Treść orzeczenia
Sygn. akt II AKa 251/17
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 20 września 2017 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia SA Małgorzata Janicz
Sędziowie: SA Ewa Plawgo
SA Maria Mrozik-Sztykiel (spr.)
Protokolant: Olaf Artymiuk
przy udziale prokuratora Leszka Woźniaka i oskarżyciela posiłkowego P. Wyższej Szkoły (...) w W. w likwidacji po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. sprawy J. B. ur. (...) w O. s.M. i B. zd. S. oskarżonego o przestępstwo z art. 296 § 3 kk w zw. z art. 296 § 1 kk na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt XII K 184/12 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie.
Uzasadnienie
J. B. został oskarżony od to, że:
-w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 stycznia 2009 r. w W., pełniąc funkcję kanclerza P. Wyższej Szkoły (...) w W. i z racji pełnionej funkcji będąc
osobą odpowiedzialną za sprawy majątkowe w/w uczelni, nie
dopełnił ciążących na nim obowiązków poprzez nieracjonalne zagospodarowanie mieniem uczelni w ten sposób, że dokonał wypłat gotówkowych z konta uczelni w wysokości 5.133.285,60 zł na poczet opłaty faktur z tytułu wykonanych na rzecz uczelni usług świadczonych przez podmioty takie jak (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o., Agencja (...) 71 oraz (...) M. D., polegających odpowiednio na obsłudze serwerów uczelni, oraz druku i dystrybucji ulotek i materiałów reklamowych uczelni, gdzie ceny za wykonane usługi były zawyżone i w znaczny sposób odbiegały od przyjętych cen rynkowych za tego rodzaju usługi, zakres tych usług był zdecydowanie za wysoki w stosunku do potrzeb uczelni, a ponadto transakcji tych w należyty sposób nie udokumentował, czym wyrządził w mieniu uczelni szkodę majątkową w wysokości 5.133.285,60 zł, co stanowi szkodę majątkową w wielkich rozmiarach,
tj. o czyn z art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k.
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt XII K 184/12 J. B. uniewinnił od dokonania zarzucanego czynu, kosztami procesu obciążył Skarb Państwa.
Apelacje od tego wyroku wnieśli: prokurator i pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego P. Wyższa Szkoła (...) w W..
Apelacja prokuratora zarzuca wyrokowi:
-błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, w postaci tzw. błędu braku, mogący mieć wpływ na jego treść, polegający na nie przeprowadzeniu dowodu z wyjaśnień oskarżonego J. B., jak i z zeznań świadków M. D., M. C. i M. T., na okoliczność charakterystyki wykonanych na rzecz (...) Wyższej Szkoły (...) w W. przez przedsiębiorców (...) M. D., (...) Sp. z o.o., Agencję (...) 71 oraz (...) Sp. z o.o. materiałów promocyjnych latach 2006 - 2009, w tym szacunkowej liczby i wielkości wykonanych ulotek, liczby i wielkości wykonanych plakatów, stopnia ich rozbudowania i kompozycji, jak i przyjętych stawek za poszczególne produkty, nadto na okoliczności uszczegółowienia rodzaju i charakteru innych usług promocyjno-marketingowych wykonanych w tym czasie na rzecz Uczelni przez w/wym. podmioty oraz przyjętych stawek za poszczególne usługi, a M. C. również na okoliczność uszczegółowienia świadczonych usług z zakresu pozycjonowania Uczelni na stronach internetowych we wskazanym okresie oraz sposobu wyliczenia kosztów tej obsługi, a także polegający na nie przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego właściwego z zakresu promocji i reklamy oraz wyceny tych usług rynkowych na okoliczność, czy w świetle kwot ujętych w poszczególnych fakturach wystawionych przez w/wym. podmioty i opłaconych w gotówce przez oskarżonego, w zestawieniu z wynikającym ze zgromadzonego materiału dowodowego zakresem i rodzajem wykonanych usług promocyjno-marketingowych koszt tych usług był zawyżony i odbiegał od przyjętych cen rynkowych za tego rodzaju usługi, jak i z opinii biegłego właściwego z zakresu rynku teleinformatycznego na okoliczność wypowiedzenia się w tej samej kwestii odnośnie świadczonych na rzecz Uczelni usług związanych z pozycjonowaniem jej w sieci internetowej, które to zaniechania w konsekwencji doprowadziły Sąd I instancji do co najmniej przedwczesnej konstatacji, iż oskarżony J. B., w okresie ujętym w zarzucie, wypłacając w gotówce łączną kwotę 5.133.285,60 zł nie dopuścił się niegospodarności majątkiem Uczelni i nie wyrządził jej szkody w tak wielkich rozmiarach.
Podnosząc powyższy zarzut, skarżący na podstawie przepisów art. 427 § 1 k.p.k., art. 437 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 454 § 1 k.p.k. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego zarzuca wyrokowi:
1. art. 167 k.p.k. w związku z art. 366 § 1 k.p.k. polegające na:
•niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność ekonomicznej zasadności podejmowanych przez oskarżonego czynności, w szczególności czy ceny za usługi wykonane przez firmę (...) jak również (...) Sp. z o. o., (...) Sp. z. o.o. oraz (...) M. D. były zawyżone i czy odbiegały od cen rynkowych stosowanych na rynku tych usług, czy potrzeby promocyjne P. uzasadniały zakres zleconych usług,
•niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy poprzez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności związanych z ustaleniem czy M. D. wykonywania usługi poligraficzne na rzecz P.;
2.art. 7 k.p.k., w związku z art. 410 k.p.k. w związku z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w szczególności:
•błędną ocenę dowodu z zeznań J. K. i J. A., M. D., M. C., R. T.,
•bezpodstawne uznanie, iż zeznania M. K., S. Z. i M. R. w części w której twierdzili iż firmy i faktury przez nie wystawiane były fikcyjne są niewiarygodne,
•bezpodstawne uznanie, iż opinia biegłego sądowego jest nierzetelna a w szczególności przyjęcie, iż opinia nie wykazała na czym polegać miałby niegospodarność oskarżonego jako kanclerza P. przy wydatkowaniu stosownych kwot na materiały reklamowe uczelni,
•nieuwzględnieniu przez Sąd orzekający całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, w szczególności pominięciu lub błędnym zinterpretowaniu znaczenia szeregu okoliczności, które podważały wiarygodność wyjaśnień oskarżonego J. B.;
3.art. 410 k.p.k. polegające na nierozważeniu przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej w szczególności pominięcie dowodu w postaci protokołu przesłuchania świadka K. W. W. oraz świadka R. I. W.;
4.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, a polegający na nietrafnym przyjęciu, iż:
• firma (...) Sp. z o.o. istniała i prowadziła działalność reklamową,
•usługi na kwoty opiewające na fakturach miały rzeczywiście miejsce,
•wydatki poczynione przez oskarżonego na reklamę P. były prawidłowe i z tego powodu nie można mu stawiać zarzutu niegospodarności,
•faktury na promocję P. w łącznej kwocie 5.133.285,60 złotych były wystawiane prawidłowo w wyniku czego nie powstała żadna szkoda.
Podnosząc powyższe zarzuty apelacji wnosi aby Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie XII Wydział Karny z dnia 9 grudnia 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Apelacje są zasadne.
Na wstępie celowym jest przypomnienie, że prawidłowość rozstrzygnięcia sprawy zależy od należytego wykonania przez sąd podstawowych obowiązków procesowych. Jeden z nich dotyczy postępowania dowodowego i sprowadza się do prawidłowego – zgodnego z przepisami postępowania karnego – przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez strony, a także w razie potrzeby do przeprowadzenia dowodów z urzędu potrzebnych do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Drugi – sprowadza się do prawidłowej, zgodnej z zasadą art. 7 kpk, oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego. Tylko prawidłowe wykonanie powyższego daje gwarancję spełnienia jednej z podstawowych zasad procesu, tj. zasady określonej w art. 2 § 2 k.p.k.
Zgodnie z postulatem zawartym w art. 2 § 2 kpk podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne, co w postępowaniu sądowym jest osiągalne tylko wtedy, gdy przedmiotem zainteresowania sądu jest cały zebrany materiał dowodowy bez pominięcia istotnych jego części i gdy całokształt tego materiału – po prawidłowym ujawnieniu go w procesie – stanie się następnie przedmiotem rozważań sądu. Sąd w celu zgodnego z rzeczywistością odtworzenia przebiegu zdarzenia będącego przedmiotem rozpoznania, ma obowiązek dążyć do wyjaśnienia istotnych dla odpowiedzialności oskarżonego okoliczności zarzucanego mu czynu, wyjaśnienia i rozważenia okoliczności przemawiających za prawidłowością wersji oskarżenia, jak i wersji przeciwnej (o ile istnieje), wyjaśnienia wszystkich wątpliwości co do stanu faktycznego wynikających z materiału dowodowego. I tylko wówczas gdy po rozważeniu całokształtu zebranych w sprawie dowodów i wyczerpaniu możliwości dowodowych wątpliwości nie zostaną usunięte ma zastosowanie zasada wyrażona w art. 5 § 2 kpk.
W niniejszej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem obu apelacji, iż Sąd Okręgowy z tych obowiązków procesowych nie wywiązał się, bowiem nie można przyjąć, aby ustalenia faktyczne poczynione przez tenże Sąd stanowiły rezultat analizy i oceny całokształtu okoliczności zebranych w sprawie i to w kontekście stawianego oskarżonemu J. B. w akcie oskarżenia zarzutu.
Sąd I instancji skoncentrował swoją uwagę na ocenie prawidłowości wystawienia faktur przez kontrahentów na rzecz P. Wyższej Szkoły (...), natomiast poza swoim zainteresowaniem pozostawił okoliczności, które podlegać winny ustaleniom w aspekcie treści zarzutu postawionego oskarżonemu J. B. aktem oskarżenia. Faktem jest, że sąd od strony przedmiotowej związany jest przez zdarzenie, które określone jest w skardze inicjującej postępowanie sądowe, a nie przez każdy element opisu tego zdarzenia z osobna, bowiem istotne jest zdarzenie historyczne, na którym osadzają się oskarżenie i tożsamość czynu wyznaczona ramami tego zdarzenia. Niemniej jednak pozostawienie poza zainteresowaniem procesowym okoliczności wynikających z zarzutu aktu oskarżenia oznacza, iż sprawa pozostała poza przedmiotem osądu. Całokształt zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności – związanych z przedmiotowymi transakcjami, które w imieniu Uczelni zawierał oskarżony, z ich udokumentowaniem przez Uczelnię i jej kontrahentów, wykonaniem usług przez kontrahentów, zakresem tych usług, cenami jednostkowymi przyjętymi przez nich do podstawy rozliczenia – pozostał procesowo nie wykorzystany, dlatego słusznie apelacja oskarżyciela posiłkowego zarzuca Sądowi Okręgowemu obrazę art. 410 kpk. Uchybienie to niewątpliwie mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku w postaci błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę.
Apelacje obu oskarżycieli wskazują i inne niemniej istotne uchybienia, którymi obarczony jest zaskarżony wyrok, podnieść jednak trzeba, że czynienie rozważań w tym zakresie jest obecnie przedwczesne, wobec generalnego wyżej wskazanego uchybienia. Skoro przedmiotem niniejszego procesu nie był całokształt dowodów zebranych w sprawie w aspekcie zarzutu aktu oskarżenia, lecz jedynie wybrany przez Sąd Okręgowy fragment działania oskarżonego jako Kanclerza ww. Uczelni to logicznym jest, że obecnie prowadzenie rozważań odnośnie wskazanych w apelacji uchybień, w tym odnośnie oceny niektórych z dowodów jest bezprzedmiotowy, tym bardziej, że i ocena ta nie dotyczy istoty sprawy. Warto przypomnieć, że wyrażona w art. 7 kpk zasada swobodnej oceny dowodów zostaje naruszona gdy mamy do czynienia z dowolnością ocen i takim wyborem przez sąd orzekający dowodów, którego prawidłowości nie można skontrolować w trybie apelacyjnym.
Stwierdzone uchybienia powodują, iż jedynie możliwym rozstrzygnięciem Sądu odwoławczego jest uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem prawidłowego osądzenia sprawy oskarżonego J. B.. W związku z tym Sąd I instancji przeprowadzi przewód sądowy, w toku którego wnikliwie przeprowadzi dowody zebrane w sprawie ze zwróceniem uwagi na argumenty przedstawione w apelacjach, a następnie dowody te rozważy w ich całokształcie (pamiętając także, że relewantna jest tożsamość czynu wyznaczona ramami faktycznymi wskazanymi w akcie oskarżenia), podda je ocenie w ramach art. 7 kpk i swoje stanowisko w sposób wszechstronny przedstawi w ewentualnie sporządzanym uzasadnieniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocy art. 437 § 2 kpk orzekł jak w wyroku.