadna.
Na wstępie należy jednak stwierdzić, iż żaden przepis ustawowy nie reguluje wprost kwestii dotyczącej daty wymagalności roszczenia o zadośćuczynienie, o którym mowa w art. 445 § 1 kc. W orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego prezentowane są w tym względzie dwa różne stanowiska.
Według pierwszego z poglądów nie można wprawdzie określać wysokości zadośćuczynienia na podstawie aktualnych cen rynkowych, niemniej jednak występuje potrzeba uwzględnienia przy ustalaniu zadośćuczynienia m.in. aktualnego stanu stosunków majątkowych w społeczeństwie, który niewątpliwie łączy się z problemem cen. Oznacza to, że określone w art. 363 § 2 kc zasady ustalania odszkodowania mają odpowiednie zastosowanie przy ustalaniu odpowiedniej sumy z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Dlatego też w razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30.10. 2003 r., IV CK 130/02, wyrok z dnia 8.12.1997 r., I CKN 361/97, wyrok z dnia 9.01. 1998 r., III CKN 301/97, wyrok z dnia 20.03.1998 r., II CKN 650/97, wyrok z dnia 4.09. 1998 r., II CKN 875/97, wyrok z dnia 9.09.1999 r., II CKN 477/98).
Według drugiego z poglądów – obecnie dominującego – nie można podzielić stanowiska, że orzeczenie sądu w zakresie przyznającym zadośćuczynienie kształtuje wysokość zobowiązania (ma charakter konstytutywny) i dopiero od tej daty roszczenie staje się wymagalne, a dłużnik pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem tego świadczenia. Orzeczenie sądu przyznające zadośćuczynienie ma bowiem charakter rozstrzygnięcia deklaratoryjnego, zaś zobowiązane do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter zobowiązania bezterminowego, toteż przekształcenie go w zobowiązanie terminowe może nastąpić w wyniku wezwania zobowiązanego do spełnienia świadczenia zgodnie z treścią art. 455 kc. Nie ma przy tym znaczenia, że przyznanie zadośćuczynienia jest fakultatywne i zależy od uznania sądu oraz poczynionej przez niego oceny konkretnych okoliczności danej sytuacji, poszkodowany bowiem może skierować roszczenie o zadośćuczynienie bezpośrednio do osoby ponoszącej odpowiedzialność deliktową wynikającą ze skutków wypadku komunikacyjnego (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.02. 2007 r., I CSK 433/06, wyrok z dnia 28.06.2005 r. I CK 7/05, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7.09. 2007r., I ACa 458/07).
Wynikająca z art. 455 kc reguła, według której dłużnik ma świadczyć niezwłocznie po wezwaniu go przez wierzyciela do wykonania, ulega modyfikacji w odniesieniu do świadczeń przysługujących poszkodowanemu od zakładu ubezpieczeń. Spełnienie świadczenia z tytułu ubezpieczenia powinno było nastąpić bowiem w terminie 30 dni, licząc od dnia otrzymania przez zakład ubezpieczeń zawiadomienia o szkodzie. W przypadku gdyby wyjaśnienie w tym terminie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego (art. 817 § 1 i 2 kc w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22.05. 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swojego w wyroku z dnia 18.02.2011 r. zapadłego w sprawie I CSK 243/10, podsumowując niejako swoje dotychczasowe poglądy prezentowane w kwestii daty wymagalności roszczenia o zadośćuczynienie, podniósł, wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, a tym samym i początkowy termin naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie należnego zadośćuczynienia (art. 481 § 1 kc), może się różnie kształtować w zależności od okoliczności sprawy. Terminem, od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę, może być więc, w zależności od okoliczności sprawy, zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o zadośćuczynieniu, jak i dzień tego wyrokowania. Wysokość krzywdy może się zmieniać w czasie, różna zatem w miarę upływu czasu może być też wysokość należnego zadośćuczynienia. W rezultacie początek opóźnienia w jego zapłacie może się łączyć z różnymi datami. Jeżeli więc powód żąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od danego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania, odsetki te powinny być, w świetle powyższych uwag, zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, o ile tylko w toku postępowania zostanie wykazane, że dochodzona suma rzeczywiście się powodowi należała tytułem zadośćuczynienia od wskazanego przez niego dnia. Jeżeli natomiast sąd ustali, że zadośćuczynienie w rozmiarze odpowiadającym sumie dochodzonej przez powoda należy się dopiero od dnia wyrokowania, odsetki od zasądzonego w takim przypadku zadośćuczynienia mogą się należeć dopiero od dnia wyrokowania. Sąd Okręgowy podziela w całości to stanowisko.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż powódka doznała uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadku z dnia 11.03.2013 r., a w dniu 28.03.2014 r. zgłosiła pozwanemu swoje roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia w wysokości 37.500 złotych.
W dacie zgłoszenia roszczenia stan zdrowia powódki był stabilny, a rozmiar krzywdy „utrwalony”. Powyższe daje podstawę do stwierdzenia, iż roszczenie powódki stało się wymagalne od dnia następnego po upływie 30 dni od wezwania pozwanego do zapłaty w tym zakresie, tj. od dnia 28.04.2014 r. Z niezrozumiałych względów Sąd pierwszej instancji przyznając na rzecz powódki zadośćuczynienie w łącznej kwocie 16.000 złotych odnośnie daty zasądzenia odsetek za opóźnienie w zakresie kwoty 10.000 złotych przyjął dzień 1.06.2015 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby dopiero w tej dacie ujawniły się jakieś nowe okoliczności mające wpływ na ocenę rozmiaru krzywdy powódki, albo ażeby dopiero w tej dacie powódka sprecyzowała swoje roszczenie względem pozwanego odnośnie kwoty należnego jej zadośćuczynienia.
Mając na względzie powyższe, w uwzględnieniu apelacji, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 kpc, a o kosztach procesu za instancję odwoławczą orzekł, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynika procesu, na podstawie art. 98 § 1 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc.
Na oryginale właściwe podpisy