Treść orzeczenia
Sygn. akt II AKa 454/17
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 16 listopada 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:
SSA Wojciech Kopczyński
SSA Grzegorz Wątroba (spr.)
SSO del. Karina Maksym
Bartłomiej Wiench
przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach Pawła Zuberta po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy J. K. s. S. i D. ur. (...) w C. oskarżonego z art. 286§1 kk w zw. z art. 294§1 kk i art. 297§1 kk w zw. z art. 11§2 kk i inne na skutek apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 06 czerwca 2017 roku, sygn. akt II K 160/14
1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;
2. na zasadzie art. 636 § 1 k.p.k. zasądza od oskarżyciela posiłkowego (...) Bank (...) S.A z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa wydatki postępowania odwoławczego w kwocie 20 (dwadzieścia) złotych oraz opłatę w wysokości 240 (dwieście czterdzieści) złotych.
SSO del Karina Maksym SSA Wojciech Kopczyński SSA Grzegorz Wątroba
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2017r. w sprawie sygn. II K 160/14 Sąd Okręgowy
w Częstochowie (k. 6.675 – 6.680) uznał oskarżonego J. K. za winnego tego, że
w maju 2009r. działając czynem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu z inną osobą,
w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, po uprzednim wprowadzeniu w błąd pracowników banku (...), co do woli i możliwości wywiązania się z zaciąganych zobowiązań, przy posłużeniu się dokumentami stwierdzającymi nieprawdę
i nierzetelnymi pisemnymi oświadczeniami, co do istotnych elementów dla zawarcia dwóch umów kredytowych doprowadził (...) do niekorzystnego rozporządzenia mieniem
w kwocie 4.538.522,97 zł oraz usiłował doprowadzić (...) do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 407.721,31 zł, za co na mocy art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i art. 33 § 2 i 3 k.k. wymierzono mu karę 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 300 stawek dziennych grzywny, ustalając wartość jednej stawki dziennej na kwotę
40,- zł ( pkt 1 zaskarżonego wyroku).
Tym samym wyrokiem uznano oskarżonego J. K. za winnego usiłowania oszustw na szkodę Banku (...) i Banku (...) ( pkt 2 zaskarżonego wyroku) oraz na szkodę (...) BANK S.A. ( pkt 3 zaskarżonego wyroku) wymierzając odpowiednio karę 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 200 stawek dziennych grzywny, a także karę 9 miesięcy pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny, przy czym wartość stawki dziennej każdorazowo ustalono na kwotę 40,- zł.
Jednocześnie na mocy art. 86 § 1 i 2 k.k. i art. 91 § 2 k.k. połączono kary pozbawienia wolności wymierzone oskarżonemu J. K. w punktach 1, 2 oraz 3 zaskarżonego wyroku i orzeczono wobec niego karę łączną 2 lata pozbawienia wolności oraz 450 stawek dziennych grzywny ustalając wartość jednej stawki dziennej na kwotę 40,- zł ( pkt 4 zaskarżonego wyroku), przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności na mocy art. 69 § 1 i § 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015r.
w zw. z art. 4 § 1 k.k. warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 5 lat ( pkt 5 zaskarżonego wyroku).
Natomiast na mocy art. 63 § 1 k.k. zaliczono oskarżonemu na poczet orzeczonej kary grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności ( pkt 6 zaskarżonego wyroku) oraz orzeczono o kosztach sądowych ( pkt 7 zaskarżonego wyroku).
Apelację od tego wyroku wniósł wyłącznie pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego (...) Banku (...) S.A. (k. 6.715 – 6.717), skarżąc to orzeczenie na niekorzyść oskarżonego jedynie w części dotyczącej kary. Skarżący podniósł zarzut obrazy przepisu prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy oskarżyciel posiłkowy prawidłowo złożył wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody, przy braku przeciwwskazań dla takiego rozstrzygnięcia, ponieważ w sprawie roszczenia wynikającego z popełnienia przestępstwa orzeczono przeciwko spółce z o.o., a nie przeciwko oskarżonemu.
Podnosząc ten zarzut pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia szkody w postaci zobowiązania oskarżonego do zapłaty na rzecz (...) Banku (...) S.A. kwoty 8.012.066,90 zł.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego była bezzasadna i to w stopniu oczywistym.
Na wstępie należy zauważyć, że skarżący w apelacji swej nie zakwestionował orzeczenia o sprawstwie i winie oskarżonego, stąd wystarczy ograniczyć się do stwierdzenia, że znajduje ono pełne oparcie w ustaleniach faktycznych, będących wynikiem dokonanej przez sąd okręgowy prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Sąd ten prawidłowo także zakwalifikował poszczególne czyny przypisane oskarżonemu J. K..
Sąd Apelacyjny nie podzielił natomiast argumentacji zawartej w apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, kwestionującej zaskarżony wyrok w zakresie braku orzeczenia o zasądzeniu na rzecz (...) S.A. odszkodowania na podstawie art. 46 § 1 k.k.
Poczynione bowiem przez sąd I instancji ustalenia faktyczne, nie tylko w zakresie dotyczącym popełnionych przez oskarżonego J. K. przestępstw, ale także
i w zakresie okoliczności determinujących wymiar kary oraz środków karnych
i kompensacyjnych, są trafne, przekonywujące i w pełni zasługują na akceptację sądu odwoławczego.
Nietrafny jest więc podniesiony w apelacji skarżącego zarzut dopuszczenia się przez sąd I instancji obrazy przepisu art. 46 § 1 k.k., gdyż zgodnie z treścią przepisu art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k. nawiązki na rzecz pokrzywdzonego lub obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające
z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że zakaz wynikający z art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k. odnosi się do każdego określonego w ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku naprawienia szkody, a więc również tego, określonego w art. 46 § 1 k.k. oraz w art. 72 § 2 k.k.
Nie budzi natomiast wątpliwości, że żądany przez skarżącego obowiązek uiszczenia wskazanej kwoty, dotyczy tego samego roszczenia, na które pokrzywdzony bank wystawił już
w dniu 9 września 2011r. bankowy tytuł egzekucyjny nr 10/2011 na kwotę 4.851.364,66 zł, na który uzyskał klauzulę wykonalności na mocy postanowienia Sądu Rejonowego
w Częstochowie z dnia 5 października 2011r. sygn. XV Co 9906/11.
Pomimo więc kontrowersji związanych z pojęciem tożsamości roszczenia, Sąd Apelacyjny w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone
w wyroku z dnia 23 listopada 2010r. sygn. IV KK 282/10, w którym pomimo braku tożsamości osoby zobowiązanej uznano, iż zachodzi tożsamość roszczenia, o jakim mowa
w przepisie art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. (obecnie art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k.). Sąd odwoławczy uznaje bowiem, że z treści powołanego przepisu expressis verbis wynika, że chodzi
o wyeliminowanie sytuacji istnienia w obrocie gospodarczym dwóch tytułów egzekucyjnych, dotyczących tej samej szkody, bez względu na osobę zobowiązaną do jej naprawienia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2011r. sygn. II AKa 295/11). Szczególnie, iż celem postępowania karnego jest pociągnięcie sprawcy przestępstwa do odpowiedzialności karnej, a nie zastępowanie bezskutecznej egzekucji roszczeń. Podobne stanowisko - oprócz tych wskazanych już przez sąd I instancji - zajął też Sąd Najwyższy
w wyroku z dnia 27 kwietnia 2017r. w sprawie IV KK 111/17 stwierdzając, że wykładnia funkcjonalna art. 415 § 1 zd. 2 k.p.k. wskazuje, że ratio legis tego przepisu sprowadza się do zapobieżenia funkcjonowaniu w obrocie prawnym tytułów egzekucyjnych wynikających
z dochodzenia tego samego roszczenia w postępowaniu karnym i innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę. W tym kontekście nie jest zatem celowe nakładanie obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 k.k. wobec możliwości wyegzekwowania zasądzonego roszczenia z majątku oskarżonego w oparciu o podstawę z art. 299 § 1 k.s.h. Zgodnie bowiem z art. 299 § 1 k.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Na etapie postępowania egzekucyjnego istnieje zatem powiązanie roszczenia względem spółki
z odpowiedzialnością członków zarządu za zobowiązania spółki, albowiem wierzyciel może wyegzekwować to roszczenie z majątku członków zarządu spółki.
Przede wszystkim jednak - jak słusznie dostrzegł to sąd I instancji – pokrzywdzony (...) Bank (...) S.A. na podstawie umowy przelewu wierzytelności, w dniu 21 czerwca 2016r. przelał całą wierzytelność w łącznej kwocie 8.067.294,95 zł na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego, przez co nie służy mu już roszczenie względem oskarżonego. Wprawdzie (...)S.A. za przelaną wierzytelność otrzymał jedynie kwotę 55.228,05 zł, ale stanowi ona cenę za jaką przelano całość wierzytelności i nie zmienia to faktu, iż z tego powodu (...) S.A. nie jest już wierzycielem w zakresie przedmiotowego roszczenia, w związku z czym i tak brak byłoby podstaw do zasądzenia środka kompensacyjnego na rzecz (...) S.A. na podstawie art. 46 § 1 k.k.
O kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze orzeczono na zasadzie art. 636
§ 1 k.p.k. oraz art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych (Dz.U. z 1983r. Nr 49 poz. 223 j.t. z późn. zm.), nie znajdując racjonalnych podstaw do zwolnienia oskarżyciela posiłkowego z ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego, gdy nie uwzględniono środka odwoławczego wniesionego wyłącznie przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego.
SSA Grzegorz Wątroba SSA Wojciech Kopczyński SSO del. Karina Maksym